El úmiti – eginde

Jaýapty naýqanǵa Jar­qaıyń, Esil, Jaqsy, Atbasar aýdandary tárizdi dalalyq jer­lerge dán ekken dıqandar birin­shi kirisken bolatyn. Qazir bul óńirlerdegi keıbir aýyl sharýashylyǵy qurylymdary oraq jumysyn aıaqtaýǵa taıaý. Al orman-toǵaıy qalyń Býrabaı, Bulandy, Birjan sal, Sandyqtaý óńirleri sál keıindeý bastady. Jumys reti dánniń pisýi­ne qaraı oraılastyrylǵan bo­latyn. Alqapqa kombaın kir­gen bette jazdyń sońynda ja­ýyn-shashyn mol bolýyna baılanysty dán ylǵaldy boldy. Negizgi kúsh elevatorlar men astyq saqtaıtyn qoımalarǵa túsetin bolǵandyqtan, erteńgi kúni qalaı bolar eken degen alańdaýshylyqtyń oryn alǵany da ras. Sońǵy kúnderi kún ashylyp, dán sabaǵynda tu­ryp keýip jatyr. Sondyqtan da­la­lyq jerlerdegi aýyl sha­rýa­shylyǵy qurylymdary jınal­ǵan astyqty burynǵydaı eleva­tor­larǵa tasymaldap jatqan joq, ózderiniń qoımalarynda saqtaýda. Sóz arasynda sharýa­lardyń 2 mln tonnaǵa jýyq astyqty óz qambalarynda jınaıtyn múmkindigi bar ekendigin aıta ketýimiz kerek. 

– Oblysta bastyrylǵan dán­di saqtaýda másele joq, – deıdi oblystyq  aýyl sharýashylyǵy bas­qarmasy basshysynyń orynbasary Erkesh Álenov, – ótken qýańshylyq jylmen sa­lys­tyrǵanda gektar berekesi kóńil toǵaıtarlyq. Jumys qarqyny da jaqsy. Oblystaǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymdary mashına-traktor parkin birshama jańartqannan keıin is te ónik. Bıyl egin oraǵyna 8 700 kombaın qatysyp jatsa, onyń 4,5 myńy – alymdylyǵy joǵary sheteldik tehnıkalar.

Sheteldik tehnıkalar alym­dy bolǵanymen, keı tusta qosal­qy bólshekteri taptyr­maı, birshama ýaqyt qolbaı­laý bolatyndyǵy da kezdesýde. Álemdegi ahýaldyń shıelenisýi­ne baılanysty alys-jaqyn shetel­den jetkiziletin qosalqy ból­shekterdiń keıbir túrleri eki-úsh ese qymbattaǵan. Dıqan­dard­yń  tynysyn ashyp turǵan jaıt – memleket tarapynan kórsetiletin sýbsıdııa túrindegi demeý.

– Bıyl oblystyq aýyl sha­rýa­shylyǵy taýar óndirýshilerine 48,1 mlrd teńge qarajat bólindi. Onyń 15,5 mlrd teńgesi ósimdik sharýashylyǵyna baǵyttalyp otyr, – deıdi Erkesh Álenov, – qazir kóptegen sharýashylyq memlekettik qoldaý arqyly mashına-traktor parkin zaman talabyna saı jańartýda. Keıde ókpe-nazdyń týyndaıtynyn da aıta ketý kerek. Mysaly, shaǵyn sharýa qojalyqtaryn­da bilikti zańgerler joq. Olar ótinimdi talapqa saı toltyrmaıdy. Sol sebepti konkýrs kezinde áldebir kemshiligi anyqtalyp, keıinge ysyrylyp qalady. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy sharýasymen aınalysqannan keıin bar qujatty saýatty toltyra bilý kerek.

Dál qazir dıqandardy alań­datyp otyrǵan basty másele, bıdaı baǵasy qalaı qalyp­tas­paq. Olar kóktemgi jáne kúzgi naýqandyq jumys kezinde jum­saǵan bar shyǵynyn qaıtaryp qana qoımaı, paıda tabýlary kerek. «Azyq-túlik korporasııa­sy» UK» AQ astyqtyń baǵasyn áli jarııalaı qoıǵan joq. Keı­bir sarapshylardyń aıtýyna qa­ra­ǵanda, bıyl irgedegi Reseı­de bıdaı shyǵymy táýir. Eger ol jaqtan arzan bıdaı kóp mól­sherde keletin bolsa, jergilikti jerdegi ónimniń baǵasyn túsirýi yqtımal.

– Men kanadalyq fermer­­lerdiń tájirıbesin zerttedim. Olar astyqtyń satyp alý baǵa­syn 1 tamyzda biledi, sodan soń bul baǵa jyl boıy ózgermeıdi, – deıdi Qorǵaljyn aýdanyndaǵy «Agrofırma Jer» JShS basshysy Abaı Medeýbaev, – al biz bolsaq, áli kúnge deıin ba­ǵa­syn bile almaı otyrmyz. Qyrkúıektiń ortasyna jetip qalsaq ta baǵa shyqpaǵandyq­tan jer emshegimen kún kórgen qyrýar qaýym alańdap otyr.

