Shyndyqtyń sharaınasy: Sherhan Murtazanyń kózqarasy men ustanymy

Árıne, arǵy-bergi dáýirde «Alash» par­tııasyn quryp, Alash avtonomııasyn ja­rııa etý tur­ǵysynda aǵa urpaqtyń at­qar­ǵan janqııarlyq qyzmeti men kú­res­­kerlik tanytqan ómiri búgingi kún­de de asa mańyzdy jáne óshpes óne­ge. Sol ulylyǵy umytylmas, erekshe týǵan Á.Bókeıhanuly, A.Baıtursynuly, M.Dý­lat, M.Ju­mabaev, J.Aımaýyt sııaq­ty aqberen azamattardyń jáne túbi bir túrki eliniń tutas bir­ligi úshin ómirbaqı kúresken T.Rys­qulovtardyń jáne onymen tustas, tize qosqan esil erlerdiń úzilmes rýhynan kúsh-qýat alyp, ózi ómir súrgen dáýirdiń qaısar minezdi qaıratkerleriniń qatarynda Sher­han Murtazanyń qoǵamdyq or­ny aıryqsha ekeni daýsyz. Qa­lyń jurttyń meıirimi men ys­tyq peıilinen «Sheraǵa» atanǵan qalamgerdiń qoǵamdaǵy ottaı janǵan ótkirligi men kesip, dóp taýyp aıtar tastúıin oılary men kórkem sýretkerligi, elimizdiń eń iri basylymdarynyń redaktory laýazymynda batyl da ult múddesiniń bıiginen sóz aıta alǵan dara tulǵasy derbes Qazaqstan memlekettiligi jarııalanǵanǵa deıin-aq áıgili edi.

Zaman óz adamyn izdeıdi, zama­ny­na qaraı adam da týady. Qazaq memleket­tiliginiń, qazaq ultynyń tili men keleshegi ustaranyń júzindeı taǵdyrly tartys-tires betpe-bet kelgen shaqta Sherhan Murtazanyń ultjandy, aýzy dýaly, ójet ómirsheńdiktiń sózin sóıleýi zańdylyq edi.

Reti kelgende bul oıymyzdyń bir ushyn dáıektep aıtar bolsaq. Áli esimizde...Qa­zaq­tyń oıshyl perzenti, danagóı qalam­ger, sheshendik ónerdiń júırigi Ábish Kekilbaıuly 2012 jyly qońyr kúzde Alataýdyń eteginde, ataqty Jýaly- Myń­bulaq tórinde qalyń nópir halyqtyń qatysýymen ótken aǵanyń 80 jyldyq mereıtoıynda: «Qyzyl ińirden bastap qulan ıek quba tańǵa deıin balasynyń tileýin tilegen analarymyzdyń áldıimen ósken eldiń balasymyz.

Biz búgin ardaqty Shákeńniń ashy da tushy balalyǵy ótken kıeli jerinde adal sózimizdi aıtý­ǵa keldik. Taǵdyrymyzǵa rızamyz, osyndaı arystan júrekti adammen tabysqanymyzǵa. Myna almaǵaıyp zamanda jaýǵa bermes qorǵan, daýǵa ber­mes Shákeńdeı aǵamyz aldymyzda aı­múıiz­denip júrse ǵoı, ýaıymy joq jandaı­myz. Halyqtyń sózin ashyp já­ne ashy­­na sóılegen, qoǵamnyń shyn­dyǵyn shyjǵyryp aıtýdan eshbir taısalmaǵan, qaımyǵýdan múldem ada, qaıyspas qara nar, ójet qazaqtyń inisi bolýǵa jaraǵan bolsaq, onda biz de baqyttymyz!» dep qyrandaı samǵap qalyqtaǵan daýysy áli kúnge sheıin qulaǵy­myzda jańǵyryp tur.

