ShANHAIDAN BASTAÝ ALǴAN О́ZEKTI MÁSELELER TAShKENT BASQOSÝYNDA TAǴY DA JAN-JAQTY TALQYǴA SALYNDY

Mamyrdyń 22-de Tashkentte Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter syrtqy ister mınıstrleriniń otyrysy bolyp, oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev qatysty. ShYU-nyń qazirgi tóraǵasy О́zbekstannyń bas qalasy Tash­kent­tegi otyrysta ózekti degen aı­maqtyq jáne jahandyq prob­le­malar talqyǵa salyndy. Olardyń qatarynda lańkestikke, separatızm men ekstremızmge, esirtkiniń zań­syz aınalymy men uıymdasqan transulttyq qylmystarǵa qarsy birlesip áreket etýde ózara is-qı­myldardy keńeıtý nıeti qýattalyp, Aýǵanstandaǵy turaqsyzdyq pen Qyrǵyzstannyń ahýaly syndy qadaý-qadaý máseleler alǵa shyqty. Eger baıybyna jete úńilsek, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Eýrazııa qurlyǵynyń basym bóligin alyp jatqan, halqynyń sany ja­ǵynan da álem boıynsha alǵa shy­ǵatyn, baıtaq keńistikti qamtyǵan elderdiń basyn biriktiretin úlken uıym bolyp tabylady. Sondyqtan da munda kóterilgen máselelerdi tek aımaqtyq turǵydan qaras­ty­rýdyń ózi sheń­berdi taryltatyny málim. Áıt­kenmen, muhıttyń arǵy ja­ǵyndaǵy elderden góri, aımaqta jaqyn jat­qan jurttardyń bir-bi­riniń tynysyn sezinýi, soǵan beıim­dele ábjil qımyl tanytýynyń mańyzynda shek joq. Mine, osy qareket qaptaldas jatqan el – Qyr­ǵyzstanda saıası turaqsyzdyq oryn alǵanda kóringen. Otyrysta Qyrǵyz Respýb­lı­kasynyń  ShYU-daǵy ulttyq úılestirýshisi Talant Mákeev eldegi ekonomıkalyq jaǵdaıdy túzeýdiń syrttyń kómeginsiz alǵa jyljýy múldem múmkin emestigin nazarǵa salyp, oǵan uıymǵa múshe elder ta­rapynan qarjylyq kómek suraǵan. Tipti qajetti somanyń kólemi de aı­tylǵan. Ol 250 mln. AQSh dol­lary mólsherinde. Alqaly jıynda keńesken áriptester Qyrǵyzstan­da­ǵy jaǵdaı boıynsha qaqtyǵys­tar­dyń aldyn alý men olardyń túıinin sheshýde tıimdi halyqaralyq tetikterdiń qajettiligine toqtady. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Qyrǵyzstandaǵy istiń jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildire kelip, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy óz jaýapkershiliginiń aıasynda osyn­daı jaǵdaılardy retteý úshin saıa­sı-dıplomatııalyq tetikterdi bel­sen­direk qoldanýy kerek ekenin atap kórsetti jáne bul oraıda ShYU-nyń basqa halyqaralyq qurylymdarmen tyǵyzyraq qarym-qatynas jasaýy kerektigine mán berdi. ShYU ózine múshe elderdiń Bishkekke birlesken gýmanıtarlyq kómegin uıymdas­ty­rý­ǵa bastamashy bola alady. Kó­mek­tiń tek ekijaqty negizde kór­se­ti­lýine oraı, onyń ja­sa­lý tetikteri men zańdylyq ne­gizdemeleri boı­yn­sha konsýltasııa ótkizý úshin tó­tenshe jaǵdaılar mınıstrlikteri sarapshylarynyń kezdesýin ótkizý­di usynamyz, – dedi Qanat Saý­da­baev. Jáne Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń sheshimi­men baýyrlas qyrǵyz elin­degi kúrdeli áleýmettik-ekonomı­ka­lyq jaǵ­daıdy eskere kelip, eki el­diń mem­lekettik shekarasynda qoı­yl­ǵan shekteýdiń alynyp tastal­ǵa­nyn jetkizdi. Al uıymǵa jańa mú­sheler qabyldaý qajettigi týǵanda, je­kelegen elderdiń ekijaqty prob­lemalary Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń aıasyndaǵy ózara is-qımyldarǵa eshqandaı áser etpeýi kerektigi máselesin naqty sheship alýdyń mańyzyna da toqtalyp ótti. