Elimizdegi týrızm salasynyń kóshin bastar kórikti óńirdegi búgingi ahýal týraly sóz sabaqtar aldynda múmkindiktiń mol ekendigin, búgingi tańda tabıǵattyń tamasha tartýyn barynsha tıimdi paıdalanyp, bar isti ilkimdi úılestirý baǵytynda birshama qadam jasalyp jatqandyǵyn aıtýǵa bolady.
Úzilip túsken monshaqtaı ásem kógildir kólder men qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar kómkergen, máńgi jasyl qaraǵaılar alystan qol bulǵap, qoınaýyna shaqyryp, qyryna jeteleıtin jer jánnatynyń týrızm salasyndaǵy búgingi tabysy qomaqty. Bul tabysty eseleı túsýge de ábden bolady. Ol úshin áli de bolsa, týrısterge kórsetiletin qyzmetti jetildire túsýimiz qajet. О́tken jyldary jalpaq álemdi jarty tarynyń qaýyzyna syıǵyzardaı qaterin tógip, qasiretin arqalatqan jaman tumaýdyń kezinde óńirge keletin týrıster sany ájeptáýir seıildi. Áıtse de, jaman tumaý jaılaǵan ýaqytta da adamdar dertine daýany tabıǵattan izdedi. Kókiregiń qansha jutsa da toımaıtyn móldir aýasyn jutyp, dertine daýany osy jerden tapty. Bıyl qaýip birshama seıilgen soń Býrabaı baýraıyna, jalǵyz Býrabaı ǵana emes, Kókshetaý men Qorǵaljynnyń arasynda keń kósilgen jumaq jerde tynyǵýǵa asyqqandar az bolǵan joq.
– Jalpy, týrızm salasy óńirdiń tabysyna mol úles qosýda. Naqtyraq aıtatuǵyn bolsaq, óńirdiń ekonomıkasyna tabys retinde 6,3 mıllıard teńge qarjy quıylady, – deıdi oblystyq týrızm jáne demalys ındýstrııasy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Shynarbek Batyrhanov, – bul tabysqa óńirdegi tabıǵı resýrstardyń áleýeti múmkindik berip otyr. Mysal úshin Shýchınsk – Býrabaı kýrortty aımaǵyn alaıyq. Bul aımaqqa tamyljyǵan tabıǵatymen álemge áıgili Býrabaı men Birjan sal aýdandarynyń ásem de aıshyqty, ádemi de quıqaly óńirleri kiredi. Elorda mańyndaǵy demalys aımaǵyna Arshaly, Aqkól, Shortandy, Selınograd aýdandarynyń mańyndaǵy tabıǵat aıalary jatady.
Ejelgi tarıh tylsymy, elimizdiń ótkenindegi órnekti iz qyzyqtyratyn adamdardy Qorǵaljynnyń kúmis kólderiniń buıra tolqyndary shaqyratyn bolsa, ejelgi Ereımenniń baýyry rýhanı baılyqty eseleıtin-aq jer. Ár tóbesi men ár belesiniń astynda el tarıhynyń tylsym syry buǵyp jatyr. Bul arada bir aıta ketetin dúnıe, búgingi týrıst aq aıdynǵa shomylyp, qaraǵaıly qalyń ormannyń aýasyn jutyp qana qoımaıdy, kózi ashyq, kókiregi oıaý kelýshiler ilki zamandaǵy babalardyń basyp ketken izinen búgingi eldi uıystyratyn, jaqsylyqqa bastaıtyn jasampaz derektiń sorabyn ańdaıdy. Mine, osyndaı bilmekke qumar adamdar úshin ejelgi Ereımen baýraıy taptyrmaıtyn ólke ekendigin taǵy bir taratyp aıta ketsek, artyqtyǵy bolmas. Bul ólkede ásirese, jas urpaqty Otandy súıe bilýge, týǵan jerdiń qasıetin uǵyna bilýge baýlaıtyn ádemi ańyz tunyp tur. Ańyz emes, shyndyq. Arada qansha kezeńder ótse de, ýaqyt shymyldyǵy sál ǵana kólegeılep japqanymen, asyl dúnıeni arshyp alýǵa bolady. О́ńirde sheber sýretshi salǵan ǵajaıyp sýret tárizdi tabıǵattyń kórkem kelbeti az emes. Máselen, Zerendi, Sandyqtaý, Bulandy aýdandarynda tumsa tabıǵattyń tunyǵy saqtalyp qalǵan. Bul óńirlerde týrızm áleýetin damytýǵa, keńinen qanat jaıdyrýǵa áli de mol múmkindik bar.
