2012 jyldyń jaımashýaq kúnderiniń birinde Moıynqum aýdanynyń aýmaǵynda jatqan «Qashqanteńiz» stansasynyń aty «Kóshkenteńiz» bolyp ózgertilip shyǵa keldi. Kópshilik asa mán bermese de bazbireýler bul onomastıka komıssııasynyń usynysymen júzege asyrylǵan shara dep qabyldady. Biz de solaı dep oılar edik. Alaıda oblystyq onomastıka komıssııasynyń múshesi retinde mundaı usynys bizdiń tarapymyzdan bolmaǵanyn anyq bilemiz. Sonda qalaı bolǵany? Máseleniń mán-jaıyn zerdelegenimizde vokzal ǵımaratyna jóndeý jumysy júrgizilgennen keıin onyń mańdaıshasy da «jóndelipti». Iаǵnı, «qashqan» degen sózdi «kóshken» degen sózben almastyrǵan. Jańardy ma, jańardy?!
Bul «jańarý» durys emes ekeni oblystyq onomastıka komıssııasynda Moıynqum aýdany ákiminiń orynbasary Baqytjan Eseevke aıtylyp, jedel túzetýdi usynǵan bolatynbyz. Ol Qashqanteńiz stansasynyń basshysy men «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ-tyń Jambyl jol bólimshesi fılıalynyń dırektory S. Atymanovqa qalyptasqan jaǵdaıdy aıtyp, 2013 jyldyń aqpan aıynda hat joldaıdy. Stansa bastyǵy Asanovtan bas-aıaǵy joq, túsiniksizdeý jáne resmı tilde jazylǵan jaýapsymaq kelgen. Al S.Atymanov myrza múldem únsiz qalǵan. Sodan jyljyp jyl ótti. Stansanyń tarıhı aty qalpyna keltirilmedi. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy toqsanynda ótken oblystyq onomastıka komıssııasynyń otyrysynda bul jóninde Moıynqum aýdany ákiminiń orynbasary: «Temirjolshylar stansanyń tarıhı aty «Kóshkenteńiz» dep ýáj aıtyp, ózgertpeı otyr», dedi. Myqtysyn qara?! Solaı bolsa jón ǵoı. Alaıda stansa oryn tepken óńirdegi Qashqanteńiz kóliniń aty da ǵasyrlardan beri durys bolmaǵany ma?! Aıtylǵan ýáj jeleý ǵana sııaqty. Bul jerde jiberilgen qatelikti moıyndamaýda bolyp turǵandaı. Biraq álgi ýáj aıtýshylar tarıh aldynda qalaı aqtalady, shyndyqty qalaı búrkemeleıdi?
Temirjoldyń osy salasyn basqaratyn jáne stansa basshysynyń kózin shyndyqqa jetkizý úshin biz tarıhı jáne resmı qujattardy aqtarýymyzǵa týra keldi. Jambyl oblysynyń memlekettik muraǵatynda saqtaýly qujattardyń arasynan 1952 jyly qattalǵan tarıhı qujatty taptyq. Jambyl oblysynyń Kókterek aýdandyq partııa komıtetiniń qujattary saqtalǵan 306P-qorynyń 1-tizimdemesiniń 21-býmasynyń 334-isiniń 10-betinde Qashqanteńiz stansasy Kókterek aýdanynyń (qazirgi Moıynqum) aýmaǵyndaǵy eldi meken ekendigi naqty jazylǵan. Osy máselege qatysty muraǵatta saqtaýly basqa da tarıhı qujattarda «Qashqanteńiz» degen ataý bar da, «Kóshkenteńiz» joq! Bul az deseńiz, 2003 jyly Qazaq ensıklopedııasynyń Bas redaksııasy shyǵarǵan «Taraz. Jambyl oblysy ensıklopedııasynda» «Qashqanteńiz» ataýyna anyqtama berilgen. Onda bylaı delingen: «Qashqanteńiz – Moıynqum aýdanyndaǵy temirjol stansasy...». Taǵy da sózimizdi dáıekti etý úshin 2013 jyly shyǵarylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń geografııalyq ataýlarynyń memlekettik katalogynda»: «Qashqanteńiz – ashy, tuzdy kól», – dep jazylǵan. Taǵy Balqash kóliniń ońtústik-shyǵysyndaǵy kól ekendigi de jazylǵan. Osyǵan oraı stansanyń aty qoıylǵan. «Stansa Qazaqstan temir jolynyń Jambyl bólimi; Moıynqum aýdany» dep, oryn tepken jeri naqtylanǵan. Burynǵy KSRO-nyń geografııalyq kartalarynda da «Qashqanteńiz» dep jazylǵan. «Kóshkenteńiz» degen ataýdy tarıhı jáne resmı qujattardan, kartalardan kezdestirgen joqpyn. Buǵan endi ne deıdi?
Bir qyzyǵy, osy stansadan ótetin jolaýshylar tasymaldaıtyn poezdardyń barlyq júrý kestesinde de «Kóshkenteńiz» dep jazylǵan. Eger ǵımarattarǵa jóndeý jumystaryn júrgizgennen keıin stansalardyń atyn ózgertýge quqyly bolsa «Djambýldy» Tarazǵa, «Býrnoeny» Baýyrjan Momyshulyna aýystyrsa quba-qup bolar edi. Jalpy, mundaı usynysty Qazaqstan temirjolynyń boıynda turatyn turǵyndar kóptep bere alatynyna senimdimin. Jergilikti jerdiń tarıhyna qatysy joq berilgen ataý nemese jazylýy durys emes stansalar men razezder elimizde ondap sanalady. Oblystyq onomastıka komıssııasynyń tujyrymyna, ıaǵnı usynysyna júrdim-bardym nemese teris qaraıtyn «Qazaqstan temir jolyndaǵy» sala basshylyǵy bul sózimizge ne der eken?
Maqulbek RYSDÁÝLET,
Jambyl oblystyq onomastıka
komıssııasynyń múshesi, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi.
Jambyl oblysy.