Búgingi bilim berý júıesindegi ózgerister qoǵamdy damytý, aqparat almasý, mádenı baılanystardy keńeıtý, básekelestik, adamı kapıtalǵa kóńil bólý sııaqty birqatar faktordy qamtıdy.
«О́zgerister kezeńinde álemde teń dárejede bilim berýdi ilgeriletý» atty ICBCB HH halyqaralyq konferensııasynda sarapshylar osy taqyryptarǵa mán bere otyryp, sapaly bilim berýdegi ádis-tásilderdi talqylady. Ulybrıtanııa, Úndistan, Taıland, Qyrǵyzstan, Reseı sarapshylary qatysqan ǵylymı is-sharada qazaqstandyq ǵalymdar bilim berýdegi tájirıbelerimen bólisti.
Jıyn barysynda Súleımen Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń rektory Álimjan Bekejanuly jahandaný dáýirinde tutas bilim berý júıesine negizdelgen qundylyqtardy jáne túrli mádenıet yntymaqtastyǵy, qarym-qatynasty dáripteý máselesine toqtaldy. Osy oraıda halyqaralyq baılanys alańyn qurýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken rektor mundaı alań bilim salasyndaǵy ózekti máselelerge oraı pikir almasyp, ońtaıly sheshimin tabýǵa yqpal etetinin jetkizdi. Al jıyn barysynda sarapshylar usynǵan zertteýlerdiń bilim berý úrdisinde eskerilgeni abzal.
Bilim salasyndaǵy ózekti máselelerdi arqaý etken jıynda Abaı atyndaǵy QazUPÝ rektory Darhan Bilálov balalardyń teń dárejede sapaly bilim alýyna mán berý qajettigine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul – Qazaqstanda ǵana emes, álem boıynsha kún tártibinde turǵan ózekti másele. Sarapshylardyń osy taqyryptaǵy zertteýleri onyń naqty sheshý joldaryn taýyp, mehanızmin usynýy qajet.
Halyqaralyq ǵylymı konferensııada bilim berý júıesin jaqsartýǵa arnalǵan tyń pikirler aıtyldy. Osy oraıda bilim berý salasyndaǵy táýelsiz zertteýshi, álemde «qabyrǵadaǵy sańylaý» tájirıbesimen tanymal bolǵan, izdenisteri mıllıondaǵan úndistandyqty, sonyń ishinde álemdegi turmysy tómen balalardy oqytý men damytýǵa septigin tıgizgen Sýgata Mıtra óz tájirıbesimen bólisti. Úndistandyq ǵalymnyń pikirine den qoısaq, bilim salasyndaǵy emtıhan júıesi durys emes. О́ıtkeni pandemııa kezinde adamdardyń óz betinshe bilim ala almaýynyń saldarynan bilim sapasy tómendedi. Oǵan álemdegi bilim júıesindegi emtıhan alýdyń durys bolmaýy áser etti.
NIIT ýnıversıtetiniń professory Sýgata Mıtra turmys jaǵdaıy tómen, kompıýter kórmegen balalarǵa Kalkadjıde, Delıde eksperıment jasap, lashyqtardyń ishine kompıýter ornalastyryp, balalarǵa ony esh qadaǵalaýsyz, erkin paıdalanýǵa ruqsat etken. Ǵalymnyń bul tájirıbesi balalardyń kompıýterdi óte ońaı meńgeretindigin dáleldeýge baǵyttalǵan.
«Bul zertteýdi mınımaldy ınvazıvti bilim (MIE) dep atadym. Eksperımentti birneshe ret ótkizip, Úndistannyń aýyldyq jerlerine 23 dúńgirshek ornalastyrdym. 2004 jyly ol Kambodjada ótip, 20 balaǵa 5 kompıýter berildi. Tájirıbe barysynda olardyń toptyq jumysqa beıimdiligi, kommýnıkasııalyq daǵdylardy qalyptastyrýy basty nazarda turdy. Nátıjesinde, balalar eresekterdiń qadaǵalaýynsyz óz bilimi men resýrstaryn biriktire alatynyn, kompıýter men ınternet berse, tipti aǵylshyn tilin bilmegenine qaramastan, ony paıdalanýdy óz betinshe úırene alatynyn kórsetti», deıdi Sýgata Mıtra.
Eń mańyzdysy – bilimge degen qushtarlyq, izdenis. Balaǵa qoıylǵan suraqqa eshkim jaýap bermese, ol ǵalamtordan izdeıdi, sol arqyly onyń boıynda qajetti daǵdylar qalyptasady, ashylady. Olar ǵalamtordan tapqan jaýaptarymen bólisedi. Sondyqtan balalarǵa jaýabyn aıtý arqyly emes, suraq qoıý arqyly bilim berýimiz kerek.
Ǵylymı konferensııada Qyzdar ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Gúlmıra Qanaı úndistandyq professordyń emtıhan týraly oıyna pikirin bildire kelip, «Ár álde emtıhan júıesi ártúrli jáne arnaıy baǵalaý ólshemderi bar. Kóp jaǵdaıda jyldam ári yńǵaıly bolǵandyqtan, testileý júıesi qoldanylady. Biraq ókinishke qaraı, bilim berý jaǵynan, daǵdylardy qalyptastyrý turǵysynan aqaýlar óte kóp. Sol baǵytta qazirgi tańda elimizde birqatar ózgeris oryn alatyn bolady. Onyń ishinde UBT, basqa da mańyzdy baǵalaý júıeleri bar. Aldymen, emtıhandarda synı oılaý bar ma, osy ýaqytqa deıin alǵan biliminiń aıasynda júıeli túrde taldaý jumysyn usyna ala ma, sony baǵalaý mańyzdy. Bul, árıne, uzaq ýaqytty talap etetini sózsiz. Degenmen bastama bar. Bıyl ýnıversıtettegi naýqandy «Sapaly baǵalaý jyly» dep atadyq. Qazir baǵalaý júıesin qaıta qarastyrýdamyz. Osy oraıda Sýgata Mıtranyń pikirimen kelisemin» dedi. Álemde baǵalaý júıesi únemi damý ústinde bolýy kerek. Al balanyń alǵan bilimin baǵalaý úshin gadjetterdi paıdalaný naqty sheshim emes.
Jıyn barysynda, sonymen birge KIMEP professory Juldyz Smaǵulova, Nazarbaev ýnıversıtetiniń professory Dýıshon Shamatov, taǵy basqa da sarapshylar sapaly bilim berý men álemdik ózgerister týraly pikirlerimen bólisti.
ALMATY