6,6 mln-ǵa jýyq azamat – saqtandyrý júıesinde

Qazaqstandyqtar úshin min­det­ti áleý­met­tik saqtandyrý jú­ıe­­siniń artyq­shy­lyqtary týra­ly aıta otyryp, spıker 2005 jyldan bastap áleýmettik táýe­kelder týyndaǵan kezde jumys isteıtin azamattardy áleý­mettik qorǵaýdyń qo­symsha deń­geıi retinde áleýmettik saq­tan­dyrý júıesi engizilgenin atap ótti. Mindetti áleýmettik saq­tandyrý júıesiniń qarjy resýrstary jumys berýshilerdiń ju­myskerler úshin, sondaı-aq jeke kásipkerlerdiń jáne jeke praktıkamen aınalysatyn adamdardyń ózderi úshin tó­leı­tin áleýmettik aýdarymdary ese­binen qalyptasady.

Mindetti áleýmettik saqtan­dyrý yn­ty­­maqtastyq qaǵı­dat­ta­ryna negiz­del­gen, óıtkeni áleý­mettik aýdarymdar barlyq ju­mys isteıtin azamattar úshin tólenedi, al tólemderdi eńbek etý qabiletinen aıyrylý, asyraýshysynan aıyrylý, jumysynan aıyrylý, júktiligi men bosanýyna, sondaı-aq 1 jasqa deıingi balanyń kútimine baılanysty tabysynan aıyrylý jaǵdaılaryna áleýmettik táýekeli bar adamdar ǵana ala alady.

«Jumys isteıtin azamat­tar­dyń ar­tyq­shylyǵy – olar qordan tó­lenetin tó­lemder túrinde áleý­met­tik táýekelder týyndaǵan jaǵ­­daıda qosymsha áleýmettik qoldaý alýǵa quqyly. Mysaly, qordan eńbekke qabilettiliginen aıyrylý nemese asyraýshysynan aıyrylý boıynsha áleýmettik tólemder múgedektik nemese asy­raýshysynan aıyrylý boıyn­sha bıýdjetten osyǵan uqsas mem­lekettik járdemaqylarǵa qo­sym­sha júzege asyrylady», dedi N.Kemel.

Sondaı-aq eńbek etý qa­bi­letinen aıy­rylý boıynsha tó­lem medısınalyq-áleýmettik saraptamanyń jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesin 30%-dan 100%-ǵa deıin belgilegen jaǵdaıda júzege asyrylady jáne eńbek qyzmetiniń jalǵasýyna qaramastan júrgiziledi. 2021 jyly atalǵan tólemdi shamamen 94,7 myń adam aldy.

Asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵ­daı­da tólenetin áleýmettik tólem asyra­ýyn­daǵy adam 18 jas­qa tolǵanǵa deıin, al kúndizgi oqý bóliminde oqyǵan jaǵdaıda 23 jasqa deıin tólenedi. 2021 jyly asyraýshysynan aıyrylǵan 57,7 myńǵa jýyq otbasy atalǵan tó­lemdi aldy.

Sonymen qatar satyp alý qa­biletin qamtamasyz etý úshin eńbek etý qabiletinen aıyrylýy jáne asyraýshysynan aıy­rylýy boıynsha tólemderdiń mól­sheri jyl saıyn artyp ke­ledi. Máselen, 2022 jyly osy tólemderdiń mólsheri ótken jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 9%-ǵa ulǵaıdy (1 qańtardan – 5%-ǵa, 1 sáýirden – 4%-ǵa).

Jumysynan aıyrylǵan jaǵ­daıda qordan tólenetin áleý­mettik tólem ju­mystan shyǵý sebepterine qaramastan ta­ǵa­ıyn­­dalady. Tólem mindetti áleý­met­tik saqtandyrý júıesine qatysý ótiline baılanysty 1 aıdan 6 aı­ǵa deıin taǵaıyn­dalady. 2021 jyly shamamen 105,7 myń adam atalǵan tólemdi aldy.

Jumys isteıtin áıelderdiń múdde­lerin qorǵaý maqsatynda 2008 jyldan bastap ana men balany áleýmettik saqtandyrý engizildi. Máselen, júktilikke jáne bosanýǵa, jańa týǵan balany (balalardy) asyrap alýǵa baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólem júktiligi jáne bosanýy boıynsha demalystyń barlyq kúnine taǵaıyndalady. 2021 jyly júktilik jáne bosaný boıynsha 205 myńǵa jýyq adamǵa tólem taǵaıyndaldy.

1 jasqa deıingi bala kútimine baı­lanysty tabysynan aıy­rylǵan jaǵdaıda qordan aı sa­ıynǵy áleýmettik tólem ba­la­nyń týǵan kúninen bastap ta­ǵaıyn­dalady. Tólem mólsheri sońǵy 2 jyldaǵy ortasha aılyq tabystyń 40%-yn quraıdy. Eki jáne odan da kóp bala týǵan kezde tólem árbir balaǵa jeke taǵaıyndalady. 2021 jyly bul tólem shamamen 385 myń adamǵa taǵaıyndaldy.

«Áleýmettik tólemderdi ta­ǵaıyndaý úde­risterin sátti avto­mattandyrý bú­gin­de «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha kom­po­zıttik qyzmetter kórsetýge múm­­kindik beredi. Osylaısha, eń­bekke qabilettiliginen aıyrylýy boıynsha tólem alý úshin medısınalyq-áleýmettik sarap­tama arqyly eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesin alǵash belgilegen kezde júginýge bolady, jumysynan aıyrylýy boıynsha tólem alý úshin egov.kz portaly arqyly jumyssyz retinde tirkelgen kezde nemese halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy nemese enbek.kz elektrondyq eńbek bırjasy arqyly júginýge bolady, júktilikke jáne bosanýǵa tólem úshin egov.kz portaly ar­qyly, 1 jasqa deıingi bala kútimine baılanysty tólem úshin egov.kz portaly nemese ekinshi deńgeıli bankterdiń mobıldi qosymshalary arqyly júginýge bolady», dep atap ótti N.Kemel.

Qordan áleýmettik tólemderdi alýǵa qyz­met ­kórsetýdiń proaktıvti for­ma­ty belsendi túrde engizilýde, ol úshin azamatqa sms-habar­lamaǵa jaýap berý jetkilikti.

Aqparattyq júıelerde alýshy týraly málimetter bolǵan jaǵdaıda, ol tólemderdi alý úshin úıden shyqpaı jáne qaǵaz tasyǵyshtaǵy qujattardy rastaýsyz onlaın rejimde júgine alady. Osylaısha, 2022 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda qor kórsetken elektron­dyq memlekettik qyzmetterdiń úlesi 47%-dy qurady.

«Mindetti áleýmettik saqtan­dyrýdaǵy mańyzdy faktor resmı jumyspen qamtý nemese qyzmetti tirkeý bolyp sanalady, óıtkeni tólemder mólsheri qorǵa áleýmettik aýdarymdar túsken tabystarǵa tikeleı baılanysty. Osyǵan baılanysty, tólemdi alý úshin júginýdiń aldynda egov.kz elektrondyq úkimet portaly arqyly, HQKO nemese qor fılıaly arqyly qorǵa áleýmettik aýdarymdardyń du­rys jáne ýaqtyly túsýin tek­se­rýdi usynamyz», dep túıindedi N.Kemel.