Áriden de, beriden de tereń tolǵaıtyn Ábish aǵa umytpasaq, 1993 jyly Áýlıe­atanyń soltústigi – Sarysý aýdanynda qobyzshy Yqylas Dúkenulynyń toıyn­da, segiz qanatty aq kıiz úıde aınala otyr­ǵan alqaly aǵaıyn aldynda «Qa­zaq­tyń táýelsizdigin tabandap turyp qor­ǵaı­tyn Sherhan aǵanyń bar bolǵanyna shúkirshilik eteıik», degen maǵynada aıtyl­ǵan sózi taǵy oıymyzǵa oralady. Sol kezde dańqy shıyrshyq atqan Sheraǵań endi alpystyń asýynan assa, al ábjil bı órine ósken Ábish aǵa áli jastaý eken ǵoı. Sertke selkeý túsirmegen senim qudireti bárin syıǵyzyp tur. Bul ǵasyrlarda osy áleýmetshil alyptardyń saıa­sı ómirdegi júrip ótken qııamet-qaıym, aýyrtpalyǵy odan asyp túsken joldary men qyzmet etken jyldary halyqshyl jáne has talanttarǵa tán bolǵany haq.

Taǵy bir tarıhı derek. Sóz ben oıdyń serkesi, batyl kózqarastyń baptaýshysy Sheraǵa basqa da adamdarmen qatar, olardyń arasynda suńǵyla saıasatkerler degender de boldy-aý. Sol 1999 jyl­dyń alǵashqy kúnderiniń birinde Al­ma­tyda, Respýblıka saraıynda el ómi­rindegi asa bir saıası oqıǵaǵa baılanysty forýmda sóz sóıledi. Elimizge eleýli jaqsy men jaısańdar, joǵary mártebeli laýazymdaǵy kisiler men kileń tanymal-tanys áleýmet jınalǵan forýmda Sheraǵa óz sózin bylaı bastady: «Biz jaqynda jazýshy, jýrnalıst Kamal ekeýmiz Jezqazǵan jazırasyna, qart Qarsaqbaı, Ulytaý óńirine baryp qaıttyq. Myń-san saılaýshymen kezdestik.

Men qazir tek sol halyqtan estigenimdi aıtamyn. Saılaýshylar amanat aıtty: – Dúnıege kelgen jas sábı jetige jetken­she jerden taıaq jeıdi. Odan keıin shynjaý, dimkás, meshel bolmasa júgirip ketedi, – dedi. – Qazaqstan atty jas memleket azat­tyq alǵaly jeti jyl ótti. Jeti jas­tan asqansha Qa­zaq­stan jerden taıaq jegen joq. Jem­qorlardan, paraqorlardan, qor­qaýlardan qorlyq kórdi, – dedi».

Zalda otyrǵan myń-san adam qozǵalaq­tap ketti. Ádette mun­daı asa jaýapty jıynda sóıleı­tinderdiń sóz mátinin aldyn ala tekserip, súzgiden ótkizetin apparat adamdary Qudaı urǵanda susty keıip, aýyr minezdi Sheraǵaǵa «Ne jazdyńyz, qandaı máseleni aıtasyz?» dep suraýǵa batyly jetpegen bolar. Shynynda da solaı bolǵan... Basqa da el tilegi aıtyldy, biraq bulaı tóbeden jaı túsirgendeı solq etkizgen sóz basy bıliktiń dármensizdigi men bylyq-shylyǵyn betine shyjǵyryp basqandaı emeı, nemene?!

Bizdiń elimizde «Satylmaǵan ne qal­dy?» degen jazýshynyń janaıqaıyna ishteı tiksinip qalyp, miz baqpaǵan bılik pen belgili bir ozbyr toptar, betimen ke­te bastaǵan alpaýyttar jappaı jeke­shelen­dirýde qarapaıym halyqpen sanasýdy múldem umytty, ar-uıatty aıaqqa bas­ty. Dúnıeqońyzdyq pen toıymsyzdyqtan «jarysqa» tús­kender bılikke jappaı kele bas­tady.

Bul óte qaýipti edi. Qaterli qu­bylys edi...Táýelsizdiktiń qun­dylyqtaryna qor­ǵa­nysh kerek edi...

Toqsanynshy jyldardyń basynda rýhanı toqyraý men adamı tozý, bas­buzar buzaqylyq jalqy emes, jalpylaı oryn alyp, atys-shabys, urlyq-zor­lyq, memleket múlkin esebin taýyp jymqyrý, dúnıeniń bárin tıyn-tebenge satyp jiberý qolynda bıligi bar paraqorlar men jemqorlar nemese aram aqshasy mol reket – alamandardyń «dáýrenine» ulasa túsken ýaqytta gazet betinde ótkir syn aıtqandaryń úshin bireýler atyp ketpesin degen janashyr eskertpeni de estigen.

