Jemqorlyqpen kúres máselesi sóz boldy

«Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń bıylǵy alty aıdaǵy jumysyna elimizde bolyp jatqan oqıǵalar áser etkeni bárimizge málim. Tek qańtar oqıǵasy boıynsha quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń tarapynan azaptaý men ókilettigin asyra paıdalaný faktileri bo­ıynsha agenttik tergeýshileriniń óndirisinde 360 qylmystyq is boldy», dedi O.Bektenov.

Agenttik tóraǵasynyń keltir­gen málimetterine súıensek, qazir qu­qyq qorǵaý organdary tarapy­nan azaptaý faktileri boıynsha 170 is tergeýde jatyr. Bul sanat­ta­ǵy isterdiń sany ótken jyldarmen sa­lystyrǵanda eki ese artyq. Qazir­gi tańda 170 is boıynsha ter­geý jalǵasyp jatyr. 167-si aıaq­ta­lyp, 23 qylmystyq is ári qaraı tergeý úshin prokýratýraǵa joldaǵan eken.

«Elimiz boıynsha 1300-den astam sybaılas jemqorlyq qyl­mysy tirkeldi. 800-den astam tul­ǵanyń jemqorlyǵy áshkerelendi. Olardyń 140-y – túrli deńgeıdegi basshylar. Aýyr qylmystardy anyqtaý 33 paıyzdan astam ósti. Tergeý qorytyndysy boıynsha 592 is sotqa jiberilip, 357 jemqor sottaldy. Ekonomıkalyq resýrs­tardy zańsyz shoǵyrlandyrýǵa jáne olardy memleket menshigine qaıtarýǵa baılanysty isterdi tergeý erekshe baqylaýda tur. Qabyl­danǵan sharalardyń nátıje­sinde, memleketke 430 mlrd teńge nemese shamamen 1 mlrd AQSh dollary somasyna aktıvter qaıtaryldy», dedi agenttik basshysy.

Sonymen qatar shetelge zańsyz shyǵarylǵan qarajat pen múlikti elge qaıtarý úshin halyqaralyq yntymaqtastyqty kúsheıtý kerek ekenine toqtaldy. Taıaýda Eýropa keńesinen Qazaqstanǵa eýropalyq Sybaılas jemqorlyq úshin qylmystyq jaýapkershilik týraly konvensııaǵa qosylý jóninde resmı shaqyrý haty kelgen eken.

«Endi konvensııaǵa qosylý úshin qajetti prosedýralardy qolǵa alamyz. Bul konvensııa shetelden korrýpsıonerler men urlanǵan aktıvterdi qaıtarý jolyndaǵy múmkindikterimizdi keńeı­tedi. Eýropa keńesiniń Sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy mem­le­ketter tobynyń múshesi bolý – elimiz úshin óte mańyzdy qadam.

GREKO-nyń tolyqqandy qatysýshysy retinde alǵashqy monı­torıngtik raýndtar sheń­berin­de bizge berilgen 27 usyny­myn oryndap jatyrmyz. Eýropa standarttaryna saı bolý úshin biz sot júıesiniń tolyqqandy táýelsizdigin, tıisti qoǵamdyq baqy­laýdy qamtamasyz etýge, derekterge qoljetimdilikti keńeıte otyryp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy organnyń mártebesin kúsheıtýge tıispiz. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasyp jatyr», dedi O.Bektenov.

Alqa otyrysynda sonymen qatar azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrýǵa bólingen qarajat máselesi sóz boldy. Máselen, áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrýǵa bólingen 39 mlrd teńge tıimsiz ıgerilgen.