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy men Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti bir-birimen báseke qurylymdar dep qarastyrýdyń reti joq. Eki uıym birin-biri tolyqtyrady. Sondyqtan da oǵan qatysýshy barlyq memle­ket­terdiń ortaq múddesi úshin ShYU AО́SShK forýmynyń ala­ńyn belsendirek paıdalanǵany bá­rimizge de qolaıly bolar edi. Son­daı-aq ShYU, aımaqtyq jáne ha­lyqaralyq qurylymnyń mańyzdy faktory retinde, kópjaqty bir­les­tiktiń seriktestik jelisindegi óz rólin arttyrýy qajet. Buǵan qosa 1,5 mlrd. halqy bar 57 memleket qu­ramyna engen Islam Konferen­sııa­sy Uıymymen yntymaqtas­tyq­ty keńeıtý máselesin de bizdiń syrt­qy saıasat vedomstvosy basshy­synyń aıtqanyn da qaperge sala ketken jón. Bizdiń elimiz dedi osy oraıda Qanat Bekmyrzauly, Tashkent sammıtinen keıin EQYU men ShYU-nyń ekeýine de tóraǵa­lyq qyzmetin atqarady. Sol se­bep­ten ShYU-nyń maqsat-mindetterin keńinen málim etý múmkindigi týady. Sońynan, ıaǵnı keńes máji­li­si­niń qorytyndysy boıynsha tara­tyl­ǵan aqparattyq habarlamada mı­nıstrlerdiń uıymǵa jańa múshe­lerdi qabyldaýdyń reti týraly erejeniń jobasyn maquldaǵany aıtyldy. Ol maýsymnyń 10-11-inde Tashkentte ótetin ShYU elderi Memleket basshylary keńesiniń májilisinde bekitiledi dep kútilýde jáne bul qujat uıymnyń kók­jıegin keńeıtýge jol ashpaq. Kezdesýden keıin ótken brı­fıng­te О́zbekstan Syrtqy ister mınıstri Vladımır Norov Tash­kenttegi ShYU sammıtinde bul qu­jat­tyń bekitilýi ShYU hartııa­sy­nyń qaǵıdalaryn ustanýdy min­det­terine alatyn ózge memleket­terdiń qatarǵa qosylýynyń ese­binen uıym­nyń quramyn keńeıtý úshin nor­matıvtik-quqyqtyq baza jasaý úderisine bastama bolatynyn atap kórsetti. Sondaı aq, Vladımır Norov Aýǵanstandaǵy kúrdeli jaǵ­daıǵa alańdaýshylyq bildirilgenin jet­kizip, osyǵan baılanysty ShYU-ǵa múshe elder aýǵan prob­le­ma­syn tek áskerı jolmen sheshý múm­kin emes dep sanaıtynyn jáne kelissóz úderisi aýǵandyqtardyń qatysýymen beıbit jáne turaqty memleket retinde qalyptasýǵa negizdelgen Aýǵanstannyń múddesin negizge ala otyryp BUU aıasynda júr­gizilýi durys bolatynyn bil­dirdi. ShYU keńistiginde qaýipsizdik pen turaq­ty­lyqtyń uıymǵa múshe árbir eldiń, onyń ishinde Qyrǵyz Res­pýb­lıkasynyń da qaýip­sizdigi­men jáne turaqtylyǵymen baıla­nys­ty ekenin atap kórsetken Syrt­qy ister mı­nıstri ShYU boı­ynsha seriktester táýelsizdik, ege­mendik, aýmaqtyq tutastyq qaǵı­da­laryn ustana otyryp, respýb­lı­ka­ǵa qajetti kómek pen qoldaý kór­se­týge ázir ekendigin kóldeneń tartty. Qanat Bekmyrzauly óz sózinde birneshe kún ǵana buryn Aýǵan­standa bolǵanyn, ondaǵylardyń da máseleni áskerı jolmen, qolǵa qarý alyp sheshý múmkin emes degen túıinge oıysatynyn alǵa tartyp, aýǵan jerinde turaqtylyq tetik­te­rin endirýge bastaıdy degen bir­qa­tar oılarymen bólisti. ShYU-nyń Aýǵanstanǵa qatysty máselemen aınalysýda júıeliliktiń kemshin túskendigin alǵa tarqan ol “ShYU–Aýǵanstan” túıisý toby jumy­sy­nyń toqtap turǵanyn aıtty. Sol se­bepten “ShYU–Aýǵanstan” túıi­sý tobynyń jumysyn jandandyrý, Aýǵanstan máselesi boıynsha Más­keýde ótken halyqaralyq kon­fe­rensııada qabyldanǵan qujattar­dyń naqty oryndalýyn júzege asy­rý jáne taǵy basqa birqatar jumystardy qolǵa alýdyń mańyzdy ekenin atady. Májilis barysynda ShYU elderi mınıstrleri Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy retteý jónindegi halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin úılestirýdegi BUU-nyń jetekshilik rólin qýattady. Otyrys aıaqtalǵan soń О́z­bek­stan Prezıdenti Islam Karımov Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe elder syrtqy saıasat vedom­stvo­larynyń basshylaryn qabyl­dady. Bas qosý barysynda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Memlekettik hatshysy  – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saý­da­baev óz áriptesterimen birqatar ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Anar TО́LEÝHANQYZY.