Jýyrdaǵy Prezıdent Joldaýynan keıin kólikterdi tirkeý máselesi qaıta kóterildi. Qasym-Jomart Toqaev sheteldik nómir taqqan avtomobılder taqyrybyna erekshe kóńil aýdaryp, avtokólik satyp alý kezinde tólenetin alym-salyq máselesine jeke toqtaldy. Memleket basshysy keıbir jaqyn shetelderden ákelingen avtokólikterge qatysty túıtkilder barshaǵa málim ekenin, zań aıasynan tys qalyp otyrǵan mundaı kólikter qoǵamdyq qaýipsizdikke qater tóndiretinin aıta kelip, zańsyz kólik ákeletin amal-tásildiń bárine tosqaýyl qoıý úshin batyl is-sharalar qabyldaý qajettigin jetkizdi.
Osy oraıda Prezıdent bıylǵy 1 qyrkúıekke deıin elge ákelingen avtokólikterge qatysty ahýaldy retteý keregin, olardy zańdastyrý maqsatynda ýtılızasııa jáne alǵashqy tirkeý úshin tólenetin qarjy kólemin 200-250 myń teńgeden asyrmaı, bárine birdeı jáne bir rettik alym alýdy usyndy. Bul – izdeý salynbaǵan jáne keden rásimderinen ótken kólikterge ǵana qatysty shara.
Qazaqstannyń avtokólik parki eskirgenin bilý qıyn emes, kóshege kóz salsańyz jetkilikti. Shyqqanyna 15-20 jyl ótip, ábden maısińdi bolǵan jeńil kólikter basym. Amal joq, halyq «zańsyz da bolsa táýir kólik mineıik» degen ustanymǵa kóshti. Ishki ister mınıstrliginiń málimeti boıynsha, sońǵy úsh jylda 2 myńnan astam zańsyz kólik quraly tirkelipti. Iаǵnı osydan birer aı buryn IIM arnaıy ókili Shuǵyla Turlybek elimizdiń 7 óńirinde jaqyn shetelderden ákelingen kólikterdi Qazaqstan Respýblıkasynda zańsyz esepke qoıý boıynsha qylmystyq isterdiń tergelip jatqanyn habarlaǵan edi. 2 myńnan astam kólik zańsyz tirkelip, memleketke 10 mlrd teńgeden astam shyǵyn kelgen.
Sońǵy jyldary Grýzııa, Mońǵolııa, Armenııa, Qyrǵyzstan elderinen kólik alyp kelý úrdiske aınaldy. Bul rette eń kóp úles Reseıge tıesili. Salalyq vedomstvo deregi boıynsha, el aýmaǵynda reseılik eseptegi 200 myńnan astam kólik júr. Sonyń 80 myńy – RF esebinen shyǵarylǵan, tıisinshe Qazaqstan esebine de qoıylmaǵan. Byltyr jyl sońynda reseılik nómir taqqan kólik ıeleri jınalyp, kólikterin zańdastyryp berýdi talap etken edi. Odan keıin qoǵam belsendileri tarapynan ýtıl alymdy joıý, tym quryǵanda ýtıl alym men bastapqy tirkeýdiń qunyn 100 myń teńgeden asyrmaý talaby qoıyldy. Bul másele qoǵam men Ekologııa mınıstrligi arasynda úlken dıalog jasaýǵa da sep boldy. Alaıda mınıstrlik ýtıl alym qunyn 50 paıyzǵa tómendetýmen shekteldi de, bul taraptaǵy áńgime ári qaraı jalǵasqan joq-ty.
Avtobloger Oljas Oqastyń aıtýynsha, Prezıdenttiń Joldaýdaǵy osy máselege qatysty sózi ázirge usynys qana. Sondyqtan onyń naqty tártibi jarııalanǵansha dóp basyp aıtý qıyn bolmaq. Bir anyǵy, elimizde oń jaq rýldi kólikterdi jáne Eýro-4 ekologııalyq sanatyna sáıkes kelmeıtin avtokólikterdi bastapqy tirkeýge tyıym salynǵan. Demek, ondaı kólikter Memleket basshysy jarııalaǵan jeńildiktiń ıgiligin paıdalana almaıdy.