«Áleýmettik-kásipkerlik kor­po­rasııalardyń qyzmetinde eleýli sybaılas jemqorlyq táýekelderi anyqtaldy. Bul – jer ýchaskelerin ınvestısııalyq joba jeleýimen satý, affılırlengen tulǵalar­ǵa aktıvterdi arzandatyp satý úshin kon­kýrstan tys berý sııaqty áre­ketter. Azyq-túlik baǵasyn turaq­tandyrýǵa bólingen 39 mlrd teńge naqty nátıjesiz ıgerilgen. Kor­porasııalar tarapynan úles­tes kompanııalarǵa nesıe berilip, mindettemelerdiń oryndalýyna baqylaý júrgizilmegen. Atalǵan faktiler boıynsha ÁKK laýazymdy tulǵalaryna qatysty 11 qylmystyq is tirkeldi. Shyǵyn 7 mlrd teńgeden asty», dedi O.Bektenov.

Sonymen qatar memleket menshigindegi árbir úshinshi aqparattyq júıeni esepten shyǵarý qajet ekenine toqtaldy. Agenttik basshysynyń aıtýynsha, sıfrlandyrý salasyna júr­gizilgen monıtorıng otandyq aq­parattyq tehnologııalar nary­ǵyn memlekettik organdarmen úlestes kompanııalar monopolııa­lap alǵanyn kórsetken.

«Qajetsiz jáne bir-birin qaı­talaıtyn baǵdarlamalar ázir­leý tyıylmaı tur. Memleket balansyndaǵy árbir úshinshi aqpa­rat­tyq júıe esepten shyǵarýǵa jatady. Qoldanysta júrgen tehnologııalar jańa ázirleme retinde satylyp júr. Memleket sıfrlandyrýǵa 400 mlrd teńgeden astam qarajat jumsady. Jyl saıyn júıelerdi kútip-baptaýǵa 20 mlrd teńgeden astam qarajat bólinedi. Memlekettik organdar agenttiktiń usynymdaryn oryndap, saladaǵy shyǵyndar ońtaılanady jáne otandyq IT naryqtyń barlyq qatysýshysyna teń jaǵdaı jasalady dep kútemiz», dedi O.Bektenov.

Sonymen qatar spıker bıznesti qorǵaý boıynsha júıeli jumys júrip jatqanyna toqtaldy. Zań aıasynda jumys isteıtin jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy standarttardy engizýdi qoldaıtyn kompanııalar úshin túrli memle­kettik qoldaý sharalary qarasty­rylǵanyn atap ótti. Áıtse de, sybaılas jemqorlyq shemalaryn qoldanatyn, laýazymdy tulǵalarǵa para berýge barǵan kompanııalarǵa jaýapkershilik sharalary kúsheıtilmek.

«Mundaı adal emes bıznes adal básekelestik prınsıpterin buzady. Zań boıynsha jumys isteı­t­in kásipkerler zııan shege­di. Mundaıǵa qatań túrde jol bermeý kerek. Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasy bo­ıynsha bıznestiń isine zańsyz kıligýden, onyń ishinde bizdiń jaýapsyz qyzmetkerlerden de qorǵaıtyn tetikter engizilip jatyr. Kásipkerlerge qatysy bar isterdi tergeýdiń algorıtmi ázirlendi. Munda sotqa deıingi tergeý isteriniń biryńǵaı tizbesin tirkeýden bastap, jaýap alý jáne tintý júrgizý tártibi túgel qaıta reglamentteledi.

Biz kásipkerlerdiń ústinen is qozǵaý týraly bastamalardyń 15 paıyzynan bas tarttyq. О́ıtkeni oǵan negiz bolǵan joq. Kásip­kerlerdi vedomstvo ǵıma­ratyna negizsiz shaqyrtýdyń kez kelgen deregi onlaın monıto­rıng arqyly qashyqtan baqy­lana­dy. Sonyń arqasynda antıkor ǵımaratyna shaqyrylatyn kásipkerlerdiń sany 2 ese azaıdy. Sonymen qatar agenttik janynan «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń ókilderi qatysatyn arnaıy jumys toby quryldy. Onyń negizgi mindeti – aqparatty jedel almasyp, ózge memlekettik organdardyń áreketi týraly bıznestiń shaǵymdaryn birlesip qaraý», dedi agenttik basshysy.

