Semeıde saıabaqtar jetispeıdi

Iri qaranyń mekenine aınaldy

Abaı oblysynyń ortalyǵy sanalatyn shaharda retke kel­tirilgen, halyq kóp júretin jer saýsaqpen sanarlyqtaı. Mysaly, Beıbitshilik aralyn (burynǵy Túıemoınaq araly) alyp qaraıyq. Semeıge kele­tin ishki jáne sheteldik týrıs­ter mindetti túrde osy aralǵa soqpaı qoımaıdy. Nege deseńiz, elimiz boıynsha mundaı biregeı landshaftyq aýmaqty kez­des­ti­rý qıyn. Onyń ereksheligi sol, teńizi men kóli joq qalada ornalasqan aral Ertis ózeniniń qaq ortasynda tur. Dál osynda Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń qurbandaryna arnalǵan «О́lim­nen de kúshti» monýmenti ashylyp, bul qala turǵyndary men kelgen qonaqtardyń súıikti oryndarynyń birine aınaldy. Araldyń atyn Beı­bit­shilik dep ózgertýi de osyǵan baılanys­ty. Aınalasy jasyl jelekpen kómkerilgen atalǵan aýmaq­ta halyqtyń serýendeýi úshin saıabaq qarastyrylǵan. Sondaı-aq salamat­ty ómir saltyn serik etkender­ge buqa­ra­lyq sportqa arnalǵan ınfra­qu­ry­lym da jolǵa qoıylǵan. О́simdikter me­n janýarlar álemin zertteýmen aı­nalysatyn Bıologııalyq ortalyq ta osy aralda.

Alaıda aralda kóp jyldan beri sheshimin tappaı kele jatqan túıt­kil­di másele bar. Atap aıtqanda, bul aýmaqta birneshe jeke turǵyn úı ornalasqan. Bul turǵyndardyń basym bóligi mal asyrap, jan baǵyp keledi. Biraq sol tórt túlik jaıylym jer az bolǵan soń qorshaýsyz jatqan monýmenttiń mańaıyn jaǵa­lap jaıylady. Sonyń saldarynan jaı­q­alyp turǵan ósimdikter men egil­gen kóshetten túk qalmaıtyn syndy. Buǵan taıaýda oblystyq máslıhat hat­shy­synyń ózi de kóz jetkizdi.

«Keıingi ýaqytta halyqtan turǵyn úı massıvterindegi sıyrlar men jyl­qylarǵa qatysty shaǵymdar jıi túse bastady. Jumystan keıin Beıbit­shi­lik aralynda serýendep júrip, sıyr­lar­dyń abattandyrylǵan kógal­da jaıylyp, egilgen gúlderdi jep jat­qanyn baı­qadym. Al bul jerge ha­lyq demalyp, balalaryn sergitýge keledi.

Qaladaǵy kentter men shetki aýdandarda úı janýarlary qoqys jáshik­te­ri­nen azyq izdep, ekologııalyq ahýaldy odan saıyn kúrdelendirip jatqany jasyryn emes. Bul rette sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmet, qalalyq polısııa, veterınarlyq ınspeksııa qyzmeti osy máseleni qolǵa alyp, tár­tip ornatqany jón bolar edi.

Álbette, tórt túlik maldy asy­ra­ǵan durys jáne oǵan qarsy­ly­ǵym joq. Biraq muny ózińniń belgi­len­gen ýchaskeńde, jazǵy ýa­qyt­ta ja­ıy­lym­dyq jerlerde júzege asyr­ǵan abzal. Muny bız­neske baǵyt­tal­ǵan kedergi dep qabyl­da­ma­ǵan jón. Tek belgilengen zańnyń erejeleri men normalaryn saqtap, aınaladaǵy adam­darǵa syılastyqpen qaraýǵa shaqy­ra­myn. О́ıtkeni joǵarydaǵy kórinisti Túrkistan men Atyraýdan kelgen qo­naq­tar baıqap, tańǵaldy», dedi Abaı ob­lysy máslıhatynyń hatshysy Qýanysh Súleımenov.

Qańyrap qaraýsyz jatyr

О́ńir depýtattary Semeıde qala­lyq­tarǵa arnalǵan demalys orynda­ry­nyń jetispeıtinin moıyndap otyr. Ási­rese balalar men jastardyń bos ýa­qytyn tıimdi ótkizýge múmkindik be­­re­­tin qoǵamdyq keńistikter joqtyń qasy.

«Eger de balalar jastaıynan bel­sen­di ómir saltyn ustanyp sportqa den qoısa, odan memlekettiń utary kóp. Demek aýrýshań urpaq az bolady. Bul oraıda isker azamattar bir emes birneshe zamanaýı sport orta­lyǵynyń qurylýyna atsalyssa eken degen tile­gimiz bar», dedi Q.Súleı­me­nov.

Saıabaqtardyń máselesin jergilikti jas belsendi Jasulan Qurmanǵalıev te kótergen bolatyn. Ol 343 kvartal shaǵyn aýdanyndaǵy burynǵy Gaıdar atyn­daǵy saıabaqty jańǵyrtý jónin­degi usynysyn jetkizdi.