«Sondaı-aq Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń múshesi ekenin de umytpaıyq. Grýzııadan ákelingen eski kólikti arzanǵa tirkeý múmkin emes. «Dvoınıkter» jáne jalǵan qujatpen júrgen kólikter qýdalanyp, kósheni tazartý bastalady degen sóz. Reseılik tirkeýdegi kólikter de Prezıdent aıtqan jeńildik aıasynda ótpeıdi. Demek, bul aksııa erterekte sary nómir alǵan kólik ıelerine arnalǵan. Sol resimnen ótýshilerdiń kóligi ǵana tap-taza bolyp shyǵady», dedi O.Oqas.
Ýtıl alymy máselesine baılanysty qozǵalystyń jetekshisi, belsendi Nuraddın Sadyqov ta Prezıdent bastamasyna oraı pikir bildirip, Memleket basshysynyń usynysy reseılik jáne armenııalyq kólikterge baılanysty ekenin jetkizdi.
«Tirkeletin kólikterdiń barlyǵy tehnıkalyq reglamentke saı bolýy qajet degen talap aıtyldy. Sondaı-aq krımınaldyq tarıhy bolmaýy kerek. Jalǵan qujat pen egiz nómirmen júrgender de bul jeńildikke ilikpeıdi. Demek, bul jeńildik shamamen 100 myń kóliktiń ǵana sharýasyn jeńildetedi. Iаǵnı jalpy eldegi kólik tapshylyǵy problemasyn sheshpeıdi», deıdi ol.
Memlekettik kirister komıtetiniń habarlaýynsha, 2019 jyldyń basynan 2022 jylǵy shildege deıin 121 829 avtomobıl ýaqytsha ákelý shartymen Qazaqstan aýmaǵyna kirgizilgen. Bul byltyr resmı dılerler satqan kólik sanynan (117 590 dana) sál kóp. Komıtet EAEO-ǵa múshe emes elden keletin kólik sheteldik taýar dep sanalatynyn ári ol kedendik baqylaýdan ótetinin málimdedi. Demek, olardy tıisti tólemderdi tolyq tólep, kedendik rásimdeýden ótken soń ǵana Qazaqstanda paıdalanýǵa bolady. Mundaı mashınalardyń elde ýaqytsha júrý merzimi bir jyl ǵana, odan keıin kólik Qazaqstan aýmaǵynan shyǵýy kerek.
Jyl basynda ýtıl alym stavkasy máselesi boıynsha jumys tobynyń otyrysy ótip, sol jerde qoǵam belsendisi Kırıll Pavlov «eger avtomobıldiń krımınalǵa qatysy joq bolsa, onda ýtıl alym quny – 100 myń teńge, bastapqy tirkeý 100 myń teńge bolǵany jón, sóıtip olar «sary» nómir ala alady» degen pikir bildirgen edi. Onyń oıymen «Obshaıa doroga» jol qozǵalysy qaýipsizdigi qaýymdastyǵynyń dırektory Arsen Shakýov ta kelisken.
«Kelispeýshilik ýtıl alymmen emes, ákelingen kólikti zańdastyrýdyń múmkin emestigimen baılanysty. Avtokólik júrgizýshileri ýtıl alym aınalasyndaǵy «popýlıstik soǵystardyń» qurbanyna aınaldy. Bul ábigerlikti toqtatý kerek. Eger kólik «Eýro-4» standartyna sáıkes kelse, onda 100 myń teńge tólesin de, zańdastyrylsyn», degen edi A.Shakýov.
Avtomobıl bıznesi qaýymdastyǵy baspasóz qyzmetiniń málimdeýinshe, elde krımınaldyq tarıhy bar, tehnıkalyq reglamentke saı kelmeıtin kólikter kóbeıip ketkendikten naryqty tazalaý, kólik ákelýdi zańdastyrý óte mańyzdy.
«Osynyń saldarynan azamattarymyz zardap shegip jatyr, kóbi aldanyp ta qaldy. Tutynýshy quqyǵy qorǵalmaǵan. 1 qyrkúıekke deıin elge ákelingen kólikterdi zańdastyrýǵa keler bolsaq, 2020 jyldyń qańtaryndaǵy oqıǵa eske túsedi. Ol kezde ondaı avtokólikterdiń ýaqytsha tirkeýge turýyna múmkindik berilgen edi», dep málimdeıdi qaýymdastyq.