Saqtandyrý naryǵynda qandaı ózgerister bolady?

2022 jyly 12 shildede Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine saqtandyrý naryǵyn jáne baǵaly qaǵazdar nary­ǵyn retteý men damytý, bank qyzmeti máse­leleri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy. Zańǵa engizilgen ózgeris boıynsha, 2024 jyldan bastap kólik júrgizýshileri úshin mindetti saqtandyrý polısiniń quny jyl saıyn qaıta qaralyp turmaq. Baǵa ár aımaqtaǵy jol apatynyń deńgeıine baılanysty.

«Qazirgi saqtandyrý tarıfteri 2007 jyly bekitilgen jáne sodan beri ja­ńar­tylmaǵan. Sol sebepti mindetti avto­­saqtandyrý boıynsha ıkemdi baǵa qalyp­tastyrý júıesin engizý usynyldy. Ár óńirdegi apattylyq deńgeıi ártúrli. Or­tasha shyǵyn koeffısıenti Soltústik Qazaqstan oblysynda – 20, Nur-Sultan men Almatyda 61 paıyzdy quraıdy. 2024 jyldan bastap kólik quraly ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin mindetti saqtandyrý boıynsha shyǵyn deńgeıin 60-80 paıyz aralyǵynda bekitýdi josparlap otyrmyz. Álemdik praktıkaǵa súıensek, saqtandyrý kompanııalarynyń adekvatty shyǵyn deńgeıi 64-68 paıyz aralyǵynda. Bul – saqtandyrý kompa­nııasyna tıisti tólemderdi júzege asyrýǵa jáne avtokólikti saqtandyrý polısi boıynsha tıisti komıssııa deńgeıine ıe bolýǵa múmkindik beretin qalypty ­shy­ǵyn koeffısıenti. Sondyqtan dál osy aspektilerdi eskeretin avtopolıstiń ıkem­di tarıfterine kóshý josparlanýda», deıdi M.Hadjıeva.

Avtosaqtandyrý polısi boıynsha ıkemdi baǵa júıesin qurý úshin kólik qu­raly ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýap­kershiligin mindetti saqtandyrý boıynsha statıstıka túziledi. Ol statıs­tıka eki jyl boıy jınaqtalyp, jı­nal­ǵan derek 2024 jylǵa taman jańa tarıf belgileýge múmkindik bermek. Joǵa­ryda aıtylǵandaı, tarıf quny óńirdegi saq­tandyrý shyǵyny men apattylyq deńge­ıine baılanysty saralanyp, bekitiledi. Eger aımaqta jol apaty deńgeıi az bolsa, onda polıs quny da arzan bolmaq.

Sonymen qatar M.Hadjıeva sala­daǵy sıfrlandyrý úderisiniń jalǵasa­tynyn, 2024 jyldan bastap kólik qura­ly ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýap­kershiligin mindetti saqtandyrý boıynsha onlaın-retteý engiziletinin de atap ótti.

«Bul saqtandyrý uıymynyń keńse­sine kelmeı-aq saqtandyrý tólemderin júzege asyrý tártibin aıtarlyqtaı jyl­­dam­datady jáne jeńildetedi. Qazir bir­qatar saqtandyrý uıymdary tıisti baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldardy synaqtan ótkizýde. Sonymen birge atalǵan polıs boıynsha avtotransportqa kelgen zalaldy baǵalaý júıesi de jetildiriledi. Bul da saqtanýshynyń saqtandyrý tólem­derin alý kezindegi ýaqyty men bıýdjeti boıynsha shyǵyndaryn aıtarlyqtaı tómendetýge múmkindik beredi», dedi ol.

Saqtandyrý naryǵyn damytý basqar­masynyń bastyǵy Saǵı Ájibektiń aıtýynsha, zańmen usynylatyn mańyz­dy jańalyqtardyń ishinde – ómirdi saqtan­dyrýdyń jańa, áleýmettik mańyzy bar ónimderin engizý, saqtandyrý salasyn odan ári sıfrlandyrý, saqtandyrý tólem­derine kepildik berý júıesin damytý jáne saqtandyrý qyzmetterin tuty­nýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý tetigin jetildirý bar. Ázirleýshiler zańnyń ha­lyq úshin saqtandyrý uıymdarynyń ofısterine barmaı-aq onlaın rejimde saqtandyrý qyzmetteriniń tolyq aıasyn alý múmkindigin basty kózir etken.

