Abaı oblysynda shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysatyn azamattardyń barar jeri, basar taýy qalmady. Nege deseńiz, kásipkerler salany jetik bilmeıtin, memlekettiń ishinen «memleket» quryp alǵan jergilikti sheneýnikterden ábden mezi bolyp, ne isterin bilmeı dal. «Iаdrolyq synaqtarǵa biz jaýapty emespiz», degen óńirdiń isker ortasy osy kúnge deıin óz qaltalarynan ekologııalyq tólemderdi nelikten tólep kele jatqandaryn túsinbeı otyr. Oblys kásipkerleri sheteldik ınvestorlarǵa jasalatyn jaǵdaı otandyq bızneske de kórsetilýi kerek dep sanaıdy.
Ekologııalyq tólemniń aýyrtpalyǵy
«Terra Vıta» kompanııasynyń basshysy Nasıhat Isabaevanyń aıtýynsha, ekologııalyq tólemder shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine ájeptáýir salmaq túsirip otyr.
«Kásipornymyzda jalaqyǵa 1,5% ekologııalyq tólem qosylyp beriledi jáne 10 kún ekologııalyq demalys ta tólenedi. Bizge kóptegen mindetteme júktelgen. О́z qyzmetkerlerimizdi renjitpeýge tyrysamyz. Máselen, syıaqy únemi berilip turady. Alaıda ekologııalyq tólem bizdiń óńir úshin úlken qıyndyq týdyryp otyr. Nege ony tek shaǵyn jáne orta bıznes tóleýi kerek? 1949 jyly ıadrolyq bombalardy biz jardyq pa? Bul – Úkimettiń tikeleı aınalysatyn máselesi. Ekologııalyq problemalar Úkimet deńgeıinde sheshilýge tıis. Mysaly, naqty ataýly kómek túrinde járdemdessin. Biz onsyz da óz mindettemelerimizdi artyǵymen oryndap kelemiz. Nelikten muny bizdiń moınymyzǵa artyp otyr?! Bul týraly depýtattar ondaǵan jyl boıy aıtyp keledi. Biraq másele ornynan qozǵalar emes. Aı saıyn jalaqyǵa 1,5 aılyq eseptik kórsetkish kólemindegi somany qosa tóleýimiz kerek. Eger de AEK-tiń kólemi ózgerse, sáıkesinshe tólem somasy da ózgeretinin esten shyǵarmaǵan jón», dedi N.Isabaeva.
Banktiń talaby tym qatal
Kásipkerler shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelendirý saıasaty tym qatal ekenin aıtady. Mysaly, bir ótinishti ekinshi deńgeıli bankter shamamen 6-9 aıdaı qaraýy múmkin.
«Daǵdarys jaǵdaıynda shaǵyn jáne orta bıznestiń ahýaly qandaı dep suraǵyńyz kelse, myna nárseni aıtaıyn. 20 jyldan artyq bir ǵana banktiń qyzmetin paıdalanyp kelemin. Olar meni jaqsy biledi. Mysaly, jýyrda 26 mln teńgege baǵalanatyn qondyrǵyny satyp alý qajet boldy. Qaryzdarym joq bolǵanyna jáne banktiń minsiz klıenti ekenime qaramastan, nesıe alýǵa baılanysty ótinishim 9 aı qaraldy. Munyń saldarynan satyp alynýǵa tıis qondyrǵymyz shekarada turyp qaldy. Sebebi Qytaı pandemııany jarııalady. Al bul jabdyq bizge aýadaı qajet edi. Demek, qaǵazbastylyq, bıýrokratııalandyrý júrip jatqanyn baıqaısyz. Bir kezderi ekinshi deńgeıli bankterdiń memleketten qyrýar kólemdegi aqshany alǵanyn barlyǵy jaqsy biledi. Aqyry sol qarajatty alǵan eken, onda ShOB-tyń da jaǵdaıyn jaqsartýǵa bolar edi ǵoı?! Onyń ornyna bankter kerisinshe shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelendirý boıynsha sharttardy qatańdatty», dedi «Terra Vıta» kompanııasynyń basshysy.