Kamal aǵamyz ony dosyna jazǵan hatynda aıtady.

Júrek jutqan Sheraǵa ne desin?! «Ár jerde shynshyl jýrnalısterdi atyp ketip jatqany ras. Qaıda baryp tyǵylasyń? Shyndyqtyń joly-qıyn jol. Bizdiń taǵdyr Aspan kompıýterde jazýly tur. Qashan, qaı jerde, qaı saǵatta, qaı mınýtta. Ol noqtadan eshkim qashyp qutyla almaıdy. Jazmyshtan ozmysh joq!», deıdi.

Shyndyqtyń joly-eń qıyn jol, ıá, onyń azaby men taýqymeti de az emes. Sonymen birge buqara halyqtyń ómiri pen qoǵamnyń saýyǵýy úshin shyndyq pen adal­dyqtyń ornyǵýyna aıanbaı qyzmet etýden asqan abyroı joq.

Sheraǵa ózi basqaratyn bu­qaralyq aqparat quraldary arqyly jáne óziniń jeke kúreskerligimen qosyla jaǵymsyz qubylystarǵa qarsy aıaýsyz kúresýinen tartynǵan emes. Qudiretti kúsh-jigeri de, basqa áriptesterinen artyqshylyǵy da osynda. Bir suhbatynda ardaqty qaıratker: «Mende qamyǵý degen bolmaıdy. Júdep-jadaı beretin bolsaq, áldeqashan sý túbine ketip qalǵan bolar edik. Mende túrli qıynshylyqtarmen kúrese bilý degen uǵym bar. Borkemik bolý – kisi súıer qylyq pa?» dep jaýap beredi. Barshaǵa Sheraǵa bolýdyń bir qupııasy osynda bolsa kerek. Onyń shyǵarmashylyq izdenisteri men qoǵamdyq qyzmeti halyqtyń kóz aldynda ótip jatty. Ataqty «Qyzyl jebe» bes tom kitabynan «Aı men Aısha» romanyna deıin, eń sońǵy kórkem týyndysy «Bir kem dúnıesine» deıingi aralyqta talaı-talaıǵy kósemsózdiń, kúıip turǵan taqyryptaǵy nebir syn maqalanyń jáne keremet ádebı jazbalarynyń avtory – Sheraǵanyń jazǵan-syzǵandarynyń oqyrman­dary elimiz boıynsha sol ýaqytta eń kóp bolǵanyn tulǵalyq tany­maldyǵymen jáne aqıqat sózdiń ıesi atanǵan qalamgerligimen anyq ańǵartty. Barlyq óńirde onymen úndestik tanytqan áriptes izbasarlarynyń qoldaýyna oraılas belgili bir qoǵamdyq orta qalyptasty. Áıgili saıasattanýshy, Parlament depýtaty qyzmetinde de qoǵamdyq oıly kózqarastarymen jáne abyroıly bolǵan Amangeldi Aıtalynyń: «Qazaq rýhanııatynda Sherhan Murtazanyń el men jer, til men din, ádildik pen shyn­shyldyq, ult múddesi jolyndaǵy úzdiksiz kúreskerlik qyzmetin – naǵyz ult perzentine tán erlik jáne tarıhı eńbek dep baǵalaýǵa tıispiz» dep aıtqan pikirin jalpy­eldik maǵynada túsinýge bolady. Týǵan eliniń tabysy men je­tis­tikterine, qoǵamdy qýantqan tir­lik­ter men bastama­larǵa qoldaý bildirip, tilektestik tanytqan ár­bir adal adam sekildi, ras, Sher­aǵa da óz oılaryn tolǵanyp, taǵ­y­- ­­lymdy sıpatta aıtty. Biraq onyń árdaıym záý bılik basynda otyrǵandardyń kózinshe aıtqan ashy aqıqattaryn qoǵam umyta qoıǵan joq. Dúnıeqońyzdyqtyń, toıymsyzdyqtyń qurdymǵa ke­ti­retin kesapat ekenin ashyq eskert­kenine bireý sener, bireý sene qoımaıtyn ańyz sekildi. Ár­kimniń júregi daýalamaıtyn ejelgi ápsanalyq oı aıtýdyń dás­tú­rin saqtaǵan tulǵa qoǵamda qa­lyptasqan halyqtyń sózin sóıledi.