O.Bektenovtiń sózine súıensek, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi organdardyń qyzmetin baǵalaý krıterıılerin anyqtaýdaǵy qatelikter júıeniń burmalanýyna, qyzmetkerlerdiń aldynda turǵan mindetterdi teris qabyldaýyna ákelýi múmkin. Buryn aýmaqtyq departamentterge laýazymdy tulǵalardy jaýap­qa tartqany úshin upaılar beril­gen. Kúdikti isi ashylǵan sheneýnik­tiń dárejesi neǵurlym joǵary bolsa, ball soǵurlym joǵary bolady.

«Biz naqty nátıjege emes, prosestiń ózine kóbirek nazar aýdardyq. Nátıjesinde, qolaı­ly statıstıka aıasynda jem­qorlyq jaǵdaıynyń jaq­sarýy aıqyn bolǵan joq. Qyl­mys­tyq-prosessýaldyq kodeks­tegi eleýli ózgeristerge, qylmys­tardy tirkeý tásilderi qaıta qaralǵanyna qaramastan, esep berý júıesi ózgerissiz qalǵan. Sıfr­ly baǵalaý kezinde naqty jedel ýákil jemqorlyqty azaıtý­ǵa múddeli emes. Keıde kórset­kish­terge umtylý kezinde qylmys­tar qylmys joq jerden shyǵary­lady. Árbir istiń artynda adam­nyń taǵdyry bar. Osyny umytpaýy­myz kerek», dedi O.Bektenov.

Sonymen qatar baıandamashy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi qyzmetkerleriniń moraldyq jáne kásibı kelbeti minsiz bolýy kerek ekenin atap ótti.

«Qoǵam tarapynan synǵa sebep bolmaýy kerek. Qyzmetkerlerdiń zańǵa qaıshy jáne ádepke jat qylyqtary týraly kez kelgen qarama-qaıshylyqtary meniń jeke baqylaýymda bolady. Bıyl eki qyzmetker sybaılas jem­qorlyq qylmysy úshin sottaldy. Tártiptik jaýapkershilikke tar­tylǵan 142 qyzmetkerdiń beseýi teris áreketi úshin jumys­tan bosatyldy.

Jaqyn arada agenttik óz qyzmetkerleriniń jemqorlyqqa tózimsizdigin tekserý úshin Integrity Check tetigin pılottyq synaq­tan ótkizedi. Biz osy usy­nystyń bastamashysy retinde synaqty ózimizden bastaımyz. Jańa tásilderdi qoldana otyryp, óz qatarymyzdyń tazaly­ǵyn qamtamasyz etemiz», dedi O.Bektenov.

Budan bólek agenttik basshysy jazadan bultartpaý prın­sıpin umytpaýǵa ekpin berdi. Jemqorlyq faktisi týraly shaǵym nemese belgi túsken jaǵdaıda kez kelgen qyzmetker zańdy túrde qaralýyn jáne qabyldanatyn is-sharanyń tolyqqandy bolýyn qamtamasyz etýge mindetti.

«Biz jumysymyzda osy ádisti qoldanýdy bastap kettik. О́ńirlik departamenttiń basshylary esep berý baıandamalary kezinde sıfrly kórsetkishterdi qoldanbaıtyn bolady. Birde-bir sıfr joq, tek shynaıy is, halyq­ty tolǵandyrǵan problema­lar­dyń sheshimi, shyǵynnyń aldyn alý. Mundaı jańa ádis sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beredi.

Alqa otyrysymyzdan buqara­lyq aqparat quraldary habar taratatyn bolǵandyqtan bar­lyq azamatqa úndeý jasap, jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń jeke quramy elimizdiń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýyna jem­qorlyqtyń teris áserin tó­men­detý, memlekettiń ekonomı­kaǵa salǵan qarajatynyń sońǵy alýshyǵa deıin jetip, qazaqstandyqtardyń ómir sapasyn arttyrýǵa qyzmet etýi úshin búkil kúsh-jigerin jum­saıtynyna sendirgim keledi», dedi agenttik basshysy.