«Kezinde Nazarbaev zııatkerlik mek­tebin salý úshin munda búkil saıa­baq­ty qıratty. Dál osynda jergi­likti turǵyndardan bólek qala qo­naq­tary da kelip demalatyn. Ras, saıa­baqtyń kórki ketip turǵan edi. Biraq bul №8 ben №9 mekteptiń oqý­shy­­laryna sporttyq is-sharalar men ja­rystardy ótkizýge kedergi kel­tir­­meıtin. Zııatkerlik mektep Qa­ra­­­ǵaılyǵa kóshirilgendikten munda Eko­nomıkalyq lıseı ornalasty. Endi bul lıseı men Dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni arasynda shaǵyn saıabaqty qalpyna keltiretindeı aýmaq tur. Jergilikti halyq kezinde ja­­­syl jelegimen erekshelengen saıa­baq­­tan aıyrylǵan soń onyń qazirgi qa­ńyrap turǵan ornyna mekteptiń jabyq qorshaýynan qaraýǵa májbúr. Lıseıde ózderine tıesili sportzal men irgeles mańda jasyl alań bar. Sondaı-aq Dene shynyqtyrý-saýyq­ty­rý kesheninde de jattyǵýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olarǵa burynǵy saıabaq aýmaǵynyń qajeti joq. Bul árqashan da bos jatady. Taıaý mańdaǵy kóz aýrýlaryn emdeıtin ortalyqta eski sýburqaqty qalpyna keltirýge bolady. Atalǵan saıabaq ne úshin qa­jet? Osy aýdanda Sılıkat zaýyty jumys istep turǵanyn eskersek, ká­sip­­orynnan shyǵatyn zııandy qal­dyq­­­tan jergilikti halyqty qorǵaý úshin jasyl aımaq bolýǵa tıis», dedi J.Qurmanǵalıev.

Mıllıardtar tıimsiz jumsalǵan joba

Selqostyqtyń saldarynan jumys istep turǵan saıabaqtyń qyzmetin jolǵa qoıýdyń ózi muń bolyp tur. Másele ortalyq saıabaqqa qatysty. Osydan 3 jyl buryn bul nysan jóndeý jumystaryna jabylyp, jergilikti bıýdjetten osy maqsatqa shamamen 1 mlrd-taı teńge bólingen edi. Merdiger retinde «Eńbek Semeı» tańdalǵan-dy. Biraq jańǵyrtý jumystaryn aıaqtaý merzimi taqaǵanda, merdiger ákimdikten qosymsha aqsha surasa kerek. Buǵan jergilikti atqarýshy bılik úzildi-kesildi qarsylyq tanytqan. Tıisti qurylysty sońyna deıin jet­kizý úshin jergilikti depýtattar qalany sol kezde basqarǵan Nurymbet Saqtaǵanovtan qosymsha 30 mln teńge bólýdi surapty. Dese de eks-ákim joba­ǵa sáıkes qajetti soma bólingenin jáne bul qarajattyń ár tıyny qalaı ıgeril­geni maıshammen tekseriletinin jetkizgen bolatyn.

«Birinshiden, tóselgen tas tósem­she­leriniń sapasy men sany kúmán týdyrady. Mysaly, jobada 14 646 sharshy metri tólenýi kerek dep kór­se­tilse, ólshegende – 13 myńdaı metri anyqtaldy. Iаǵnı myńdaǵan sharshy metr jetkiliksiz. Velosıpedke arnalǵan jol qarastyrylmaǵan. Sýa­rý júıesiniń qondyrǵysy jumys istemeıdi. Basqa da máseleler bar. Osy­nyń bárin belgilep, sotqa jáne qo­symsha quqyq qorǵaý organdaryna be­rilip otyr. Olar osy máselemen aına­lysatyn bolady», degen edi qala­nyń burynǵy ákimi.

Senimgerlik basqarýǵa berý usynyldy

О́z aldyna oblys bolyp, qala ákimshilik ortalyqqa aınalǵanda óńir basshylyǵyna taǵaıyndalǵan Nurlan Uranhaev birinshi kezekte osy saıabaqtyń qyzmetimen tanys­ty. Jaǵdaıdan habardar bolǵan oblys ákimi ortalyq saıabaqtyń jumy­syn jolǵa qoıý úshin ony bızneske, senimgerlik basqarýǵa berýdi usyndy. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, mundaı tájirıbe basqa qalalarda keń qol­da­nysta jáne ózin aqtap keledi.

«Kez kelgen jaǵdaıda bıznes bul jerdi áldeqaıda jaqsy damytady dep oılaımyn. Árıne, saıabaqqa kirý eshqashan aqyly bolmaıdy. Oǵan ýáde beremin. Bul múmkin emes. Sebebi bul memlekettik jer, memlekettik saıa­baq. Sondyqtan aqyly bolmaıdy jáne jekemenshikke de berilmeıdi. Bas­qarýshy kompanııa tender arqyly konkýrstyq negizde tańdalady», dedi N.Uranhaev.

Tizbekteı bersek, shaharda qoǵam­dyq oryndarǵa baılanysty ózekti másele kóp. Ertis ózeniniń qos jaǵa­laýy zamanaýı demalys ornyna su­ra­nyp-aq tur. Desek te 2017-2018 jyl­dary aralyǵynda sol jaǵalaýda júr­gizilgen jańǵyrtý jumystary kó­ńil kónshiterlikteı dep aıtý qıyn. Al oǵan shamamen 350 mln teńgedeı qara­jat jumsalsa kerek. Ásirese kesh­ki ýaqyttaǵy jaryq júıeleriniń sa­pa­syna baılanysty másele az emes. Qosh, sonymen jańadan qurylǵan oblys ákim­digi joǵarydaǵy qordalanǵan problemalardy sheship, elimizdiń rýhanı ortalyǵyna balanǵan Semeıdiń kórkine jan bitedi degen úmittemiz.

SEMEI