Áýe kompanııalaryn aqtaýdyń qajeti qansha?

Máseleniń máni túsinikti bolýy úshin mınıstrliktiń málimetin keltireıik. «Saraptamada otandyq jáne sheteldik áýe tasymaldaýshy kompanııalardyń tarıfteri men baǵa saıasaty qamtyldy. Atap aıtqanda, qazaqstandyq Fly Arystan loýkost-áýekompanııasy birneshe baǵyt boıynsha sheteldik áýe kompanııalarymen salystyrǵanda tıimdi baǵa usynatyndyǵy aıqyndaldy. Máselen, Fly Arystan kompanııasynyń 3 594 shaqyrym qashyqtyqty quraıtyn Túrkistan – Ystanbul baǵytyndaǵy 2022 jyldyń 6 qyrkúıegindegi bılet quny 86 482 teńge bolsa, atalǵan qashyqtyqtaǵy Turkish Airlines kompanııasynyń Nur-Sultan – Antalııa baǵytyndaǵy bıylǵy 1 qyrkúıektegi bılet baǵasy 286 823 teńge kóleminde», delingen mınıstrlik taratqan aqparatta.

Sondaı-aq saraptamada joǵaryda aıtylǵan baǵyt boıynsha qazaqstandyq «Eır Astana» kompanııasynyń bıylǵy 1 qyrkúıektegi bılet quny 186 474 teńge mólsherinde ekeni kór­setilgen. «Bul tarıf túrkııalyq áýe tasymaldaýshynyń baǵasymen sa­lys­tyrǵanda 100 myń teńgege tó­men», dep málimdeıdi vedomstvo.

Álbette, bir qarasańyz elimizdegi áýe kompanııalary sheteldikterge qara­ǵanda tıimdi baǵa usynyp otyr­ǵandaı kórinedi. Endi she, Anado­ly­nyń ataqty Turkish Airlines kom­pa­nııa­synyń bıleti baqandaı 100 myń teńgege qymbat bolsa kim-kimdi de oı­landyrmaı qoımasy anyq.

Biraq «baqsam baqa eken» demekshi, máseleniń ekinshi sheti bar. Birinshiden, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń dál 1 qyrkúıek kúnin tańdap alýy kúmán týǵyzdy. Sóıtip, keltirilgen datalardaǵy reıs­terdi tekserip kórgen edik. Rasyn aıtý kerek, vedomstvo «Bilim kúnindegi» málimetti durys bergenge uqsaıdy. Mysaly, biz teksergen kúni, ıaǵnı 20 shildede Nur-Sultan – Ystanbul baǵy­tyndaǵy bılet quny Air Astana-da 192 myń teńgeni quraǵan. Al Turkish Airlines mundaı bıletti 298 myńǵa satyp jatyr eken.

Biraq basqa kúnderdegi reısterdi teksergende qyzyq jaǵdaıǵa kýá bol­dyq. Máselen, 5 qyrkúıekte Turkish Airlines kompanııasynyń Nur-Sultan – Ystanbul baǵytyndaǵy bıletiniń baǵasy – 190 myń teńge. 18 qyrkúıekten bastap 180 myńǵa túsken. Al «Eır Astana» 5 qyrkúıekte jolaqy qunyn ózgertpegen, 192 myń teńge kúıinde qalypty. Aıt­paqshy, qazaqstandyq kompanııa bıletti tek kórsetilgen baǵada satady dep oılap qalmańyz. Keı ushaǵynyń bıleti 285 myń bolady eken.

Endi, myna máselege nazar aýda­raıyq. Túrkııada Pegasus dep atalatyn loýkoster áýe kompanııasy bar. Atalǵan kúni, ıaǵnı 5 qyrkúıekte «Qanatty pyraq» elordadan shyqqan jolaýshyny Anadolynyń júregine 118 myń teńgege jetkizedi eken. Al qyrkúıektiń 12-nen bastap bılet quny – 95 myńdy, qazannyń 17-ne 78 myńdy kórsetip tur.

Turkish Airlines kompanııasynyń Nur-Sultan – Antalııa baǵytyndaǵy bıylǵy 1 qyrkúıektegi bılet baǵasy biz teksergen 20 shildede 315 myńdy qurady. Air Astana demalamyn degen jolaýshyny 150 myńǵa jetkizemin dep julqynyp tur. Biraq Pegasus-tyń jolaqysy odan da arzan, nebári 129 myń teńge shamasynda.

