Jyl basynda saıası-áleýmettik dúmpýge basty sebep bolǵan gaz máselesi taǵy da kún tártibine shyqty. Memlekettiń qatań qadaǵalaýyna baılanysty qazir taýarlyq gazdy tutyný baǵasy tómen, al bul óndirýshilerge tıimsiz. Olar ári qaraı óndirýge qulyqsyz. Altyn aralyqty tabý memleketke ońaı tımeı tur.
Eldegi gaz óndirisine jaýapty «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Járkeshovtiń aıtýynsha, jaǵdaı máz emes. Bizge jańǵyrtylǵan uzaq merzimdi strategııa qajet, onsyz Ortalyq Azııa gaz habynda Qazaqstannyń geosaıası pozısııasyn kúsheıtý múmkin emes.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2023 jyly elde taýarlyq gaz tapshylyǵy ornaýy múmkin ekenin, osy baǵytta sharalar qabyldaý qajettigin tapsyrǵan edi. Shyndyǵyna kelgende, bizdiń eldiń gaz qory 100 jylǵa jetkilikti. Jer qyrtystarynda 3,8 trln tekshe metr gaz bar. Alaıda sonshama otyndy óńdeý qýattylyǵy tómen. Sonshama gazdy jer betine alyp shyǵý – orasan shyǵyn.
Qazirgi kezde elimizde úsh gaz óńdeý zaýyty – Teńiz, Jańajol jáne Jańaózen zaýyttary bar. Endi solardyń qataryna Qashaǵandaǵy zaýyt qosylmaq. Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqovtyń aıtýynsha, jańadan turǵyzylyp jatqan zaýyttyń qýattylyǵy – jylyna 1 mlrd tekshe metr. 1 400-den astam jumys ornyn qurady dep josparlanýda. Qurylysy byltyr bastalǵan zaýyt 2024 jyly paıdalanýǵa berilmek.
Degenmen kompanııa ishki naryq úshin taýarlyq gazdyń qosymsha kólemin qalyptastyrý nátıjesinde tapshylyqty 2023-ten 2024 jylǵa jyljyta alǵan.
«Biz bir jyldy uttyq, biraq taýarlyq gaz tapshylyǵy áli tolyq sheshilgen joq» deıdi kásiporyn.
Kómirden gazǵa aýysýyna baılanysty kelesi jyly taýarlyq gaz tutynatyn kásiporyndar men gaz-hımııalyq jobalar kóbeıe túspek. Sondyqtan kelesi jyldan bastap-aq suranystan usynystyń basym túsetini ańdalady. Bul, árıne, otandyq gaz óndirisi salasyndaǵy úlken táýekelge aınalmaq.
«Memleket gazdy jer qoınaýyn paıdalanýshylardan ózindik qunynan tómen baǵada satyp alady. Ár tekshe úshin QazaqGaz 10 teńge joǵaltyp otyr. Boljam boıynsha 2022 jyldyń ózinde kompanııa 180 mlrd teńge joǵaltady. Baǵa saıasaty men tarıfti qaıta qaramasa aldaǵy 2-3 jylda QazaqGaz trln teńge shyǵynǵa batady. Bul rette kompanııa baǵa retteýge aralaspaıdy. Gaz salasyndaǵy baǵa máselesin memlekettik organdar qadaǵalaıdy», deıdi S.Jarkeshov.
Bas energetık Bolat Aqsholaqov gaz óndirýshilerin yntalandyrý maqsatynda birqatar naqty qadam jasalatynyn málimdedi. Onyń sózine qaraǵanda, Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen jańa gaz jobalary úshin fıskaldy preferensııalar usyný kelisilgen. Bul jeńildikter – óndiris bastalǵannan keıin 10 jylǵa deıin ujymdyq tabys salyǵyn almaý, óndiris bastalǵannan keıin 10 jylǵa deıin eksporttyq baj salyǵyn almaý jáne sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalanǵany úshin balama salyq boıynsha jeńildik rejimin qoldaný quqyǵy. Mınıstrdiń aıtýynsha, mundaı jeńildikter 2030 jylǵa taman taýarlyq gaz óndirisin 42,1 mlrd tekshe metrge deıin jetkizýge múmkindik beredi. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha elde 29,4 mlrd tekshe metr taýarlyq gaz óndirilgen. Naqtyraq aıtqanda, 2030 jylǵa taman eldegi shıki gaz óndirisiniń kólemi 87 mlrd tekshe metrge jetedi dep josparlanyp otyr. Alaıda sonyń tek 42,1 mlrd-y ǵana taýarlyq gazǵa aınaldyrylyp, qalǵany jeke maqsattarǵa paıdalanylady nemese jer qyrtysyna qaıta aıdalady (jańa óndiris úshin).
Jalpy, gaz salasynda 10 ınvestısııalyq joba júzege asyrylmaq. Olar gaz tasymaldaý júıesin jańǵyrtýǵa, jylý elektr stansalary men eldi mekenderdi gazben qamtamasyz etýge, sondaı-aq taýarlyq gazdyń resýrstyq bazasyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan. 10 jobanyń ekeýi bıyl aıaqtalsa, altaýy júzege asyrý kezeńinde tur, taǵy 2 joba boıynsha jumys 2023 jyly bastalmaq.
Qazaqstan gaz qory boıynsha álemde 22-oryn alady jáne TMD elderi ishinde Reseı men Túrikmenstannan keıingi úshinshi pozısııada. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2017-2021 jyldar aralyǵynda elimizde gaz tutyný kólemi 4,8 mlrd tekshe metrge (13,8-den 18,6 mlrd tekshe metrge) artqan.