Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda agroónerkásiptik keshendi damytý, sonyń ishinde agroónerkásip keshenin sýbsıdııalaýdyń uzaq merzimdi jańa tásilderin ázirleý, Jambyl oblysy aýyl halqynyń tabysyn arttyrý jónindegi qanatqaqty jobany keńinen taratý, kásipkerlerge jerdi jedel ári ashyq bólýdiń tıimdi ádisterin tujyrymdaý, 2023 jyldyń sońyna deıin paıdalanylmaıtyn nemese jer zańnamasyn buza otyryp berilgen jerler boıynsha sheshimder qabyldaý jóninde Úkimet aldyna mindetter qoıǵan edi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken brıfıng barysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev osy tapsyrmalardyń oryndalýy jaıynda áńgimeledi.
«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý úshin naqty sharalar ázirlenip, qabyldanýda. Mysaly, salany sýbsıdııalaýdyń jańa uzaq merzimdi tásilderin daıyndaý jumysyn Memleket basshysynyń buryn bergen tapsyrmasy aıasynda júrgizip jatyrmyz. Jańa qaǵıdalardy ázirleý aıaqtalyp qaldy. Qazirgi ýaqytta ony arnaıy qurylǵan jumys toby aıasynda talqylaý júrgizilýde. Kelesi jyldan bastap atalǵan jumystardy bastap ketý úshin ony osy jyldyń sońyna deıin bekitý kózdelgen. Negizgi túıindi ózgerister sybaılas jemqorlyqqa táýekelderi joǵary sýbsıdııalaý baǵyttary men túrlerine qatysty bolady», dedi mınıstr.
E.Qarashókeevtiń aıtýynsha, qarjy quraldary boıynsha sýbsıdııalaýdyń barlyq baǵyty qalady. Máselen, qazirgi ýaqytta qurylys-montajdaý jumystaryn sýbsıdııalaý boıynsha eki nusqa qarastyrylýda. Birinshisi, joǵary sybaılas jemqorlyqty eskere otyryp, qurylys-montajdaý jumystaryn sýbsıdııalaýdan bas tartý jáne onyń ornyna jabdyqtardy sýbsıdııalaý normatıvterin arttyrý. Ekinshi nusqa, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtyp, qurylys-montajdaý jumystaryn sýbsıdııalaýdy qaldyrý. Bul máselelerdiń naqty jaýaby jumys tobynyń sońǵy otyrystarynda anyqtalady.
«О́simdik sharýashylyǵyna keletin bolsaq, munda baǵyttar men normatıvter qalady. Qosarlanǵan sýbsıdııalaýdy boldyrmaý maqsatynda biregeı tuqymdardy sýbsıdııalaýdan bas tartý usynylady. Mal sharýashylyǵy boıynsha joǵary sybaılas jemqorlyq táýekelderi bar sýbsıdııalaý túrlerin alyp tastaý, al qalǵan túrlerin júıeleý jáne biryńǵaı túrge – seleksııalyq-asyl tuqymdyq jumysty sýbsıdııalaýǵa biriktirý jáne sol arqyly sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtý usynylady», dedi mınıstr.
Sút mashınalyq saýýy bar sýbektiler úshin sút boıynsha 1 kg sútke 40 teńge deńgeıinde biryńǵaı normatıvterdi belgileý usynylady. Sonymen qatar jańa taýarly-sút fermalaryn salý kezinde ınvestısııalyq sýbsıdııalar normatıvterin jergilikti atqarýshy organdarǵa qoldanystaǵy ınvestısııalyq sýbsıdııalaý normatıvterine 25%-ǵa quqyq berý jolymen arttyrý, jergilikti bıýdjet esebinen taǵy da 25%-ǵa deıin qosymsha aqy tóleý usynylady.
