Kúpirlik baqyttyń jolyn kesedi

О́mirde sabaq bolarlyq oqıǵalar je­tip artylady ǵoı. Alaıda, jaratqan ıemiz bizge udaıy belgi berip, jaqsylyqqa jetelep otyrsa da, Alla taǵalanyń sol aıt­qanyna  kóp jaǵdaıda túısigimiz jete bermeıdi. Mysaly, artta qalǵan az-kem jyl­darǵa qaıyrylyp qarap, oıǵa batqanda bir aýyz sóz adamnyń jolyn ashyp, bir ǵana aýyz sóz pendelerdiń baǵyn baılaıtynyna kóziń jetedi. Bir aýyz sóz. Ol qandaı sóz? Toba ma álde kúpirlik pe? Osy saýaldyń jaýabyn ózim kýá bolǵan eki oqıǵadan izdeımin. Marqum bolǵan qurbym, qazaqtyń alǵashqy ıllıýzıonıst qyzy Altynaı ekeýmizdiń Jezqazǵan jaqta ortaq dosymyz bar edi. О́mirde eshkimge uqsamaıtyn erekshe adamdar bolady ǵoı. Sháızat sondaı qyz. Jas kezinde talaı qıyndyqtardy kórip, kisiniń aqylyna syımaıtyn tentektikterdi bastan ótkerse de, estiligi bar, aqyldy adamnyń biri. Ol neshe túrli hıkaıa aıtqanda ishek-silemiz qata kúlip, ábden jadyrap qalatyn edik. Birde osylaı emen-jarqyn dıdarlasyp otyryp, Sháızattyń muńaıa qalǵany. Oı tunǵan aqyldy kózderimen bir núktege qadala qarap: – Qyzdar, esh ýaqytta kúpir sóz aıtpaý kerek eken. Men táýbeme keldim, – dedi tomsyraıyp. Úndemeı ishimizden tyna qaldyq. Qazir bir áńgime aıtqaly otyr. – Esterińde me, men úsh qyzymnan keıin aıaǵym aýyrlap edi ǵoı. Tórtinshi balamyzdy kútip júrgen kezim. Árıne, adam bolǵan soń shańyraqqa ıe bolyp qalatyn ul týylǵanyn qalaımyz. Janashyr jurttyń bári er bala tabýymdy tilep júrdi. Biraq, qaljyńdasa beretin qurdastar: «Taǵy da qyz týsań qaıtesiń?» dep qaǵytatyn edi. Ishim shermıip otyrǵanda: «Qyz týmaımyn. Qyz týmaımyn men! Úıimdi qyzǵa toltyryp qaıtemin» dep  kúpirlik aıtyp, kesirlik tanytyp otyratyn edim... Kóp uzamaı bosandym. Dúnıege qyz bala keldi. Aldyńǵy úsh qyzyma uqsa­maı­tyn, qasy-kózi qıylǵan, arshyǵan jumyrt­qadaı erekshe sábı ómirge keldi. Alǵa­shynda taǵy da qyz tapqanyma kóńi­lim túsip qalsa da, perishte sııaqty appaq bolyp týylǵan perzentimdi birden jaqsy kórip kettim. Alaıda, osy qyzym kóz aldymda bir kún de syrqattanbaı, emizip otyrǵanymda júrip ketti. Jymıyp: «Anashym, saý bol», –  dep qoshtasqandaı, úzi­lip bara jatty. Alla aıryqsha qyz ber­di de, qyrqyna toltyrmaı qaıtaryp aldy. Men bul qasiretti kótere almaı, qaıǵydan qan jutyp kete jazdadym. Tátti tústen shoshyp oıanǵandaı boldym. «Qyz týmaımyn. Kerek emes maǵan qyz bala!» dep kesirlengen tilimdi óz qolymmen kesýge shaq qalǵan kúnderi kúıeýimniń jubatýy janyma medet boldy. Bul perzentimiz joldasym ekeýmizdiń sýyp bara jatqan aramyzdy qaıta jalǵap, aspanǵa ushyp ketti. Kesir sóz aıtpaý kerek eken, – dedi Sháızat. Árıne, osy oqıǵadan sabaq alǵan qurbymyz munan keıin Jaratqanǵa jalbarynyp júrip, uldy da boldy. Biraq, onyń sol áńgimesi kúpirlik tanytyp otyr­ǵan adamdardy kórgen saıyn esime túsedi. Osydan keıin kóp uzamaı ózime ta­ǵylym bolǵan taǵy bir kisige jolyqtym. Bala kúnimnen jazda tópelep jaý­ǵan jańbyrdy jaqsy kóretin edim. Qazyǵurttyń eteginde nóserlegen jań­byr jaýsa jalańaıaq dalaǵa júgirip shyǵyp, astyna tura qalatynmyn. Aspannan tógilgen móldir tamshylar janymnyń bárin jýyp baryp, taza topyraqqa tamǵanda erekshe bir ıis ańqyp ketetin edi. Jańbyr shashymnan sorǵalap, ıegimnen tamshylap jatqanda týǵan jerdiń qara topyraǵynan qýat alam ba eken, álde aspannan tógilgen nur