Jastar nege álemge tarydaı shashyrap barady?

О́z jastarynyń áleýetin tıimdi paıdalanyp kele jatqan elder tájirıbeli baǵban sekildi. О́ıtkeni olar birinshi kezekte «ne ekse, sony oratynyn» jaqsy bilgendikten, ózderiniń jas býynynyń áleýetti bolýyna barynsha múddeli. Al jastarymyz elimizdiń bolashaǵy ekenin bárinen de jaqsy biletin biz osy salada áreketsizdik tanytyp otyrǵandaımyz.

О́z jasyna úmit pen senim artpaǵannyń bolashaǵy bulyńǵyr. Biz jas býynǵa, onyń ishinde daryndy, talapty, kókiregi oıaý jasta­ry­myzdyń ózine «Bolamyn degen balanyń betin qaqpa, belin bý» dep, eki tizgin, bir shylbyrdy bergimiz joq. Júrip kele jatqan jolymyz – baıaǵy jaǵymsyz úrdis – jalyndaǵan jasy­myzdy ábden ókpesin óshirip, silikpesin shyǵaryp, aǵa býynnyń boıyndaǵy jat qylyqtar men ádetterdi juqtyrtyp baryp, elý­den asqanda, boldyra bastaǵanda, erik-jigerinen juqaltym bir nárse qalǵanda ǵana ja­ýapkershilik júkteımiz. Esil jastyq jalyn, qar­qyn aıdalada qalyp qoıady. Osynaý taptaýryn jol qashanǵy jalǵaspaq? Qoǵamǵa zardapty, ýaqyt talabyna jaýap bere almaıtyn bul jol bireýler úshin tıimdi bolǵandyqtan ǵana ári qaraı jalǵasa bere me?

Áli kúnge deıin «Jastarymyz óz áleýetin tolyq paıdalaný úshin qandaı jaǵdaılar ja­saldy?» degen suraqqa jaýap retinde úki­met­tik deńgeıde tolyqqandy qandaıda bir baıan­dama usynylǵan joq. Sondaı-aq «Erik-jigeri tasyǵan, bilimdi, patrıot, memlekettiń qoldaýymen qalaǵan mamandyǵyn ıgergen jastarymyzdyń áleýetin eldiń, halyqtyń ıgiligine baǵyttaı aldyq pa?» degen saýal da jaýabyn kútip tur.

Kez kelgen jas óz jerinde eńbek etý ar­qy­ly áleýmettik jaǵdaıyn jasaýyna, eńse­sin tik ustap júrýine múmkindik berilmese, olardyń bir bóligi ózgeniń kúsh-jigerine, aqyl-oıyna aınalady nemese tóńkeris tolqynyn týdyratyn doly kúsh bolady. Buǵan óz elimizdegi ahýal – ýaqytsha jumys istep kelýge nemese turaqty turýǵa syrt elge ketip jatqan jas­ta­rymyz ben «Qasiretti qańtar» oqıǵasynda sherýge shyǵyp, aqyrynda áldebir kúshterge arandaǵan jas býyn ókilderin mysal retinde aıtýǵa bolady. Ras, jastarǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetilip jatyr, muny joqqa shyǵara almaımyz. Biraq bul kóterme­leý­lerdiń barlyǵy jastardy qana­ǵat­tan­dy­ra almaıdy ári ýaqyt talabyna saı emes. Biz biletin qoldaýdyń basym bóligi atqarýshy bıliktegi jaýapty tulǵalardyń qol qýsyryp qarap otyrmaǵanyn ańǵartý úshin jasalyp jatqan is-qımyl­dar jıyntyǵy sekildi kórinedi.

Bilimine, eńbegine saı aqy tólenetin jumys oryndary bar, qýlyq-sumdyqtan, sybaılas jem­qorlyqtan ada, eljandy, bilimdi jas­ta­rymyz bilimsiz, qabiletsiz, biraq kóke-jáke­si­niń arqasynda kóterilgen áldekimderdiń qol as­tynda qunjyńdap júrmeıtin qoǵam qalyp­tastyrýymyz qajet. Bulaı etpeıinshe, bola­sha­ǵyn tek shetelmen baılanystyra qaraıtyn jas býyn ókilderiniń qatary kún ótken saıyn kóbeıe bermek. Bulardyń basym bóligi darynymen daralanyp, bilimimen erekshelenip, tala­bymen top jarǵan baýyrlarymyz ekenin umytpaıyq.

Alǵan mamandyǵyna saı jumys ornyn tabý qıyn bizdiń qoǵamda myńdap qajetsiz mamandar daıarlaý isi úzdiksiz júrgizilip keledi. Múddeli qojaıyndardyń qaltasyn qalyńdatý úshin jumys istep turǵan oqý oryndaryn bitirip shyǵatyn on myńdaǵan jas (derekterge qaraǵanda bitirýshi túlekterdiń 50 paıyzy) óz mamandyǵy boıynsha eńbek etpeıdi, durysy jumys taba almaıdy. Injenerler, tehnologter, IT mamandar daıyndaıtyn oqý oryndary jetispeıdi, keıbiriniń bilim berý sapasyna kóńil tolmaıdy. Mine, bul jaǵdaılar da jastardy qoldap jatyrmyz degen sózdiń salmaǵy joq ekenin nyǵarlaı túsedi.

Qoryta aıtqanda, jastardy memleket tarapynan qoldaý saıasatyna túbegeıli ári refor­ma­lyq ózgeris kerek. Bul iste Úkimet tek áleý­met­tik páter berý, az-maz járdemaqy tóleý jáne ony-muny kótermeleý tóńireginde aınal­saqta­maýǵa tıis. Áıtpese, jas­ta­r­dy beıbit kúnde álemge jappaı tarydaı shashyratyp alamyz. Al olardy elge qaıta jınaý qıyn bolady. Bastalǵaly biraz bolǵan, aldaǵy ýaqytta ulttyq úlken problemaǵa aınalý yqtımaldyǵy joǵary tarydaı shashyraý úderisin qazirden toqtatý búginginiń basty mindeti bolýǵa tıis.