Ekinshiden, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi salystyrý maqsatynda Túrkistan – Ystanbul baǵytyn keltirgen eken. Shynynda, Fly Arystan kompanııa­synyń bul baǵyttaǵy jolaqysy arzandaý. Biraq munda da másele anyq emes. «Ushatyn arystan» loýkoster bolǵandyqtan, eki túrli bılet bar. Birinshisi – «únemdi» dep atalatyn usynys. Onyń quny rasynda 86 myń teńgeden sál asady.

Biraq jolaqysyna jol júgin tasý, tamaq sekildi qosymsha qyzmetter kirmeıdi. Ystanbul sııaqty shalǵaı qalaǵa – shet memleketke júksiz ushý múmkin be? Ádette qazaqstandyqtar ol jaqqa demalý úshin baratynyn eskersek, jolaýshylardyń birneshe sómkeni toltyryp alatyny anyq. Demek ony jetkizý úshin qosymsha aqy tóleýińiz qajet. Ekinshi bılet túri – «ıkemdi» dep atalady. Onyń quny – 193 myń teńge. Bul jerde de jol júgine, tamaqqa qosymsha aqsha shyǵyndaý qajet. Buǵan bortta satylatyn tiske basar men sýsynnyń qymbat ekenin qosyńyz. Kim bilsin, 11 myń metr bıikte qara sýdyń da dámi ózgeretin shyǵar...

Endi, bıleti qymbat sanalatyn Turkish Airlines-qa oralaıyq. Túrkis­tannan ushatyn Boıng 737 usha­ǵy Ystanbulǵa jetkizgeni úshin 127 myń teńge talap etedi. Bul – 6 qyrkúıekke arnalǵan baǵa. Ras, Fly Arystan-nan qymbat. Biraq buǵan 23 kılogramdyq eki jol júgi, tegin tamaq kiredi. Osynyń bárin eskersek, Túrkistannan Túrkııaǵa Turkish Airlines kompanııasymen ushqan áldeqaıda tıimdi ekenine kóz jetkizesiz.

Myna máseleni de eskergen jón. Shyndyǵynda, elimizdiń áýe kompanııa­lary birneshe aı aldyn bıletterdi keıde arzan baǵada satady. Biraq ol qur­ǵyr da erte taýsylyp qalyp bále qylatyny bar. Mysaly, dál qazir Fly Arystan kompanııasynyń Nur-Sultan – Shymkent baǵytyndaǵy eń arzan bılet 9 qazanda tur. Onyń quny – 7442 teńge. Biraq ushar ýaqyt jaqyndaǵan saıyn jol aqysynyń quny aspandap ketedi.

Aldaǵy bir aptada «Ushatyn arys­tanymyzdyń» eń arzan bıleti – 27 shildege satylady. Baǵasy – 31 765 teńge (qalǵan kúnderge 38 myńnan joǵary). Ádettegideı, buǵan jol júgi, tiske basar sekildi eshteńe kirmeıdi. (jol júgin satyp ala qalsańyz, kemi 5 myń teńgeni shytyrlatyp sanap berýge ázir bolyńyz).

Indýstrııa jáne ınfraqury­lymdyq damý mınıstrligi málimde­me­siniń taǵy bir bóligine kózimiz tústi. «Osy rette atap óterligi, barlyq áýe tasymaldaý­shy kompanııalar dı­na­mıkalyq baǵa saıasaty júıe­sin q­oldanady. Máselen, erterek bron­dalǵan bılet quny ushý aldynda alynǵan bılet baǵasynan birneshe ese tómen. Sáıkesinshe, taldaý barysynda túrli avıakompanııalardyń belgili bir datadaǵy tarıfin salystyrý mańyzdy ról atqarady. Bul – naqty ári aıqyn taldaý júrgizýge múmkindik beredi», deıdi vedomstvo tarapy.