ma, erekshe kúı keshemin. Áli kúnge deıin osy kúıdi saǵynatynym bar. Birde Almatyda osylaı nóser jaýdy. Balalyq shaǵymdy ańsap, mashınany toqtata salyp, jańbyrdyń astynda turǵym kelgeni. Áı, qazir megapolıs bolǵan qalanyń kúıe aralas jańbyrynyń astynda qalsań taz bolatyn shyǵarsyń dep oılap kele jatqanymda kóshe boıynda bir egdeleý apaı taksı toqtatyp tur eken. Eki ıyǵyndaǵy aýyr sómkelerinen qolyn kóterýge de murshasy kelmeı jatqanyn baıqap, qasyna toqtap edim, ádemishe kelgen, júzi salıqaly apaı kólikke áreń mindi. Ústi-basy malmandaı sý bolyp qalypty. Oryndyqqa  jaıǵasyp alǵannan keıin, ol kisi aınalasyna bajaılap qarap: – Balam-aý, sen taksıst emessiń ǵoı, – dedi. – Jáı, siz jańbyr astynda turǵan soń jolymyz bir bolsa, jetkizip tastaıyn degenim ǵoı, – dedim. Rızashylyǵyn úıip-tókken apaımen syralǵy adamdardaı birden áńgimelese kettik. Ol kisi sol mańaıdaǵy bazarda jylqynyń etin satady eken. Qazy-qartanyń jaıyn aıtyp, jaqsy etti qaıdan alýǵa bolatynyn suraı kele, sóz aýany saýda-sattyqqa oıysty. – Qudaıǵa shúkir, bireýden ilgeri, bireýden keıin kún kórip otyrmyz. Segiz qyzdy da oqytyp, qutty ornyna qondyrdyq. Táýbe, táýbe! – dedi apaı jańbyr jýyp jatqan terezege qarap. – Segiz qyz! Sonsha qyzyńyz bar ma? Neshe balańyz bar, táte? – Shúkir, kenje egiz ul bala bar, – dedi apaı. – Oı, baqytty ekensiz ǵoı! Aǵamyz segiz qyzdy qatarynan tapqanda sizge ashýlanyp, bylaı, tastap ketemin, toqal alamyn dep qorqytqan joq pa? – dedim ázil-shynyn aralastyryp. – Ýaıymdama, shalym, ul týǵansha toqtamaımyn, tek Alla densaýlyq ber­sin dep basynda aıtqanmyn oǵan, – dedi apaı da kúlip. – Ne degen sabyrly adam! Myqty eken, – dedim áńgimeni ulastyryp. – Úıdegi aǵań ǵajap adam. Qyzdy topyrlatyp týyp jatyrsyń dep eshqashan betime basqan emes. – Osy nıetine bergen shyǵar?! Bir kúnde bir emes eki birdeı ul taýyp bergenińizde talyp qalǵan joq pa? – Kúıeýim dostaryna tún ortasynda habarlasyp: «Áı, meniń kelinshegim egiz taýyp jatqanda nege uıyqtap jatyrsyńdar?» dep, barlyǵyn oıatyp, súıinshi surapty. «Endi áıeliń segiz qyz tapqandy qoıyp, egiz qyz tapqan ba?» dep qurdastary qaljyńdasa: «Joq, egiz ul!» degende joldastary júrekteri jaryla qýanyp, jetip kelgen ǵoı. – Túrińizge qarasam, on bala tapqan janǵa uqsamaısyz? – Aıtqandaı, uldardy bosanǵan jyly Roza Rymbaeva da tuńǵyshyn taýyp jatqan, – dedi apaı. – Oı, onda bul 1991 jyl ǵoı. Ol kisi qyrkúıekte bosanǵany esimde, – dedim. – Solaı-solaı. – Onda sizdiń uldaryńyz 22 jasta ǵoı. Balalaryńyz erke shyǵar? – Qyzdarǵa uqsap ketpesin dep, asa erkeletpeı ósirdik. Qala syrtynda jer úıde turamyz. Úıdegi aǵań balalardyń barlyǵyn barynsha eńbekke baýlyp keledi, – dedi apaı. Áńgimemiz áli de taýsylmas pa edi. Apaıdyń aıtqan jerine de jetip qalyppyz. Jańbyr da toqtapty. On bala tapsa da betinde ájimi joqtyń qasyndaı, qoı kózdi, reńdi apaı alǵysyn jaýdyryp, qala syrtyna aparatyn aıaldamadan túsip qaldy. Jýrnalıst bolǵan soń, kún saıyn qanshama beıtanys adamdarmen tanysyp, suhbattasyp jatamyz. Alaıda, jarty saǵat jolaýshy bolǵan  sol apaımen bolǵan az-kem áńgime eshqashan esimnen shyqqan emes. Ájelerimiz aıtqandaı: «Qudaı aqy­ryn bersin!» dep, kez kelgen istiń baıandy aıaqtalýyn tilep, sabyrmen kún keshkenge ne jetsin! Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.