Qazir elimizde mal sharýashylyǵy salasyndaǵy kásipkerler mal baqtyrýǵa malshy taba almaı zar ıleıdi. Qoǵamnyń bir bóligi «malshyǵa jalaqyny durys tólemeıdi» dep olardyń ózin aıyptaıdy.
Meniń oıymsha, ata kásip malshy eńbeginiń obaly, eń aldymen, ony jeńildetý baǵytynda túk isteı almaǵan Qazaqstan ǵylymynda jatyr. Mal sharýashylyǵy men tehnıka salasynda aty dardaı ǵylym doktorlary men kandıdattary elimizde qaptap júr. Biraq Qazaqstandaǵy malshy kásibi zamanǵa saı damı almaýda. Al sheteldikter týraly bulaı aıta almaısyń. Olarda mal sharýashylyǵyn avtomattandyrý, robottandyrý men mehanıkalandyrý isi baıaǵyda jolǵa qoıylǵan. Damyǵan árbir el óz jeriniń tabıǵatyna sáıkes mal baǵýǵa sebi tıetin tehnologııalardy jasap alǵan. Bul tehnologııalardyń bir ushyǵy bizge de kelip jatyr. Dronmen mal izdeý, motosıklmen mal qaıyrý sekildi jańalyqtardyń úrdis alyp kele jatqany seziledi. Biraq bul tehnologııalar taýly-tasty, saıyn dalaly qazaq jerine tolyq sáıkes kele bermeıtinin baıqaýǵa bolady. Sonda Qazaqstan ǵylymy tym quryǵanda maldyń qıyn oıyp bere alatyndaı senimdi tehnıkany jasaı almaı ne bitirip otyr? Baıqap qarasańyz, qazirgi naryq zamanynda qıdyń ózi ár nársege qoldanarlyqtaı baǵaly shıkizat kózi. Tek ony túrlendirý, osy iske azdap ǵylym men ónertapqyshtyqty aralastyrý arqyly qurylys pen otyn salasynda jańa zattar shyǵarý ǵana qolymyzdan kelmeı otyr.
Nege bulaı? Basymyz istemeı me? Joq! Qazir Qazaqstan shahmatshylary men matematık jasóspirimderi men balalary túrli halyqaralyq dodada jaryp shyǵýda. Demek problemanyń túp tórkini ǵylym men aýyl sharýashylyǵyn, ásirese atakásip mal sharýashylyǵyn uıymdastyrý isinde tur degen oıdamyz.
Osydan biraz jyl buryn Qaırolla Ismaǵulov degen ónertapqyshpen kezdesip, áńgimelesken edim. Ol maǵan bylaı dedi:
«Men Batys Qazaqstan oblysynyń Jánibek aýdanynda malshy otbasynda dúnıege keldim. Keńes ókimeti kezinde zamanǵa saı bilim izdep atakásipti ustap qala almadym. Sol kezde el basqarý isine aralasa bastaǵan aǵam Myrzash Ismaǵulovtyń aqylymen Lenıngrad qalasyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshede oqyp, gıdroakýstık mamandyǵyn aldym. Artynsha áskerge shaqyrylyp, Soltústik teńiz flotynyń súńgýir qaıyǵynda qyzmet etip, elge oralǵan soń eń alǵashqy ónertabysymdy ómirge ákelýge myna bir jaǵdaı túrtki boldy.
Áskerden elge kelgen soń biraz ýaqyt mamandyǵym boıynsha jumys taba almaı, maldaǵy ákeme kómektesýime týra keldi. Sol jyldardaǵy shopan eńbeginiń jaǵdaıy túsinikti ǵoı, barlyq jumys qolmen atqarylady. Qoranyń qıyn oıý da sondaı sharýanyń biri. Búkil qoranyń ábden súrlengen kúrek boıy qalyńdyqtaǵy qıyn aýdaryp, tazalaý eki adam úshin birneshe kúnge sozylatyn úlken jumys. Men sol jumysty jasaı júrip, osyny tehnıkamen atqarýdyń joldary joq pa eken dep kóp bas qatyrdym. Aqyry onyń da jolyn tapqandaı boldym.
Ol kezderi malshylarǵa qudyqtan sý tartatyn «ZID» motory beriletin. Sondaı motordyń bireýi meniń ákeme de buıyrypty. Sol motordy qı oıýǵa yńǵaıladym. Árıne, ol úshin talaı qaǵazdy shımaılaýǵa týra keldi. Lenıngradta kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshede oqyǵanymnyń kóp paıdasyn sol kezde kórdim. Sóıtip, álgi motormen qoranyń qıyn eki saǵattyń ishinde aýdaryp tastadym. Meniń bul tehnıkalyq jańalyǵymnyń bir kemshiligi – qoranyń ishi motordan shyqqan kók tútinge tolyp kete beredi de, adamnyń qolqasyn qabady. Sodan «Ismaǵuldyń balasy qı oıatyn máshıne oılap taýypty» degen habar kóp uzamaı malshylardyń arasyna tarap ketti. Kórshi otyrǵan qoıshy-qolań ádeıilep izdep kelip kórip, tańǵalǵany bar» dep eske alady Qaırekeń.
Munan keıin Q.Ismaǵulov bir aýysymda halal jolmen 25 bas iri qarany, 50 bas usaq maldy soıyp, ishek-qarnyn tazalap, múıiz ben tuıaǵyn jekelep alatyn jyljymaly qasaphanany oılap taýypty. Mundaı qondyrǵylar Germanııada, Reseıde bar eken. Biraq olar óte qymbat, al Qaırollaniki olardan kóp arzan.
Demek malshyǵa kómektesý úshin eń aldymen, Úkimette nıet bolýy kerek. Osy saladaǵy ǵylymı jobalar men ónertabystarǵa aýyq-aýyq baıqaýlar jarııalaýdyń ózi kóp máseleni sheshken bolar edi. Budan basqa da joly kóp ekeni anyq.