Asyl tuqymdy analyq mal basyn satyp alý boıynsha otandyq jáne ımporttyq janýarlar úshin sútti mal boıynsha 1 basqa 300 myń teńge deńgeıinde, etti mal boıynsha 1 basqa 200 myń teńge deńgeıinde biryńǵaı normatıv belgileý jáne sol arqyly asyl tuqymdyq reprodýktorlarǵa básekelestik úshin teń jaǵdaı jasaý usynylyp otyr. Qazirgi kezde sýbsıdııa júıesi boıynsha ımporttalǵan malǵa aqsha kóbirek tólenip keldi, endi biryńǵaı deńgeıge keltirildi.
«Jumyrtqa qus sharýashylyǵy boıynsha normatıv barlyǵy úshin birdeı bolady, et sharýashylyǵy boıynsha – 1 kg úshin biryńǵaı normatıvter ornatylady, alaıda et qus sharýashylyǵyn yntalandyrý úshin sút salasynda jasalǵandaı, jergilikti bıýdjet esebinen 25-ten 50%-ǵa deıin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý normatıvteri usynylady.
Budan basqa, qosarlanǵan sýbsıdııalaýdy boldyrmaýda sıyr etin óńdeý kásiporyndaryna sıyr etin daıyndaý qunyn sýbsıdııalaýdy alyp tastaý usynylady (175 teńge).
Buqashyqtar men qoshqarlardy bordaqylaýǵa jáne et kombınattaryna tapsyrý boıynsha sýbsıdııalaý normatıvteri ózgerissiz qalady. Azyqty sýbsıdııalaý boıynsha tótenshe jaǵdaılarda nemese Qazgıdromet rastaǵan aýa raıynyń qolaısyz jaǵdaılarynda tek pishen men kebekti sýbsıdııalaý usynylady», dedi vedomstvo basshysy.
Mınıstrdiń málimdeýinshe, sýbsıdııa alýshylar úshin mindettemeler engiziledi. Iаǵnı endigi kezekte sýbsıdııalaý isiniń nátıjesi bolýǵa tıis. Atap aıtqanda, óz óndirisiniń ónimderin ótkizý kólemin jyl saıyn keminde 3%-ǵa ulǵaıtýdy qamtamasyz etý, eńbek ónimdiligin jyl saıyn arttyrý, negizgi kapıtalǵa 5 jylda keminde 1 ret ınvestısııalardyń salynýyn qamtamasyz etý mindetteri engiziledi.
Jańa sýbsıdııalaý qaǵıdalarynyń negizgi tustary – sýbsıdııalardy alýshylary mindettemelerdiń oryndalýyn baqylaýdyń jáne olardy baǵalaýdyń pármendi quraldaryn engizý tetikteri arqyly bólingen sýbsıdııalardyń tıimdiligi men nátıjeliligin arttyrý, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha boldyrmaý jáne sıfrlandyrý esebinen sýbsıdııalar alý rásimin ońaılatý.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«Osy jyldyń 1 shildesinen bastap sıfrlandyrý esebinen sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtý maqsatynda jańa biryńǵaı memlekettik aqparattyq sýbsıdııalaý júıesi iske qosyldy, bul fermerler úshin tegin jáne barlyq memlekettik aqparattyq júıelermen biriktiriledi. Ol qazirgi «Qoldaý» júıesin tolyǵymen almastyrady. Sonymen qatar taýar óndirýshilerdiń ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin óndiriske engizý boıynsha shyǵyndaryn, ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-qurastyrymdyq jumystaryn sýbsıdııalaý jáne kooperatıvterdiń óz múshelerine kórsetken qyzmetteriniń qunyn sýbsıdııalaý sııaqty memlekettik qoldaýdyń jańa baǵyttary engizilýde. Olar óndiristi tehnologııalyq qaıta jaraqtandyrý prosesterin jedeldetýge jáne aýyldyq jerlerde kooperatıvtik qozǵalysty yntalandyrý men damytýǵa baǵyttalǵan», dedi vedomstvo basshysy.
Mınıstr Jambyl oblysynyń mysalynda aýyl halqynyń tabysyn arttyrý boıynsha pılottyq jobany keńinen taratý sheńberinde birqatar jumys júrgizilgenin aıtty. Atalǵan is-shara 2025 jylǵa deıingi agroónerkásiptik keshendi damytý jónindegi Ulttyq jobada kórinis tapty.