Árıne, keıbir loýkoster kompanııalar dınamıkalyq baǵa saıasatyn ustanatyny ras. Biraq el ishinde turaqty baǵa qoldanatyndary da jeterlik. Aqyry, Túrkııadan mysal keltirdik qoı, Anadolydaǵy ahýaldy tereńdete túseıik. Qashyqtyǵy elorda men Shymkent arasyndaı bolatyn Ystanbul – Van baǵytyn tekserip kórgen edik. Bir qyzyǵy, Pegasus Airlines de, Turkish Airlines de ýaqyty jaqyndaǵan reıstiń jolaqysyn qymbattatpaıdy eken. Máselen, Turkish Airlines arqyly tarıhqa toly Ystanbuldan Túrkııanyń shy­ǵy­syndaǵy Vanǵa barý úshin 990 lıra jumsaısyz. Bul qazirgi valıýta baǵamymen 27 myń teńge kóleminde. Pegasus-tiń bıleti 25 myń teńge kóleminde. Eki áýe kompanııasy da jol júgin tegin alyp júrýge ruqsat etedi jáne kók aspanda tegin tamaq beredi.

Vedomstvo «qazaqstandyq avıa­kom­panııalardaǵy bılet quny she­teldik áýe tasymaldaýshy­lar­men salystyrǵanda tıimdi jáne qoljetimdi. Eń bastysy – sapardy aldyn ala jáne der kezinde josparlaǵan jón», dep aqyl aıtýdy da umytpapty. Keltirilgen derekterge súıenip, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi áýe bıletiniń aqysyna taldaý jasa­ǵan­da kóp máseleni eskermegenin anyq ańǵaramyz. Máselen, birneshe aı burynǵy bılettiń quny arzan bol­ǵanymen, merzimi jaqyndaǵan sa­ıyn onyń quny eselep ósetinin esten shy­ǵaryp alǵan.

Onyń ústine, arzan bıletter saý­saqpen sanarlyq ekenin, onyń tez taý­sylyp qalatyny da nazardan tys qalypty. Budan bólek adamdar ádet­te birneshe aı buryn emes, jos­paryn birneshe apta buryn jasaıtyny belgili. Sondaı-aq ólim-jitim de bıleti arzan aıdy kútip otyrmaıtyny taǵy túsinikti. Týysy kelmes saparǵa attanǵan aǵaıyn bir ýys topyraq sa­lý­ǵa úlgerý úshin jedel túrde bılet alýy qajet. Ondaı jaǵdaıda «sapardy aldyn ala jáne der kezinde josparla» deıtin mınıstrlik ne dep jaýap berer eken?! Bálkim, Ázireıilge habarlasyp, Qa­zaqstanǵa bılet arzan kezde kelýin ótiný kerek shyǵar...

Eskeretin taǵy bir másele – elde­gi áýe tasymaly ahýalyn shetelge shy­ǵýmen emes, eldegi jolaýshylar­dy dittegen jerine jetkizýmen sa­rap­taǵan jón. Sondaı-aq teńgege shaqqanda bılet quny qymbat bolǵa­nymen, sheteldik kompanııalar óz memleketinde halyqtyń qaltasyna túsýdi jón kórmeıdi. Buǵan joǵaryda aıtyp ótken Turkish Airlines-ten basqa da mysaldar jetkilikti.

Eger Indýstrııa jáne ınfraqury­lym­dyq damý mınıstrligi bıletti arzandatqysy kelip jatsa, bizden tegin aqyl-keńes bolsyn. Qarashada ushatyn ushaqtyń eki bıletin eki myńnan satyp, jolaqysy eki myńnan dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Sóıtip, keleside taǵy da «sapardy aldyn ala jáne der kezinde josparlaǵan jón» dep aqyl aıtýyna bolady.

P.S. El ishine qulaq salsań, ushaq bıletiniń aspanǵa ushyp turǵanyn aıtady kópshilik. Al arzan bılet alyp, áýejaıǵa kelgender árbir sómkesi úshin taǵy bir bılettiń qunyn tólep, qaltasy qaǵylyp ketip bara jatady. Osyndaıda jolaýshynyń múddesin qorǵap, jaǵdaıyn jasaýdy talap etedi degen mınıstrliktiń bul taldaýy eriksiz tańǵaldyrdy. «Áýe kompanııalaryn aqtaýdyń artynda ne tur?» dep kúmánnan basqa shara joq...