Talant arnasy tasqyndaǵanymen ómirden laıyqty ornyn taba almaı óz otyna órtenip ótken daryndar az ba?! Adam sanasyn sansyratqan tirshiliktiń myńsan saýalyna bir ǵana paıymymen til qatqan teńiz oıly talant ıesiniń taǵdyry tragedııamen tynýǵa tıis pe edi? Mı qabyǵyn kemirseń de jaýabyn taba almaıtyn jumbaq osy...
Sýretshi Sergeı Kalmykovtyń ǵumyr paraǵyna úńilseńiz eriksiz osyndaı oıǵa shomasyz. Kenep betinde tutas bir dáýirdiń shejiresin shertken sheber sýretshi 76 jasynda jyndyhana tóseginde qaıtys boldy. Naq sol jyly óz páterinde kóz maıyn taýysyp, tutas ǵumyryn arnaǵan kartınalaryn órtep jibermek bolǵanda sýretshi qandaı kúıde bolǵany bizge beımálim... О́mirdi óner dep bilgen tańǵajaıyp týyndygerdiń mundaı halge túsýine túrtki bolýynyń san taraý sebebi alǵa tartylǵanymen, janarynda qandaı jumbaqtyń jasyrynǵanyn eshkim tap basyp aıta almaıdy.
Qylqalam sheberiniń shyǵarmashylyǵy keńinen zerttelip, qoltańbasy haqynda kóp eńbekter jaryq kórgenimen, ómiri týraly derekter tym az. Tipti kúni búginge deıin sýretshiniń jerlengen jeri de belgisiz bolyp keldi. Mýzeı tórinde jarqyrap turǵan týyndylaryna tamsana qaraǵanymen, taǵdyrly talanttyń ómir ótkelderine, qaıda jerlengenine eshkim eleńdeı qoımaǵan. Osylaısha 55 jyl buryn ǵumyr saǵaty toqtaǵan onyń qabiri de qaltarysta qala beripti. Bir ǵana Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıinde 1111 kartınasy saqtalyp, óner álemine aıshyqty iz qaldyrǵan asa daryndy tulǵanyń el júregindegi ekinshi ómiri endi bastalǵandaı. Sýretshiniń qoltańbasyn qadir tutatyn ónersúıer qaýym bıyl tuńǵysh ret, nekropolıs zertteýshi G.Afonın men jýrnalıst E.Morozova anyqtaǵan Kalmykovtyń qabirine gúl shoqtaryn qoıdy.
Zamanynda atynan ańyz ergen sheberdiń zıratyn anyqtaý ońaıǵa soqpaǵan. Osy saýal kópten oıyn mazalap júrgen Evgenııa Morozova sýretshiler otbasynan shyqqan Oleg Fedorov esimdi qarııanyń ǵalamtordaǵy jazbasyn kezdeısoq baıqap qalyp, izdestirý jumysyna kirisipti. Bul shynymen de S.Kalmykovtyń beıiti ekenin dáleldeý úshin qanshama arhıv materıaldaryn aqtaryp, nekropolıs zertteýshi G.Afonınniń kómegine júgingen. Belgi de qalmaı bara jatqan beıitti qaıta qalpyna keltirý isine jomart jandar qoldaý kórsetipti. Sýretshi Almatydaǵy ortalyq zıratta anasynyń janyna jerlengen eken. Tarıhı oryn muraǵattyq izdenistermen rastaldy. О́miriniń sońǵy jyldarynda Kalmykov áriptesi, aktrısa Valentına Zaharovamen ǵana aralasqan. Onyń múrdesin aýrýhanadan alyp ketken de osy Zaharova degen derek bar.
S.Kalmykov 1935 jyly Orynbordan Almatyǵa jańa ashylǵan Opera jáne balet teatryna sýretshi-dekorator bolyp jumys isteý úshin kompozıtor Evgenıı Brýsılovskııdiń shaqyrtýymen kóship keldi. О́miriniń sońyna deıin Almatyda turyp, shyǵarmashylyqtaǵy eń bir jarqyn eńbekterin Alataý baýraıynda kenepke túsirdi, tynymsyz jumys istedi, kóp jazdy. Ártúrli kórkemdik aǵymdardyń áserin sezine otyryp, ol jeke beıneleý tilin tapty, sol arqyly óziniń keskindeme júıesin qurdy.