Ekinshi bir másele, aýyl sharýashylyǵy qurylym­da­ryn­da jumys isteıtin kadr tap­shylyǵy. Shalǵaıdaǵy shaǵyn eldi mekenderde tehnıkanyń tilin biletin bilikti maman qas­qal­daqtyń qanyndaı tapshy. Sharýashylyq basshylary jaqsy jalaqy tólep, úı-ja­ıyn salyp, áıtpese satyp ápe­rip, áleýmettik-turmystyq jaǵ­daıyn jaqsartsa da, jastar bul jumysty istegileri joq. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, jyl sa­ıyn agrarlyq salada 3 myńǵa taıaý mamannyń tapshylyǵy seziledi eken. Atap aıtatyn bolsaq, agronom, ınjener, tehnolog, veterınar, dánekerleýshi, mehanızatorlar. Osy arada qarapa­ıym qısynǵa kelmeıtin bir jaı bar, óńirdegi kásiptik-tehnıkalyq kolledjderden jyl saıyn júz­degen maman úlken ómirge jol­dama alyp, shyǵyp jatyr. Eger osy bir túıtkildi másele jyldar boıy sheshimin tappasa, memlekettiń qyrýar qarajatyna oqytylyp jatqan álgi mamandar qaıda ketip jatyr? Álde tegin jataq­hanada turyp, tegin oqyp, as-sýmen, kıim-keshekpen qam­ta­masyz etilgennen keıin qol­daryna dıplom tıgen soń bas­qa mamandyqqa aýysyp kete me? Jaqsy aýdanyndaǵy «Novo­kıenka» JShS kóktemde 30 myń gektardan astam jerge dán­di daq­yldar ekken bolatyn. Teh­nı­ka jetkilikti bolǵanymen, júr­­gizetin adam joq. Kóktem­gi qıyn­­dyq kúzdegi jaýapty naý­qan ke­zinde taǵy da týyndap otyr.

– Jalǵyz bizde ǵana emes, osy tóńirektegi barlyq sharýa­shylyq mehanızatorǵa zárý. Jas mamandar sırek kezdesedi. Aldaǵy ýaqytta maman daıarlaý isine aıryqsha mán bergen jón, – deıdi seriktestiktiń basshysy Pavel Kazmın, – shynyn aıtqanda, joǵary bilimdi jas­tardyń ózinde bilik jetispeı jatady.

Demek jalǵyz san ǵana emes, sapasyn jaqsartýǵa da tıis­ti kóńil bólgen lázim. Ze­ren­di aýdanyndaǵy «Aleks-Agro» JShS basshysy Vıktor Chmerev te dál osy máseleni ashy­na baıandaıdy. Onyń aıtýy­na qaraǵanda, birneshe jyldan beri sharýashylyq mehanızator mamandarǵa zárý bolyp kele jatyr. Amaldyń joq­tyǵynan bir mamandy birese traktorǵa, birese kombaınǵa otyrǵyzyp, odan qoly bosasa júk kóligin júrgizdirip amaldaýda. Sharýshylyqta jumys isteıtin qazirgi mamandardyń 70 paıyzy – zeınet jasyna jetip qalǵandar.

– Endi birer jyldan keıin tehnıkany senip tapsyratyn birde bir maman qalmaýy múm­kin, – deıdi V.Chmerev, – ras, ótpeli kezeńde aýyldyq jerde jumys tabyla qoımaı, halyqtyń bul mamandyqtan kóńili qaldy. Jumys istep júrgenderge de eń­bek­aqylary sabanmen, as­tyq­tyń qaldyǵymen tólendi. Al qazir múlde basqa jaǵdaı. Kók­temgi jáne kúzgi qarbalas kezinde qajyrly eńbek etken mehanızatordyń aılyq tabysy 700 myń teńgege deıin jetedi. Aýyldyq jerde táp-táýir tabys emes pe?

Qııandaǵy Jaqsy aýdanyn­daǵy «Qarajon» JShS-de de dál osyndaı jaǵdaı qalyptasyp otyr. Tyǵyryqtan shyǵar jol izdegen sharýashylyq basshylary bıyl jalaqy mólsherin úsh ese kóbeıtip, shetten kelgen jas mamandardy jaıly turǵyn úımen qamtamasyz etip, olarǵa beriletin áleýmettik paket kó­le­min de birshama ulǵaıtty. Bál­kim osyndaı qamqorlyq ja­salǵan jerde jastardyń tu­raqtap qalýy ári aýyl sharýa­shylyǵyna asa qajetti maman­dyqtardy ıgerýi múmkin.

– Maman tabý úshin agrarlyq oqý oryndarymen kúni buryn kelisim jasadyq. Jas tolqyn alqap basyndaǵy jumys qar­qy­nyn kórgennen keıin meseli qaıtyp qala beredi. Nátıje­sinde, tájirıbeden ótýge kelgen 20-dan astam bilim alýshynyń jalǵyz-jarymy ǵana mehanızator bolýǵa bel býady. Qal­ǵan­dary qoldaryna dıplom tıgen soń iri qalalarǵa baryp jumys isteýge nıettenýde. Qalada tapqan qarajatty mehanızator bolyp ta tabýǵa bolady. Bizdiń kombaınshylar kúzgi egin oraǵy kezinde 1,5-2 mln-ǵa deıin tabys tabady, – deıdi  seriktestik basshysy Serikbaı Shákeev. 

Bir ǵajaby, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqar­masy ma­man­darǵa degen su­ra­nystyń qanshalyqty deń­geıde ekeninen habarsyz. О́ńir­­diń aýyl sha­rýa­shylyǵy sa­la­synda 8 891 nysan bar, so­nyń qanshasy ma­man­ǵa zárý bo­lyp otyr? Osy ta­qyrypty bir ekshep, ob­lys­tyq bilim bas­qar­­masymen bir­lese otyryp, jan­dy jumys júr­gizi­lse, shalǵaıdaǵy shaǵyn sharýa­shy­lyqtar jumystyń alǵa basýyna sebin tıgizetin kadr­larmen tolyqtyrylar edi.

Aqmola oblysy