«Búginniń ózinde biz avtosaqtandyrý sharttaryn bir túrtip qana qashyqtyq­tan jasaı alamyz. Bizge avtokólik ıesi men avtomobıl boıynsha derekterdi toltyrýdyń qajeti joq. Sebebi Biryńǵaı saqtandyrý derekqory ony Ádilet mınıstrligi men Ishki ister mınıstrliginiń memlekettik derekqorlarymen ıntegra­sııalaý arqyly ala alady. Bul avto­saq­t­andyrý shartynda klıent toltyratyn aqparat kólemin aıtarlyqtaı azaıtady», deıdi S.Ájibek.

Avtosaqtandyrý sharty boıynsha shart jasalǵan sátten bastap saqtandyrý tólemin alǵanǵa deıingi sıkl tolyqtaı sıfrlanýǵa tıis. Barlyq rásimniń qara­paıym jáne ashyq bolýy da qatań baqy­lanady. Bul talaptar da zańda jazylǵan.

«2024 jyldan bastap avtomobıl ıele­riniń bolmashy jol-kólik oqıǵala­ry­nyń saldarynan kólik quraldaryna kel­tirilgen zalal úshin saqtandyrý tó­lemderin alýyn jeńildetetin «Eýro­­hat­tamany» engizý josparlanyp otyr. Mundaı tártip jol-kólik oqı­ǵa­­syna qaty­sýshylardyń ómiri men densaý­lyǵyna zııan bolmaǵan jaǵdaıda jáne zalal somasy 100 AEK-ten aspasa, polı­­sııa­nyń qatysýynsyz mobıldi qosymshanyń kómegimen saqtandyrý tólemin alýǵa, qujattardy resimdeýge jáne sotqa júginýge múmkindik bere­di. Qazir klıent pen saqtandyrý uıy­my­nyń ózara is-qımylynyń búkil pro­se­sin sıfrlandyrý maqsatynda saq­tan­dyrý uıymdary men memlekettik organ­dar­dyń aqparattyq júıeleri arasynda ınteg­rasııa júrgizilip, Biryńǵaı saqtan­dyrý derekqorynyń fýnksıonaly pysyq­talýda jáne mobıldik qosymsha ázirlenýde», dedi agenttik ókili.

Sondaı-aq zańǵa engizilgen túzetý­ler­diń úlken blogy saqtandyrý qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerine arnalǵan.

«Saqtandyrý tólemderine kepildik berý qorynyń kepildigimen óteletin saq­tandyrý synyptary tizbesiniń ulǵaı­tylýy – saqtanýshylar úshin ma­ńyz­dy jańalyq. Qordyń kepildigi saqtan­dyrýdyń barlyq mindetti jáne áleýmettik mańyzdy synyptaryna, onyń ishinde birlesken zeınetaqy annýıtetteri men MBJJ sheńberinde ómirdi saqtandyrýǵa da qoldanylatyn bolady. Eger qazirgi ýaqytta Qordyń kepildigi saqtandyrýdyń tek 5 túrin qamtysa, Zań kúshine engennen keıin saqtandyrýdyń kepildi túrleriniń sany 10-ǵa deıin, ıaǵnı eki ese artady», dep atap ótti basqarma bastyǵy.

Sońǵy jyldary saqtandyrý nary­ǵyndaǵy jańalyqtyń biri – erli-zaıyp­tylardyń zeınet jasyna jetkennen keıin biryńǵaı zeınetaqy annýıtetin paıdalana alýy. Marııa Hadjıevanyń aıtýynsha, erli-zaıyptylardyń ajyra­syp ketýi de zeınetaqy annýıtetin paıdala­nýyna esh kedergi bolmaıdy.

«Bizde zeınetaqy annýıteti kelisim­shartyn jasaý úshin mınımaldy jetkilikti soma boıynsha shekteý bar. Qazir 55 jasynda mundaı kelisimshart jasaı alatyn azamattar sany – 25 myń. Olardaǵy jetkilikti soma zańmen bekitilgen mınımaldy jetkilikti deńgeıden asyp túsedi. Olar óz jınaqtaryn somasy mınımaldy shekke jetpeıtin zeınetaqysy bar azamatpen biriktire alady. Ol jaqyn týysy nemese jubaıy (joldasy) bolýy múmkin. Er men áıeliniń ajyrasyp ketýi olardyń jeke tólemderine áser etpeıdi. О́ıtkeni ár adamnyń tólem grafıgi jeke jasalady», deıdi M.Hadjıeva.