– Týrızm salasynda barlyǵy 600-ge jýyq kásiporyn jumys istep tur. Sál taratyp aıtatyn bolsaq, onyń 344-i týrısterdi ornalastyrý nysandary, – deıdi Shynarbek Búrkitbaıuly, – oǵan qosa, 16 sanatorııalyq-kýrorttyq mekeme bar. Sońǵy ýaqytta jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysandary da ýaqyt talabyna saı jańǵyrtylýda. Bul oraıda, 186 jol boıyndaǵy qyzmet nysandarynyń jumys istep turǵandyǵyn aıta ketýge bolady. Árıne, buryn-sońdy kıeli, kórkem óńirge at basyn bura qoımaǵan adamdardyń baǵdar alýy qıyndaý ǵoı. Bul másele de óz retimen sheshilgen. 46 lısenzııalanǵan týrıstik fırmalar jyl boıyna úzdiksiz jumys isteıdi. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy eki toqsanynyń qorytyndysy boıynsha mynadaı derekterdi keltire ketsek bolady. Máselen, kýrortty aımaqqa kelýshilerdi ornalastyrýmen aınalysatyn oryn sany ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda, 102 paıyzǵa joǵary. Qyzmet kórsetý oryndary 181,4 myń adamdy qamtyp úlgerdi.
Bul oraıda da 128,2 paıyz ilgerileý bar eken. Aǵymdaǵy jyldyń jeti aıynyń qorytyndysy boıynsha negizgi kapıtalǵa quıylǵan ınvestısııa kólemi 5,6 mıllıard teńge. Jalpy, ınvestısııa boıynsha 75 joba iske asyrylýda ekendigin aıtatuǵyn bolsaq, kórikti óńirdiń shyraıyn keltirý oraıynda táp-táýir jumys atqarylyp jatyr. Týrızm nysandaryna 13,3 mıllıard teńge ınvestısııa qarjysy baǵyttaldy. Basqa salalarǵa da qomaqty qarjy quıylyp jatyr. Bir aıta keterligi, týrızm salasyn damytý arqyly jańa jumys oryndary ashylatyndyǵyn esten shyǵarmaýymyz kerek. Bul da óte mańyzdy. Aıtalyq 2021 jyly týrızm nysandarynda 800-ge jýyq jumys orny ashylsa, ústimizdegi jyly bul kórsetkish 904-ke jetpek. 2022 jyldyń segiz aıynyń qorytyndysy boıynsha ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý nátıjesinde 153 jumys ornynyń ashylǵandyǵyn aıta ketýge bolady.
Sońǵy jyldary sakraldi, mádenı-tanymdyq, ańshylyq baǵytynda qolǵa alynyp jatqan sharalardy aıta ketýimiz kerek. Ekotýrızm birtindep damyp jatyr. О́ńirde jumys isteıtin týrıstik fırmalarǵa ótinish aıtýshylar sany óse túsýde. Týrısterge jaqsy jaǵdaı jasaý máselesi de sheshilýde. Shýchınsk –Býrabaı kýrortty aımaǵyn damytý jospary úsh kezeńge bólingen. Kólik-logıstıkalyq jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý baǵytynda 16 is-shara qolǵa alynǵan. Bul is-sharalarǵa 21 mıllıard teńge qarajat baǵyttalǵan. Mejelengen is-sharalardyń basym bóligi aıaqtaldy, 16 joba oryndalý ústinde. Qazirgi ýaqytta Býrabaı kentiniń káriz júıesiniń qurylysy Shýchınsk qalasynyń aýylishilik sý qubyrlary jelileri, Qatarkól káriz kollektory tárizdi birqatar is-sharalar muqııat atqaryldy. Sóz arasynda jańa jobalardyń kýrortty aımaqtyń keskinin burynǵydan da jaqsartyp, kelimdi-ketimdi týrısterge óte qolaıly jaǵdaı týǵyzatyndyǵyn aıta ketýimiz kerek. 2019 jyldan bastap elimizde týrıstik salany damytýdyń 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy iske asyrylyp jatyr. Osy baǵdarlama aıasynda 2021 jyldy qosa alǵanda, memlekettik jáne jeke ınvestısııa kólemi 28531,6 mln teńgege jetti. Sál ǵana taratatyn bolsaq, respýblıkalyq bıýdjetten 10191,7 mln teńge, jeke bıznesten 903,85 mln teńge bólinip otyr. Aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda jalpy somasy 5,6 mlrd teńgeniń is-sharalary júzege asyryldy. «Bıznestiń jol kartasy-2025» aıasynda týrızm salasynyń jeti jobasyn júzege asyrý úshin 52,9 mln teńge nesıe berildi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda jalpy quny 2,1 mlrd teńge bolatyn eki joba júzege asyrylýda. «Wyndham Garden» qonaq úıiniń qurylysy men «Aq jelken» pansıonatyn qaıta jańǵyrtý jobalary qolǵa alynýda. Oblys ákimdiginiń usynysy boıynsha Zerendi kýrorttyq aımaǵy respýblıkalyq deńgeıdegi týrıstik aýmaqtar tizbesine kirdi. Aldaǵy ýaqytta tabıǵattyń ózi syıǵa tartqan mol múmkindikti barynsha tıimdi paıdalanylmaq.
Aqmola oblysy