Semeı О́skemen nemese Qaraǵandy sekildi óndiristik qalalardyń qataryna kirmeıdi ári bul shaharda aıtarlyqtaı qala quraýshy kásiporyn da joq. Biraq soǵan qaramastan Abaı oblysy ortalyǵynyń atmosferasynda zııandy qaldyq azaımaı tur.
Azot dıoksıdi eki esege ulǵaıdy
Osylaı deýge Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ekologııa departamenti keltirgen málimetter negiz bolyp otyr. О́z aldyna jeke oblys bolyp, ákimshilik-aýmaqtyq bólinis amaldary júzege asyryla bastaǵanymen óńirdiń ekologııalyq derekteri shyǵysqazaqstandyq vedomstvonyń qolynda. Endi osy quzyrly organnyń aqparatyna súıensek, bıyl Semeı boıynsha azot dıoksıdiniń kórsetkishi birshama ulǵaıǵan.
«Semeıde azot dıoksıdiniń kúrt óskeni baıqaldy – ortasha deńgeıi ulǵaıyp, ruqsat etilgen shekti deńgeıden shamamen 2,7-ge asyp ketkenin kórsetti. Byltyr onyń kólemi áldeqaıda az bolǵan edi. Sondaı-aq keıingi 2 jylda qaladaǵy atmosferanyń lastaný ındeksi kúrt ósken. Bul birinshi kezekte qalada jumys istep turǵan eskirgen jylý qazandyqtaryna baılanysty. Jylý elektr ortalyǵynda elektr súzgileriniń jumysy nashar, sol sekildi jeke sektor tolyǵymen kómir jaǵady. Jetkiziletin kómirdiń sapasy da syn kótermeıdi», dedi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ekologııa departamentiniń basshysy Danııar Alıev.
Zııandy qaldyqty shamadan artyq shyǵarady
Jaýapty vedomstvonyń basshysy aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtyń kólemin belgili normadan jıi asyryp otyratyn qazandyqtar týraly da aıtty. Olardyń qatarynda «Ǵabbasov» jáne «Ortalyq» qazandyqtary bar. Jylý elektr ortalyǵy da óreskel buzýshylyqtarmen jumys isteıtini belgili boldy.
«Jylýkommýnenergo» kásipornyna 7 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. Qazir olar qalpyna keltirý jumystaryn júrgizip, qazandyqtardy aýystyryp jatyr. Sonyń nátıjesinde, qaladaǵy aýa tazarady dep oılaımyn», dedi D.Alıev.
Semeılikter qaladaǵy sement óndiretin zaýyttyń qyzmetine baılanysty da shaǵym túsiripti. Tıisti tekserikten soń atalǵan kásiporyn da aıyppuldan qutyla almaǵan.
«Úsh peshtiń ishinen ara-tura bir-ekeýi óshirilip otyrǵan. Soǵan sáıkes emıssııa kólemi de jobalyq kórsetkishten áldeqaıda tómen boldy. Alaıda kómirtegi dıoksıdine baılanysty qaldyq mólsheri asyp ketkeni anyqtalyp, kásiporynǵa shamamen 12 mln teńge somasynda aıyppul salyndy. Qazir olarǵa elektr súzgilerdi jóndeý boıynsha uıǵarym berildi», dedi departamenttiń basshysy.
3-JEO salý máseleni sheshe me?
Jyrǵa aınalǵan jylýdyń problemasy Semeıdiń «atyn» alysqa asqaqtatqany ras. Bul jaıttan oblys ákimi de habardar. Nurlan Uranhaev qyzmetke kirisken boıda óńirdegi jylýmen jabdyqtaý júıeleriniń máselesimen aınalysýǵa basymdyq beretinin jetkizgen bolatyn.
«Birqatar nysandy aralap kórdim. Álbette, jyldar boıy sheshimin tappaǵan ózekti máseleler bar. Aıtalyq, jylýmen jabdyqtaý máselesi. Qazir bul baǵytta jumys júrgizilip jatyr. Bıýdjet jetkilikti. Búgin 1-JEO-da qazandyqtarǵa súzgi ornatý máselesi aıtyldy. Muny mamandarmen áli talqylaý kerek. Jylytý maýsymy bastalǵanǵa deıin jylý nysandaryndaǵy qazandyqtardyń qyzmetine baılanysty máseleler sheshiletin bolady. Muny óz baqylaýyma alamyn.
Oń jaǵalaýda taǵy bir JEO salýǵa kelsek, onyń qurylysy jaıly 2007 jyldan beri aıtylyp keledi. Shamamen 5 mlrd teńge kóleminde qarajat bólinip, biraq qurylys toqtatylǵan edi. Osy oraıda 3-JEO qurylysyn aıaqtaý – bul birinshi kezektegi mindetimiz dep sanaımyn», dedi N.Uranhaev.
Jergilikti atqarýshy organdardyń aqparatyna súıensek, bıylǵy jylý berý maýsymynyń daıyndyǵyna, atap aıtqanda, JEO-daǵy jańǵyrtý men josparly jóndeý jumystaryna 3,806 mlrd teńge, onyń ishinde eki qazandyqty jańartýǵa 2,002 mln teńge bólinipti.
Budan bólek 630,6 mln teńgege 14 jylý kózine josparly jóndeý jumystary júrgiziledi dep kózdelip otyr. Tarıfte qarastyrylǵan menshikti qarajat esebinen jylý kózderi men jylý jelilerine jóndeý júrgizý úshin 594,3 mln teńge somasyna jabdyqtar men materıaldar satyp alý josparlanǵan. Osy arqyly qazandyqtardyń qyzmeti jaqsaryp, ekologııalyq ahýal retteledi dep úmittenip otyr jergilikti bılik.
Dese de óńir halqy kógildir otynǵa qosylý máselesin kópten beri aıtyp keledi. Rasymen de gazdandyrý oblystyń ekologııalyq problemasyn sheship qana qoımaı, áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerge núkte qoıar deıdi semeılikter.
P.S. Qazaqstan klımat jónindegi Parıj kelisimine qosylǵany málim. Elimiz ekonomıkany kómir qyshqyl gazynan aryltýǵa baılanysty 2060 jylǵa qaraı kómirteginen tolyǵymen arylýdy maqsat etip otyr. Osydan bir jyl buryn bul baǵytta jańa Ekologııalyq kodekste qabyldanǵan edi. Alaıda atalǵan reformada kózdelgen «Lastaýshy tóleıdi jáne túzeıdi» qaǵıdaty is júzinde qanshalyqty oryndalyp jatqany úlken suraq? Túıindeı kelgende, tómen kómirtekti saıasat óńirlerden bastalsa ıgi.
Abaı oblysy