Búgin – mereke. Búgin – Bilim kúni. Qolyndaǵy bir tal gúlin dúrsildegen júregine jaqyn ustap mektepke aıańdaǵan búgingi ám burynǵy oqýshy bárimizdiń kóz aldymyzda. Emin-erkin, betperdesiz, karantındik shekteýsiz bastalǵan bıylǵy jańa oqý jylynyń taǵy bir ereksheligi bar.
Iá, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyldy «Balalar jyly» dep jarııalap, óskeleń urpaq memleketimizdiń jarqyn bolashaǵynyń kepili ekenin aıtqan bolatyn. Jáne osy bir ataýly jyldy jalań uran, merekelik sharalar emes, birinshi kezekte bılik tarapynan balalardy qorǵaý úshin densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qoldaý baǵytynda naqty ister qolǵa alynýy kerek ekenin atap ótken-di.
Jańa oqý jylyna – 80 jańa mektep
Oqý-aǵartý mınıstrligi jańa oqý jylynyń bastalýyna qaraı 80-ge jýyq jańa mektep ashylǵanyn habarlady. Jyl sońyna deıin barlyǵy 230-dan asa mektepti paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Bul týraly Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Ǵanı Beısembaev: «Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2025 jyldyń sońyna deıin elimizde 1 myń mektep salynady. Byltyr 277 mektep paıdalanýǵa berildi. Bıyl taǵy 230 mektepti ashý josparlanǵan. 1 qyrkúıekke deıin 80 mektep ashyldy. Qazir jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, qalǵan mektepterdiń qurylysyn merziminde aıaqtaý úshin jumys júrgizip jatyrmyz.
Mektepterdi qarjylandyrý jáne onyń qurylysy zańdy túrde ákimdikterdiń quzyrynda ekenin eske sala keteıik. Memlekettik satyp alýlar, jobalyq-smetalyq qujattardy daıyndaý, jer telimderin bólý, ınjenerlik ınfraqurylym, qurylys jáne iske qosý – jergilikti ákimdikterge júktelgen osy úrdistiń barlyǵyn qarap, ońtaılandyrý qajet. Qazir onymen arnaıy jumys toby aınalysyp jatyr. Ákimdikterdiń mektep emes, úı salýǵa ruqsat berýi – bólek másele. Sonyń saldarynan qazirgi mektepter birden úsh aýysymǵa aınalady. Biz zań júzinde mundaı múmkindikti tolyǵymen joıýdy talap etemiz», dedi.
Elimizde ashylǵan jańa mekteptiń kópshiligi demografııalyq ósim belsendi jáne oqýshylar orny jetkiliksiz óńirlerde salynyp jatyr. Bul Almaty, Atyraý oblystary jáne Nur-Sultan, Almaty qalalary. Taǵy 200-den asa mektepte kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.
Qazaq synybyn tańdaǵandar kóp
Bıylǵy oqý jylynda 400 myń balaǵa alǵashqy qońyraý soǵylyp, 1-synypqa barady. Oqý-aǵartý mınıstrligi taratqan aqparatqa súıensek, ótinish berýshilerdiń 70%-dan kóbi qazaq synybyn, ıaǵnı memlekettik tilde oqýdy tańdady. Bul týraly atalǵan vedomstvoǵa qarasty Mektepke deıingi jáne orta bilim komıtetiniń tóraǵasy Gúlmıra Kárimova: «Birinshi synyp oqýshylarynyń basym bóligi Abaı, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanaı jáne Qaraǵandy oblystarynda, sondaı-aq Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynda baıqalady. Balalardy qazaq tilinde oqytatyn synyptarmen qamtýdyń joǵary kórsetkishi Qyzylorda (89,6%), Ulytaý (86,6%), Mańǵystaý (86,2%), Jambyl (80,4%) oblystarynda bolyp otyr», dedi.
Mınıstrliktiń málimdeýinshe, ata-analarǵa yńǵaıly bolý úshin ótinishterdi qabyldaý tártibi avtomattandyrylǵan. Sondaǵy nátıje boıynsha ótinishterdiń 80%-y elektrondy formatta berildi. Dese de ata-analar qujattardy dástúrli formatta da tapsyra aldy.
1-synyp oqýshylaryna arnalǵan oqý baǵdarlamasyndaǵy ózgeristerge kelsek, osyǵan deıin de habarlaǵanymyzdaı, qazaq tilinde bilim alatyn synyptardaǵy balalar tek qazaq tilin pán retinde oqıdy, orys tili 2-synyptan, aǵylshyn tili 3-synyptan bastap qosylady. Al orys tilinde bilim alatyn oqýshylar 1-synypta qazaq tili men orys tilin oqıdy, aǵylshyn tili 3-synyptan qosylady. Sondaı-aq 1-synyptarda «Kórkem eńbek» pániniń ornyna «Eńbekke baýlý» jáne «Beıneleý óneri» júrgiziledi. Aıtpaqshy, mınıstrlik Qazaqstandaǵy barlyq oqý oshaǵyna shahmat pánin fakýltatıv retinde bastaýysh synyptarǵa engizýdi usyndy, alaıda ázirge mindetti pán emes.
Mektep formasynda ózgeris joq
Oqý baǵdarlamasynda ózgerister bolǵanymen, mektep formasyna qoıylatyn talaptar ózgerissiz qaldy. Byltyrǵydaı zańnamalyq normalar qoldanylady. Iаǵnı oqýshylar buryn satyp alǵan nemese daıyndaǵan formamen mektepke erkin kele alady. Jaýapty mınıstrlikke ata-analardan keıbir mektepterde mektep formasyna qoıylatyn talaptar, ıaǵnı tús, kıim dızaıny boıynsha talaptar naqty jetkizýshilerge nemese óndirýshilerge sáıkes jasalǵany týraly shaǵymdar túsken. Osyǵan baılanysty keıbir óńirlerde bilim basqarmalary ata-analar qaýymdastyǵymen, qamqorshylyq keńesterimen kelisip, ár mektep óz talaptaryn qoımaýy úshin óńirde biryńǵaı tústi engizdi.
Biraq Mektepke deıingi jáne orta bilim komıtetiniń tóraǵasy Gúlmıra Kárimovanyń aıtýynsha, biryńǵaı tústi engizý balalardy burynǵy mektep formasyn kııýden shektemeıdi.
«Ata-analardyń nazaryn talaptardyń ózgermegenine aýdarǵymyz keledi. Mysaly, eger oqýshy mektepke satyp alynǵan nemese buryn sol mekteptiń qamqorshylyq keńesi bekitken aǵa-ápkelerinen qalǵan formany kıip kele alady. Ata-analardyń ótinishinen keıin birneshe bilim basqarmasy qamqorshylyq keńestermen birlesip, oblys boıynsha mektep formasynyń birkelki túsin belgileýge sheshim qabyldady. Barlyǵy qoıý kók tústi tańdady. Biraq bul balalardy shektemeıdi, ıaǵnı olar burynnan bar mektep formasymen kele alady. Oblys boıynsha mektep formasynyń biryńǵaı túsin belgileý qoljetimdi formany (naryqta nemese dúkende) satyp alýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq oqý jylyna deıin ataýly áleýmettik kómek alatyn nemese jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen, jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, tótenshe jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasylardan shyqqan 418 myń balaǵa kómek berilgenin atap ótemin. Olarǵa mektep formasy men keńse taýarlaryn satyp alý úshin «Jalpyǵa mindetti bilim berý» qorynan qoldaý kórsetildi», dedi G.Kárimova.