Petrov-Vodkın men Dobýjınskııden sabaq alyp, Leonardo da Vınchı men Van Gogtyń shyǵarmashylyǵyna ǵashyq boldy. Olardyń mánerinde dereksiz tájirıbe jasap, sýprematısterdiń áserin bastan keshirdi, óz stılin taýyp, darynyn damytyp otyrdy.
– Onyń shyǵarmashylyǵynyń poetıkasyndaǵy mańyzdy element – «Juldyzdy tostaǵan» serııasynda beınelengen «Tostaǵan» taqyryby. Keme rýhtyń belgili bir baǵyty, aspannyń eń joǵary sýbstansasynyń qoımasy, naqty denelerdi – zattar men astraldy zattardy organıkalyq túrde baılanystyratyn ǵalamnyń sımvoly retinde kórinedi. Bul qazirgi zamanǵy ónerdiń keıingi damý kezeńderine áser etken orys avangardynyń kórnekti izbasary, aıtýly daryn Sergeı Kalmykovtyń bir qyry ǵana. Onyń shyǵarmashylyq murasy, óz dáýirinen áldeqaıda ozyp, ǵylymı tujyrymdaýǵa arnalǵan baı muraǵa aınaldy, – deıdi Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıiniń dırektory Gúlaıym Jumabekova.
Qazaq beıneleý óneriniń alǵashqy damý barysy týraly sóz qozǵaǵanda, orys elinen jer aýdaryp nemese ekspedısııa negizinde elimizge kelgen sýretshilerdi aınalyp óte almaımyz. Sýret ónerine tyń serpin ákelgen jas talanttardyń kópshiligi olardyń kásibı biliginen nár aldy. Bar ómirin shyǵarmashylyqqa arnaǵan Sergeı Kalmykov qazaq beıneleý óneriniń damýyna aýqymdy úles qosty. Ultymyzdyń turmys-tirshiligin, salt-dástúrin kenep betine túsirgen sýretker ómiriniń sońyna deıin qazaq dalasynyń tumsa tabıǵatyna tamsanýmen ótipti. Almaty sýretshiniń qııalyna qanat bitirdi. Kalmykov keıiptegen áserli peızajdar almaly shahardyń baı tarıhynan syr shertetin mádenı muraǵa aınalyp, megapolıstiń kórneki jerlerinde kúni búginge deıin sán túzep tur. Jelegi jaıqalǵan kósheler, aspanmen astasqan asqaq shyńdar, armany bıik adamdar onyń qylqalamyndaǵy máńgilik keıipkerler. Eksponattarynyń sany men kórkemdik deńgeıi turǵysynan joǵary baǵalanatyn sýretshiniń baı murasy bir mýzeıdiń qabyrǵasyn toltyrýǵa jeterlik. Á.Qasteev murajaıynyń qoryndaǵy bul eńbekter kórermender aıryqsha zeıinmen tamashalaıtyn týyndylar qatarynda.
Sergeı Kalmykov óz jazbalarynyń birinde: «О́nerde jetistikten góri nıettiń máni zor. Sýretshi eń aldymen sheber emes, qııalshyl. Sol qııalshyldyǵy men nıeti ony qatardaǵy izbasarlar men elikteýshilerden daralap turady. О́ner máńgi baqı ómir súredi. Ol bizdiń túkke turmaıtyn tolǵanystarymyzdyń ústinen san myń jyldar boıy juldyzdar shoǵyry bolyp jarqyraıdy», dep tolǵanypty.
Rasynda onyń shyǵarmalary ózi aıtqandaı san urpaqtyń sezimin áldılep «juldyzdar shoǵyry bolyp jarqyrap» tur. О́nerdiń máńgi ólmeıtini osy shyǵar...
Kóz aldymyzda Kalmykov salǵan kartınalar...
ALMATY