Shyndyqtyń jebesin Sher­aǵań qoǵam tazalyǵy men adamı adaldyqtyń aǵzasyn qorǵaý jolyndaǵy maqsatyna qaraı sadaǵynan shirene tartqandaı edi: «Jemqor, paraqor, urylardyń keshegi jáne búgingi suǵanaqtyǵy apatqa ushyraǵan úılerdi tonaıtyn maroderlerdiń, qorqaýlardyń toıymsyz qaraýlyǵyna uqsaıdy. Olar báribir aram jolmen tapqan maldan opa tappaıdy. Kók Táńir bárin kórip tur. Jazalanady» dep bılikke qaratyp qalyń oı salady.

Budan artyq, budan asyp qalaı aıtýǵa bolady, ózi?!

Bul az deseńiz, endi bir shoq jazbasynda: «Adam sanasyn, qulqyn, peıilin túzetýde bizdiń Úkimet shóp basyn syndyrǵan joq. Al onyń esesine teńizdiń ar jaǵynan, ber jaǵynan kelgender artyǵymen toltyryp jatyr. Teledıdar solardyń qolshoq­paryna aınaldy» dep zilbatpan salmaq salǵan bolatyn. Munyń aldynda áıgili el aǵasy: – Dármensiz bolyp otyrmyz, ıdeologııa bizge keregi joq dedik. Al jat elderdiń bizge jappaı jumsap otyrǵany ıdeologııa. Bir oq shyǵarmaı sanańdy, rýhyńdy, jan-tánińdi, aqyl-oıyńdy jaýlap alý, sóıtip, seni qulaqkesti qulǵa aınaldyryp, máńgúrttendirip, ultyńdy, tegińdi umyttyryp, dııý pishindes etý ıdeologııasy, – dep jurtshylyqtyń kókeıindegi janaıqaıyn jetkizgen bolatyn.

Bıiktik – fılosofııalyq qadam. О́mi­rinde bıiktikke bas ıip, moıyn­daǵan adam­nyń boıynda kıeli qasıetter bola­dy. Ol qasıetter Qudaı súıgen adamdarda da kezdesedi eken. Sol oıymyzdyń bir aıǵaǵyndaı, qazaqtyń asa bedeldi qaıratker azamaty jáne kórnekti jazýshysy laýazymdy qyzmeti men jumysyn qoǵamdyq abyroımen atqaryp, endi zeınet­kerlikke shyqqan boıda «Egemen Qazaq­stan» gazeti redaksııasynyń qara­shańyraǵyna qaıta oralǵan edi. Biz bul sátti shamaly hronologııalyq tártibimen bekerden-beker eske alyp otyrǵanymyz joq. «Qa­zaqstan» teleradıo habarlaryn taratý jónindegi komıteti tóraǵasy qyzmetinde de óshpes iz qaldyrǵan (jalpy Sheraǵa bul qyzmetinde qazaq tili men qazaq kadrlary, qazaq tilindegi habarlardyń basymdyǵy jáne áleýmettik-turmystyq ádildik, ulttyq sanany oıatý turǵysyndaǵy kúreskerligi óz aldyna úlken taqyryp) qalamgerdiń sol tusta janyna batqan basqa da jaǵdaıy bar bolatyn. Asyl jary, ómirlik serigi, balalarynyń anasy Márııa ápkemiz syrqat edi...Alańdaýly edi. Dertke daýa izdegen kúnder men saǵattar, mazasyz túnder ótip jatty.Taǵdyrdyń jazýyna ne shara, qoldan ne kelmek? О́kindirip ketken ómir... Mine, osyndaı kóńil-kúı­di muń shalǵan kezeńde ult perzentin izde­gender men qoltyǵynan demegender kóp boldy. El gazeti redaksııasynyń ujy­my dástúrli qoshemetpen óz ortasyna, shyǵarmashylyq qyzmetke shaqyrdy. «Siz qalyń qazaqqa, qoǵamǵa kereksiz!» dedi. Bas redaktory – talantty aqyn, qoǵam qaıratkeri, irilerdiń inisi Nurlan Orazalın edi. Bul jaqsy maǵynada atynan at úrketin tulǵanyń taǵdyry men ómirine qoldaý qadamy qut ákeldi. Bir Sheraǵanyń egemendiktiń etek-jeńin jınar tusta jazǵan pýb­lısıstıkalyq maqalalary men oıly jazbalarynyń qýaty tutas elimizde ómirsheńdiktiń ójet daýysyn­daı estildi.

