Bıylǵy 1 shildeden bastap Qazaqstanda dárilik zattardy mindetti tańbalaý bastaldy. Úkimettiń qaýlysymen mindetti tańbalaýǵa jatatyn dárilik zattardyń tizimi belgili boldy. Eń áýeli óndirilgen dárilik zattar mindetti túrde tańbalanady. Sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, mindetti tańbalaý kóleńkeli bıznestiń aldyn alyp, jalǵan medısınalyq preparattar óndirisine tusaý salady.
Kóleńkeli bıznes pen túpnusqa ónimniń jalǵan kóshirmelerin jasaý jaǵynan farmasevtıka salasy da kende emes. Mundaı zańsyzdyq, ásirese COVID pandemııasy kezinde ýshyǵyp ketti. Resmı derekke júginsek, 2020 jyly dárihanalardan tys jerlerde qaýipsizdik lısenzııalary men sertıfıkattary joq dári-dármekter men medısınalyq buıymdardy zańsyz satýǵa qatysty 300-den astam jaǵdaı anyqtalǵan. Zańsyz aınalymnan quny 230 mln teńgeden asatyn 10 mln býma dári-dármek pen medısınalyq buıym tárkilengen.
Al byltyr Qarjy mınıstrligi Qarjy monıtorıngi komıteti Almaty qalasy boıynsha Ekonomıkalyq tergeý departamentimen birge, 100 tonna kóleminde daıyn ónim saqtalǵan jalǵan dári-dármek jasaıtyn úlken astyrtyn sehty anyqtaǵan bolatyn. Mine, osyndaı zańsyzdyqty boldyrmas úshin jáne halyqty sapaly medısınalyq preparattarmen qamtamasyz etý úshin elde dári-dármekterdi mindetti tańbalaý qolǵa alyna bastady.
Sıfrly tańbalaýdyń Qazaqstandaǵy biryńǵaı operatory – «Qazaqtelekom» AQ Sıfrly ekonomıkany damytý ortalyǵy. Onyń bas dırektory Bıkesh Qurmanǵalıevanyń aıtýynsha, dárilik zattardy sıfrly tańbalaý kezeń-kezeńimen engiziledi jáne bul joba farmasevtıkalyq salany damytýǵa jańa serpin beredi. «Sıfrly tańbalaý kóleńkeli naryqpen kúresýge baǵyttalǵan. Joba eldegi dárilik zattardyń qozǵalysyn sıfrlandyrýǵa, olardyń qadaǵalanýyn qamtamasyz etýge, sol arqyly naryqty ashyq etýge múmkindik beredi», deıdi bas dırektor.
Al osy ortalyqtyń «Dárilik zattar» taýar toby boıynsha joba jetekshisi Janna Ospanovanyń aıtýynsha, dárilik ónimderdi sıfrly tańbalaý naryqty kontrafaktilik ónimderden qorǵaıdy, adal óndirýshilerdi qoldaıdy. Osylaısha, respýblıka boıynsha dári-dármek aınalymynyń sur shemalarynyń aldyn alýǵa septigin tıgizedi. Sondaı-aq taýarlarǵa tańbalaý engizý olardy qadaǵalaýǵa múmkindik beredi jáne óndiris qýaty taldanyp, taýarlardyń dıstrıbıýsııasy retteledi.
Búginde dárilik zattardy mindetti sıfrly tańbalaý Reseı Federasııasynda engizilip, AQSh pen Eýroodaq, Túrkııa, Ońtústik Koreıa, Úndistan, Qytaı, Italııa, Argentına elderinde belsendi júrgizilip jatyr. «Tańbalaýdyń arqasynda tutynýshy da utady. Árbir pasıent nemese klıent Naqty Onim arnaıy mobıldi qosymshasynyń kómegimen taýardyń túpnusqalyǵyn teksere alady jáne satyp alynǵan dári-dármektiń sapasy týraly aqparat ala alady», dep túsindirdi J.Ospanova.
KHIDI ınstıtýtynyń málimetinshe, otandyq dári-dármek óndirisi jalpy medısınalyq preparattar aınalymynyń 17 paıyzyn quraıdy. Import – 83 paıyz bolsa, farmasevtıkalyq naryqtyń shamamen 12 paıyzy – zańsyz aınalymda. Sondyqtan sarapshylar bul máseleni sıfrly tańbalaý arqyly sheshý mańyzdy dep otyr. Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheniniń óndiris jónindegi dırektory Vladımır Folmer dári-dármekterdi tańbalaý boıynsha qanatqaqty jobanyń qatysýshysy retinde kompanııa tańbalaýdy engizýge daıyn ekenin jetkizdi. «Qanatqaqty jobaǵa qatysý barysynda biz tańbalaýǵa qatysty barlyq negizgi máseleni zerttedik. Tańbalaýdyń basty artyqshylyǵynyń biri qoımalarda qansha dári-dármek qalǵanyn baqylaı alamyz. Demek birinshi qajettiliktegi dári-dármekter qoryn der kezinde anyqtap, óndiristi durys josparlaýǵa qol jetkizemiz. Bul óz kezeginde eldegi dárilik ónimderdiń jetispeýshiliginiń aldyn alatynyna senimimiz mol», deıdi joba qatysýshysy.
Sıfrly ekonomıkany damytý ortalyǵynyń málimetinshe, dárilik zattardy tańbalaýdyń qanatqaqty jobasy 2019 jyldyń 1 qyrkúıeginen 2021 jyldyń 31 shildesine deıin júrgizildi. Qazirgi tańda biryńǵaı operator naryqtyń sıfrly tańbalaýǵa daıyndyǵy máselesin pysyqtap jatyr.
Al jaqynda Úkimet dárilik zattardy tańbalaýdy baqylaý tańbasynyń shekti qunyn anyqtap, Premer-Mınıstr dárilik zattardy tańbalaý tarıfin 2,4 teńge mólsherinde belgileý týraly qaýlyǵa qol qoıdy. Belgili bolǵandaı, dári áleýmettik mańyzy bar ónim sanalǵandyqtan oǵan eń tómengi tarıftik mólsherleme belgilengen. Úkimet belgilegen tańbalaý quny – qazirgi ýaqytta ónim toptary arasyndaǵy eń arzan sıfrly tańbalaý tarıfi kórinedi.
Dári-dármekterdi tańbalaý jáne baqylaý jobasyna farmasevtıka salasynyń 23 ókili qatysqan. Olardyń arasynda óndirýshiler, dıstrıbıýtorlar, medısınalyq jáne dárihana uıymdary bar. Preparattardyń 18 saýda ataýy Data Matrix kodymen tańbalandy jáne onyń bári óndirýshiden nemese ımporttaýshydan satylymǵa túskenge deıingi barlyq qadaǵalaný kezeńinen ótti, deıdi ortalyq mamandary.