Otandyq bıznesti kim qorǵaıdy?
О́ńirdiń isker ortasy elimizge kóship kelip jatqan sheteldik bızneske de alańdaýly. Kásipkerler otandyq bıznestiń múddesin laıyqty qorǵaıtyndaı quzyrly organdardyń joqtyǵyna qapaly.
«Qazir elimizge sheteldik bıznes sýbektileri jappaı aǵylyp jatyr. Al bizdi, ıaǵnı otandyq bıznesti kim qorǵaıdy? Bizdiń múddemizdi qorǵaı alatyndaı quzyrly organdar bar ma? Buǵan kúmánim bar. Mysaly, Reseıdiń kásipkerleri 100% ózderine qolaıly jaǵdaıda bizdiń naryqqa esh alańsyz kire alady. Al elimizdiń isker jandary dál solaı Reseıde óz ónimderin ótkize ala ma? Joq! Sebebi reseılikter óz naryqtaryn saýatty qorǵap alǵan. 2015 jyldan bastap úkimettik emes standarttar máselesi jóninde talaı arpalystyq. Nátıjesinde, ol jumys istemedi. Sodan keıin ındýstrıaldy sertıfıkatty da jasadyq. Ol da mardymdy nátıje bermedi», dedi N.Isabaeva.
Bir tereze qaǵıdaty jumys istemeıdi
Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi sheteldik ınvestorlarǵa beriletin artyqshylyqtar elimizdiń kásipkerlerine de kórsetilýge tıis degen oıda. Sondaı-aq qaǵazbastylyq pen bıýrokratııalandyrý sharýanyń shatqaıaqtap turýynyń taǵy bir sebebi, deıdi Abaı oblysynyń azamattary.
«Elimizde kóptegen ınvestısııalyq baǵdarlama bar. Aıtalyq sheteldik ınvestısııany tartsańyz, birqatar jeńildik beriledi. Onyń ishinde bızneske arnalǵan jer ýchaskelerin bólý, salyqtyq jeńildikter jáne taǵy sol sekildi. Biraq ta ınvestor retinde óz qarajatyńdy salsań onda mundaı artyqshylyqtardy ıelenýińiz ekitalaı. Iаǵnı elimizde sheteldik kapıtaldy tartý úshin barlyǵy jan-jaqty oılastyrylǵanymen otandyq ınvestorlarǵa mundaı salyqtyq preferensııalar qarastyrylmaǵan.
Qazir biz Semeıde qalqansha beziniń qaterli isigin emdeý boıynsha Qazaqstandaǵy alǵashqy klınıkanyń qurylysy jobasyn qolǵa aldyq. Birneshe ret ákimdikke osy klınıkanyń qurylysyna jer telimin bólý týraly ótinish bergen edik. Dese de jer ýchaskesin óz qarajatymyzǵa satyp alýǵa týra keldi. Satyp alǵan ýchaskemizdiń aınalasyn kórkeıtip, abattandyrý úshin jaqyn mańda jatqan jerdi qosyp alǵymyz kelgen. Jer qatynastary bólimine baryp, atalǵan máseleni rettep berýdi ótindik. Alaıda Jer qatynastary kodeksinde bul tártip bir tereze qaǵıdaty arqyly júzege asyrylýǵa tıis dep kórsetilgen. О́kinishke qaraı, bul zań jumys istemeıdi. Búkil qujatpen túrli organdardy aralap, munyń barlyǵyna 9 aıdaı ýaqytymyz ketti. Osynshama ýaqytymyz tıisti qujattardy jer qatynastary bólimine tapsyryp, eki apta ishinde olardan meniń suraǵyma jaýapty estý úshin ǵana jumsaldy. Bylaısha aıtqanda, memlekettik organdardyń qyzmetin ózimiz oryndap júrmiz. Tutastaı alǵanda, bir tereze qaǵıdaty óziniń tıimsizdigin kórsetti», dedi Nucmed kompanııasynyń ókili Raýshan Fathýlına.