Daýys demekshi, Sheraǵanyń jańa elor­daǵa qonys aýdaryp ketken Parlamentke depýtat bolyp saılanýyna birden-bir sebep­ker «Egemen Qazaqstan» gazetin­de jıi-jıi jarııalanǵan ótkir, syn maqalalary men qoǵamnyń áleýmettik-saıası jáne mádenı-rýhanı salasyndaǵy eń ózekti máselelerdi ashyq qozǵaýy men batyl oı-pikirleri edi. Jan dosy, belgili qalamger Kamal Smaıylov ekeýiniń bas gazet betinde bir jarym jyl boıy jazysqan hattary men onda kóterilgen kúrdeli, kerekti taqyryptar Qazaqstan aınasy boldy deýge keledi. Bul qazaq baspasózinde eren tapqyrlyq jáne erlikke tán shyǵarmashylyq eńbek boldy.

Qasıetti Áýlıeata – Jambyl jurty, Jańatas pen Qarataý qalalaryndaǵy óndiris oshaq­tarynyń jumysshylary men kenshileri Sheraǵaǵa ashyq hat jazyp, ol kisiniń Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń depýtat­tyǵyna daýysqa túsýge kelisim berýin surady. Kezinde jazýshynyń osy eki monoqala kenshileri ómirinen jazylǵan «Qara marjan» romany Memlekettik syılyqpen atalyp ótkeni de aıtyldy.

Adalyn aıtaıyq, Almaty qalasynda turyp jatqan aǵamyz saılaýda basqa da básekelesterdiń aıanyp qalmaıtynyn jáne depý­tattyq mandattyń jaýap­kershiligi zor ekenin shynaıy sezinip, edáýir oılandy. Kútkenindeı-aq, tórt aýdannan quralǵan bir saılaý okrýginde onymen bir­ge burynǵy Májilis depýtaty, dardaı ǵalym, tanymal jazýshy, baqýatty kásip­ker, belgili dıktor azamat daýysqa túsip, básekeni ábden qyzdyrdy. Degenmen, birin­shi týrda Sheraǵany qoldaýshylar daýys­tyń teń jartysynan astamyna ıe boldy.

Mine, elimizdiń rýhanı bet-beınesin aıqyndaǵan tulǵalardyń qatarynda erekshelenip tura­tyn qalamger-qaırat­kerdiń Par­lamentke depýtat bolyp saılanýy shyn máninde halyqtyń únin bılikke jetkizýde sertke saı senimdilikti týǵyzdy. Bul da bir ýaqyt yńǵaıynda berilgen ádemi saıası múmkindik boldy. Bılikke de utymdy qadam edi. Alyptardyń altyn synyǵyndaı aıtýly adamnyń Parlament qabyrǵasynda otyrýy ıdeologııalyq jaǵynan durys bolsa, ulttyq másele men áleýmettik suraqtar týyndaǵanda azýly depý­tattyń adal sheshimderdi taban tirep turyp alýy kóp jaǵdaıda tıisti oryndardy jaısyz, yńǵaı­syzdyqqa aparyp tiregendeı edi.