«Ulttyq joba sheńberinde bólingen lımıtterge sáıkes 2023 jyldan bastap aýyl halqyna mıkrokredıt berýdi iske asyrý úshin jyl saıyn jalpy jıyny 30 mlrd teńge somasynda 7,5 myń mıkrokredıt berý kózdelgen. Osylaısha, atalǵan Ulttyq joba boıynsha aýyl halqynyń tabysyn arttyrýǵa negizdelgen pılottyq jobanyń aýqymyn keńeıtýge 90 mlrd teńge baǵyttalmaq. Degenmen oblys ákimdikteriniń aqparattary Ulttyq jobadaǵy atalǵan qarjylandyrýdyń belgilengen kólemi jetkiliksiz ekenin kórsetýde. Osyǵan baılanysty, mınıstrlik ákimdikter málimdegen qajetti qarjyny bólýge bıýdjettik ótinim daıyndady. Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynyń sheshimimen bul kólem 2023 jylǵa tolyq, ıaǵnı 30 mlrd teńgeden 52,4 mlrd teńgege deıin kóteriledi, 2024 jáne 2025 jyldarǵa ishinara qoldaý tapty. Sońǵy eki jyl boıynsha qajettilikti eskerý 2023 jyly bıýdjetti qalyptastyrý kezinde anyqtalady. Sondaı-aq pılottyq jobany el kóleminde taratýdyń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy bekitildi. Bıyl shildede Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń buıryǵymen Kásipkerlik bastamashylyqqa járdemdesý jónindegi sharalardy uıymdastyrý jáne qarjylandyrý qaǵıdalary bekitildi», dedi E.Qarashókeev.
Qanatqaqty jobanyń aýqymyn keńeıtýdi iske asyrý jumyssyzdarǵa, jastarǵa, halyqtyń az qamtylǵan toptaryna jáne t.b. kredıt berýge múmkindik beredi. Bul aýyl halqyn turaqty qosymsha tabyspen qamtamasyz etýge, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan aýyl halqynyń kásipkerlik belsendiligin aıtarlyqtaı ulǵaıtýǵa, ataýly áleýmettik kómek alýshylar sanyn azaıtýǵa alyp keledi jáne olardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa yqpal etedi.
E.Qarashókeev keltirgen derekter boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń respýblıka boıynsha aýmaqtyq bólimsheleri 2,7 mln gektar alańda jer paıdalanýshylarǵa qatysty 1 077 jospardan tys tekserýdi tirkedi, sonyń nátıjesinde 1,9 mln gektar boıynsha 732 uıǵarym engizilse, 306,2 myń gektar boıynsha qalyptasqan 107 materıal sot organdarynyń qaraýynda jatyr.
Tıisti sharalar qabyldanǵannan keıin 1,3 mln gektar aýyl sharýashylyǵy jerleri ıgerile bastady. Sonymen qatar qabyldanǵan sheshimderdiń zańdylyǵyna 140 jospardan tys tekserý júrgizildi, nátıjesinde jer zańnamasyn buzýshylyqtardy joıý týraly 101 nusqama berildi.
«Jalpy, búgingi tańda memleketke 3,84 mln gektar paıdalanylmaıtyn jer qaıtaryldy, 2023 jyldyń sońyna deıin 10 mln gektardyń paıdalanylmaıtyn jerleri qaıtarylady. Alaıda osy kólemdi jumysty oryndaý úshin qosymsha 200 shtat birligin bóle otyryp, jer ınspeksııasyn nyǵaıtý, sondaı-aq paıdalanylmaıtyn jerlerdi anyqtaý boıynsha monıtorıngti júzege asyrý fýnksııalaryn olar tıisinshe oryndamaǵan jaǵdaıda, aýdan ákimderiniń jáne oblys ákimderiniń jer qatynastaryna jetekshilik etetin orynbasarlarynyń jaýapkershiligin kúsheıtý usynylyp otyr», dedi bul jaıynda mınıstr.