Ashylmaı jatyp jabylǵan seh
Besqaraǵaı aýdanynyń turǵyny Rysbıke Tileýqabylova 2013 jyly memlekettik baǵdarlamamen nesıe alyp, tigin sehyn ashqan. Áıtse de ol kásibiniń násibin de kórip úlgermegen. Sebebi aýdandyq ákimdik jergilikti kásipkerdi jarty jolda qaldyryp ketken.
«2013 jyly memlekettik baǵdarlamamen nesıe alyp, tigin sehyn ashqan edim. Sol kezde shamamen 50-den astam adam kredıt alyp, óz kásipterin bastaǵan bolatyn. Aýdan ákimdigi sońymyzdan qalmaı osy memlekettik baǵdarlamany paıdalanýdy ýájiptegen edi. Al iske kelgende, kásibimiz turalap, damymaı qaldy. Sebebi tapsyrys joq. О́zimiz daıyndaǵan bıznes jospardy qabyldamaı, ózderiniń bıznes josparyn bizge satty. Eriksiz alýǵa týra keldi. Standarttaý rásimi syndy barlyq talapty oryndap, memlekettik satyp alý aıasynda tapsyrystardy oryndaýǵa talpyndyq. Alaıda oǵan da jolatpaı qoıdy. Saldarynan shyǵynǵa batyp, tigin sehyn jabýǵa májbúr boldyq. Nesıeniń negizgi somasyn tóleýge múmkindigimiz bolmady. Úıdegi maldyń barlyǵyn sattyq», dedi besqaraǵaılyq azamatsha.
Qaraǵaıly óńirde turatyn halyqtyń deni zaımdyq qarajatty kóbinese mal sharýashylyǵyn damytýǵa alǵan. Áıtse de bul amaldarynan mardymdy nátıje shyqpapty. О́ıtkeni kóp jaǵdaıda tórt túlik mal brýsellez aýrýyna ushyrady degen jeleýmen tárkilenetin kórinedi. Buǵan aýdan halqy kúmánmen qarap otyr.
Tumsa tabıǵatymen kórikti Besqaraǵaı aýdanynda qordalanǵan problema jetkilikti. Osy ýaqytqa deıin aýdanda 8 ákim aýysqan. Jergilikti sharýalar jaıylymǵa jer taba almaı otyrǵanda Qarabas aýyldyq okrýginde 16,5 myń gektar jerdiń Long Xin kompanııasyna nelikten berilgenin túsinbeı dal.
«Onda nemen aınalysyp jatyr deseńiz, olar 3 halyqaralyq konvensııamen tyıym salynǵan ýly pestısıdterdi kontrabandalyq jolmen alyp ótip, jerdi óńdep jatyr. Endi jalǵa alynǵan jerdi Qazaqstan azamatynyń atyna rásimdep, 49 jyldaı paıdalanýdy kózdep otyr», dedi Qarabas aýylynyń turǵyndary.
Grek-rım kúresinen balalar jattyqtyrýshysy Erjan Amarhanovtyń Ertistiń mańynan qaýipsiz jaǵajaı salyp jatqanyna da biraz boldy. Sport mamany jaǵajaıdaǵy qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtý úshin qala ákimdiginen beınebaqylaý kameralaryn ornatý boıynsha kómek suraǵan. Alaıda bapker jergilikti bılik qurǵaq ýáde berýden ary asa almaı kele jatqanyn jetkizdi. Sonymen qosa jaǵajaıdy retke keltirý úshin arnaıy tehnıka da qajet bolyp tur. Bul oraıda Semeıde jyl saıyn Ertiske batyp, qaza tabatyndardyń sany artpasa da kemimeı jatqanyn aıta ketý kerek. Aıtalyq, byltyr 11 adam sýǵa batsa, sonyń 3-i – balalar.
Abaı oblysy