Onyń sózine qaraǵanda, zeınetaqy annýıtetiniń artyqshylyǵy kóp. Birinshi­den, bul – zeınetaqyńyzǵa qosymsha bolatyn tólemmen birge saqtandyrý qorynan ómiriniń sońyna deıin tólem alyp otyrý múmkindigi. Al BJZQ zeınetaqyny ómirdiń sońyna deıin emes, zeınetaqy shotyndaǵy qarajat taýsylǵansha tóleı­di. Ekinshiden, zeınetaqy annýıteti shar­­ty zeı­netkerlik jasqa tolǵan já­­ne zeı­­net­aqy annýıteti shartyn ja­sas­­­qandar úshin turǵyn úı satyp alý qa­­­jet bolǵan jaǵdaıda BJZQ-dan zeı­net­­­aqy jınaqtaryn tolyq kólemde alýǵa múmkindik beredi. Zeınetaqy an­nýı­teti arqyly azamattar saqtandyrý kom­panııasynyń kómegimen óz zeınet qarjysyn zeınet jasyna jetpeı-aq ala bastaıdy. Biraq zeınetaqy jınaǵy jetkilikti soma deńgeıine jetip turýy kerek. Birlesken annýıtet jaqyn týys­tardyń zeınetaqy jınaqtaryn birik­tirýge jáne annýıtet sharty boıynsha kiristerdi qaıta bólýge múmkindik beredi. Mysaly, eger erli-zaıyptynyń bireýinde ómirdi saqtandyrý boıynsha kompanııadan annýıtetti satyp alý úshin zeınetaqy jınaqtary jetkiliksiz bolsa, al ekinshisinde artylyp jatsa, onda birlesken zeınetaqy annýıteti arqyly ekeýine de ómir boıy tólemder qamtamasyz etiledi.

Eske salaıyq, er adamdar 55 jas­tan bastap saqtandyrý kompanııasynan zeınetaqy annýıteti boıynsha tólem ala alady. Ol úshin zeınetaqy qorynda 6,7 mln teńge kóleminde jetkiliktilik somasy bolýǵa tıis. Áıelder bul múmkindikti 52 jastan bastap qoldanýǵa quqyly, al jınaq somasy 9 mln teńgeni quraýǵa tıis. Budan bólek «merzimi jyljytylǵan» annýıtet te bar, ony 45 jastan bastap satyp alýǵa bolady. Ol úshin 45 jastaǵy er adamnyń BJZQ-da keminde 6,1 mln teńgesi, al sol jastaǵy áıeldiń 7,7 mln teńge jınaǵy bolýy mindetti. Biraq bul annýıtet boıynsha tólemdi azamat tek 55 jastan bastap alady.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń derekteri boıynsha 61 myńnan astam adamnyń ómirdi saq­tan­dyrý kompanııalarynda 300 mlrd teńge­den astam jalpy somaǵa zeınetaqy annýıteti sharty bar, ıaǵnı olar ózine ómir boıǵy zeınetaqy tólemderine kepildik jasaǵan.

«Kommesk-О́mir» SK» AQ basqarma tóraǵasy Oleg Hanınniń sózine súıen­sek, zeınetaqy annýıteti, ásirese áıel­derdi qoldaýǵa baǵyttalǵan bastama. «Negizinen zeınetaqy túsimderi er adam­­darǵa qaraǵanda áıel adamdar­da azy­raq. Osylaısha, josparlaý qura­ly re­tinde zeınetaqy annýıtetiniń tıim­­diligi arta túsedi», deıdi ol. Al «Halyk-Life» basqarma tóraǵasy Janar Juba­nııa­zova bıyl saqtandyrý kompanııa­lary kútetin sońǵy ózgeristerdiń qata­rynda – saqtanýshynyń zeınetaqy annýı­teti sharty boıynsha saqtandyrý syılyq­aqysynyń bir bóligin BJZQ-ǵa qaıtarý múmkindigin atap ótedi.