Kózi qaraqty oqyrmandar jaqsy bi­ledi, qaı basylymnyń da tizginin us­ta­ǵan boıda Sheraǵanyń redaktorlyq qoltańbasy atoılap shyǵa keledi. O, nesin aıtasyz, bet-álpeti men maketine deıin ózgermeıdi deıtin «Egemen Qazaqstan» gazetin basqarǵan alǵashqy kúnderdiń ózinde-aq buǵan deıingi syqıǵan qalypty buzyp, halyqtyń basylymyna aınaldyrdy. Jurt ony kún saıyn asyǵa kútetin boldy. Osy tarıhı gazettiń ystyq-sýyǵyn bir kisideı-aq kórgen tarlanboz jýrnalıst Erjuman Smaıyl jazǵanyndaı «Tipti egemendiktiń eleń-alańynda basqa respýblıkalardan qashyp shyqqan soldattardyń redaksııany pana tutyp kelýiniń ózi halyq úshin paıdaly is atqara bastaǵanymyzdy tanytqandaı edi. Sonyń báriniń astarynda gazettiń táýelsizdik basylymyna aınalýynyń bastaýynda turǵan uly redaktorymyz Sherǵan Murtazaǵa degen senim men qurmet, súıispenshilik bar bolatyn».

Sol 90-jyldyń belortasynda qıyn­dyq ataýly aıaqqa tusaý bolyp jatqan edi. Bir kúni sonaý Jańatas qalasynan on bes shaqty jumysshy men qoǵam belsendisi jaıaý jalpylap shyǵyp, sharshap, shaldyǵyp, Almatydaǵy aǵa gazettiń bas redaktorynyń kabınetinen bir-aq shyqqan. Talap, tilekteri bireý: Kenshiler qalasy – Jańatasta negizgi óndiris ornynyń jumysy toqtap qaldy. Jaǵdaı óte kúrdeli. Bizdiń janaıqaıymyzǵa tıisti oryndar qulaq aspaı otyr. Endi bul máseleni Sherhan Murtaza aǵamyz qolyna alyp, Premer-Mınıstr N.Balǵymbaevtyń atyna qaratyp ashyq hat jazýyn suraımyz. Bul maqala gazettiń erteńgi nómi­rine jarııalanýyn talap etemiz. On­syz biz bas redaktordyń kabıne­tinen shyqpaımyz» degen buıym­taılaryn shegelep qoıdy.

Bul kezde Sheraǵań redaksııada derbes sholýshy bolyp qyzmet etetin. Aıaq astynan shaqyrtý alǵan asa syıly kisini esik aldynan kútip alǵan jańatastyqtar ony týǵan ákelerindeı kórip, japa-tarmaǵaı amandasyp jatty.

«Aǵataı, biz sizge senemiz. Sizdiń ja­zyp, aıtýyńyz erekshelikke ıe. Jala­qysyz qalǵan myńdaǵan kenshi men jumysshy shyǵandap ketken áleýmettik jáne óndi­ristik másele endi sheshilmese, temir­joldy jabamyz dep otyr...» degen oqshaý pikirler aıtyldy. Ertesinde Jańatas týraly janaıqaı maqala gazettiń birinshi betine jarq etip shyqty. Avtory belgili. Birer kúnnen keıin Premer-Mınıstr Jambyl oblysyna shuǵyl ushyp bardy, aıqaı-shýy basylmaı turǵan Jańatas qalasynda qalyptasqan qıyn jaǵdaıdy óz kózimen kórip, tyǵyryqtan shyǵýdyń joldaryn túpkilikti qarastyryp qaıtty. Máseleniń mánisi osylaı sheshilgen. Bul da qarapaıym adamdardyń el ishinde júrip, kimniń kim ekenin bilip, soǵan amanat etken seniminen júzege asqan is bolatyn.

Arly adamdar kóp bolsa, qoǵam da abyroıly bolar edi, árıne. Al taza qoǵam múddesi úshin ashy da adal sózin aıtyp, ortaq iske zalalyn tıgizetin teris, zańsyz áreketterden aldyn-ala saqtandyrýdy kózdegen aqylman adamdardyń árbir oı-pikiri qashanda qundy jáne olar esten shyqpaýǵa tıis. Halyq «Týra bıde týǵan joq» demeı me! Kórnekti jazýshynyń tereń de ótkir, ashyq, kóńilge qonymdy oı-tolǵamdaryna zııaly qaýym da, bas­qa­lar da aıyzy qanyp, qanattanyp, súıis­penshilikpen oqyǵanda, keı-keıde «Apy­raı, tym qatty aıtqan joq pa eken?» dep úıinde otyryp úreıli bolyp júrgender de kezdesetin. Dál taýyp aıtqanyna, biraq dán rıza edi olar. Sharbolattaı shyńdalǵan ustanymy berik, memleketshil qasıetteri mol Sheraǵa 1996 jyly tasqa basylǵan bir tushymdy maqalasynda: «Árıne, halyq tózimdi. Bastyq baryp: «Há­liń qalaı?» dese, «Qudaıǵa shúkir, budan jaman kúnimizde de shydaǵanbyz» dep táý­basyn aıtady. Halyq tózimdi. Biraq halyq tóze beredi eken dep tasyrańdaýǵa bol­maıdy. Halyq tymyq jatqan muhıt sııaq­ty. Al bir býyrqansa... Qudaı ony kórsetpeı-aq qoısyn» dep jazdy. Saıası elıta men bılikke qaratyp aıtqan bul qaharly eskertpeniń áleýmettik mánisi óte mańyzdy, qoǵamdyq sıpaty bólekteý edi. Sheraǵa ǵana aıta alǵan...

Qazir, dálirek aıtsaq, 2022 jyldyń beder-belesinde elimizde eń negizgi qundy­lyǵy – áleýmettik ádilettilik bolyp tabylatyn jańa Qazaqstan qurýdyń batyl jáne betburysty qadamdary jasalyp jatqanyna kýá bolyp otyrmyz. Ásirese qoǵamdy tazartý jáne zań ústemdigin túbegeıli ornatyp, halyqtyń dáýletin tý-talapaıǵa túsirmeı, ortaq ıgilikterge jumsaý arqyly jańa, ashyq qoǵamdy órkendetý men ekonomıkalyq damýdyń baǵyt-baǵdaryn qalyń buqara jan-jaqty qoldap, úlken senim artyp otyr. Jurttyń kópten bergi úmiti men kútkeni de osy oń ózgerister jaǵdaıy edi.

Bizdiń elimizde saıası jańa­rý men jań­ǵyrtý barysynda «Memleket-Qoǵam-Azamat jaýap­kershiligi» qaǵıdasynyń bar­lyq ýaqytta buljymaıtynyn qadaǵalaý asa qajet ekeni daýsyz. Al memleket pen qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiliktiń úlken-kishisi bolmaıtyny belgili. Qazaq­tyń birtýar perzenti, qalamgerlik pen qaıratkerlikti qatar ustaǵan Sherhan Murtazanyń el men jer, qoǵam múddesi talqyǵa túsken taǵdyrly kezeńderde ulttyq jaýapkershilikti moınyna alyp sezinýi men soǵan sáıkes atqarǵan qyzmeti sóz joq, tarıhı tulǵalardyń dáreje-deńgeıinde oıǵa oralady.

Sheraǵań Jaratqan Ie bergen sanaly ǵumyryn, qajyr-qaıratyn, bilimi men eren eńbegin egemen eli men adal qo­ǵam muraty úshin aıanbaı sarp etti. Shyn­­dyq úshin kúresti. Sol sebepti zaman­das­tary ony «Shyńdaǵy Sheraǵań» dep ata­dy. Qazaq ádebıetin damytýǵa kere­met kórkem kitaptary arqyly óz qoltań­basyn qaldyryp, ot-naızaǵaıly pýblısıstıkalyq shyǵarmalarymen kúlli oqyrman­daryn súısindirgen jáne qandaı minberde bolmasyn, qalyń áleýmettiń aq sózin sóılep, týǵan halqynyń júreginen oryn alǵan áıgili adamnyń ónegesi – qoǵam baılyǵy. Al rýhanı murasy endigi jerde taýsylmas asyl qazyna. Aqıqatynda, onyń són­bes juldyzdy tuǵyry Qazaq jur­tynyń uzyna boıǵy tól tarıhy men mádenı ómirinde ylǵı da jarqyrap turatyny anyq.

Zańǵar Alataý men qazynaly Qarataý­dyń kórki men tóri bolǵan, ata-babamyzdyń abyz shejire-shańyraǵy Myńbulaqtan (Aǵamyz shartarapta bolsa da «Túsime kún saıyn Myńbulaq kiredi» dep jazady emes pe?») shyqqan myń jyldyq jolaýshy sııaqty...óshpes iz qaldyrǵan.

Meırambek TО́LEPBERGEN,

Parlament Májilisiniń depýtaty,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri