Qytaıdyń Shanhaı qalasynda ótken Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń IV sammıtinde QHR Tóraǵasy Sı Szınpın osylaı dedi. Bul – Qazaqstan Prezıdentine degen zor baǵa, al halqymyz úshin úlken maqtanysh dep bilemiz. Iá, keńeske múshe 11 eldiń memleket basshylary, jalpy 26 múshe, 7 baıqaýshy memleket, 4 halyqaralyq uıym ókilderi, tipti, BUU-nyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń ózi arnaıy qatysqan aýqymdy halyqaralyq jıynda jalpaq álemge jarııalanǵan Elbasy týraly bul pikir sharaǵa qatysqan jýrnalısterdi ǵana emes, aqparat quraldary arqyly habardar bolyp otyrǵan barlyq qazaqstandyqtardy maqtanyshqa bólegeni anyq.
«AО́SShK bastamashysy – Nursultan Nazarbaev. Biz onyń úlken saıası kóregendigi men aımaqtyq qaýipsizdik pen álemdegi beıbitshilikti qamtamasyz etýdi óziniń paryzy sanaıtyn qasıetine tántimiz», dep atap ótti Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpın sammıtte sóılegen sózinde. Sondaı-aq, ol AО́SShK-niń damý joly kópjaqty senimdi nyǵaıtýdyń ózekti máselelerine, Azııa elderiniń talaptaryna jaýap beretinin kórsetip otyrǵanyn aıtty. «Mundaı jetistikter bul iske muryndyq bolǵan Qazaqstan men qazirgi tóraǵalyq etýshi el – Túrkııanyń aýqymdy úlesinsiz júzege aspas edi», dep bir qosty.
Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpın atap ótkendeı, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesin qurý týraly ıdeıany alǵash ret Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 1992 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 47-sessııasynda jarııa etken bolatyn. Al bul bastama búginde óz ómirsheńdigin dáleldep, Azııa elderi arasynda bedeli bıik, abyroıy asqaq, aýqymdy uıymǵa ulasty. Azııadaǵy beıbitshilikti, qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi irgeli halyqaralyq únqatysý alańyna aınaldy. Iаǵnı, qashanda jaqsy bastamanyń jarshysy bolyp júretin Qazaqstan Prezıdenti saıası kóregendigin osylaısha taǵy bir dáleldedi.
Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesiniń IV sammıtinde sóılegen sózinde de Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óziniń parasattylyǵyn kórsetip, bastamashyl baǵyttaǵy birqatar tyń ıdeıalarymen bólisti. Atap aıtqanda, Memleket basshysy jańa qaýipter men syn-qaterlerdiń paıda bolýyna baılanysty álemdik qurylymdaǵy keıingi kezderi baıqalyp otyrǵan túbegeıli ózgeristerge nazar aýdardy. Bul rette áskerı-saıası saladaǵy senim sharalary tujyrymdamasyn qabyldaý áli de mańyzdy dep sanaıtynyn ashyq aıtty. Osyǵan oraı Qazaqstan AО́SShK men ShYU arasynda ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıylýyn quptaıtynyn jetkizdi. Qazaqstan Prezıdenti sondaı-aq, ıadrolyq qarýsyz beıbitshilikke qol jetkizý jóninde de oıyn ortaǵa saldy. Sonymen birge, beıbit atom energetıkasyn damytý kedeıshilikti, jumyssyzdyqty, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselelerin sheshý úshin mańyzdy ekenine toqtaldy. Sondaı-aq, ekonomıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtý AО́SShK qyzmetiniń negizgi baǵytynyń biri ekenine basymdyq berdi. Bul rette azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý eń ózekti máseleniń biri bolyp otyrǵanyn, ol úshin óńirdiń barlyq memleketiniń keshendi kúsh-jigeri qajettigin, sonyń ishinde, AО́SShK jelisi boıynsha azyq-túlik óndirisine baılanysty naqty tetikterdi ázirleý kerektigin tilge tıek etti. QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń Jibek jolynyń ınfraqurylymdyq qoryn qurý ıdeıasy asa mańyzdy mánge ıe ekenin eskere otyryp, Qazaqstan Azııa qurlyǵynyń dál ortalyǵynda ornalasqandyqtan, Jibek joly jobasynyń shtab-páterin Almatyǵa kóshirý týraly usynys jasady. Osydan keıin Memleket basshysy kez kelgen eldiń ıntegrasııalyq tańdaýy halyqtyń ál-aýqaty máselesi ekenin aıtyp, ekono-mıkalyq ıntegrasııa úrdisteriniń mańyzdylyǵyn da umyt qaldyrǵan joq. Nursultan Nazarbaev óz sózinde AО́SShK arqaýynda Azııadaǵy qaýipsizdik jáne damý jónindegi uıym qurý qajettigine senimdi ekenin bildirdi. «Ol EQYU-ǵa syndarly básekeles bolýy tıis. О́zara yntymaqtastyq pen ózara túsinistik bolmaıynsha, shyǵys dástúrleri men qundylyqtaryn eskermeıinshe, Batys Shyǵystan tysqary, ornyqty damı almaıdy», dedi Qazaqstan basshysy. Eń bastysy dostyqtyń negizi bolyp sanalatyn ózara senim bolashaq halyqaralyq uıymnyń negizgi ustynynyń birine aınalýy tıis ekenin basa aıtty.
Mine, osy jáne basqa da mańyzdy máselelerdi talqyǵa salǵan Qazaqstan Prezıdentiniń halyqaralyq uıym aldyndaǵy bólekshe bedeli IV sammıtte aıryqsha atalǵany jaıynda keshegi maqalamyzda da jazǵan bolatynbyz. Al 2010 jyly Túrkııada ótken III sammıtte de Qazaqstan Prezıdentine qatysty parasatty pikirler aıtylǵanyn saıasatkerler áli umytqan joq. Sóz oraıynda solardyń keıbirine toqtalaıyq. Máselen, Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl: «1992 jyly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev EQYU-nyń Azııadaǵy balamasy retinde AО́SShK uıymyn qurý ıdeıasyn usyndy. Bul jahandyq aýqymdaǵy tarıhı oqıǵa boldy. AО́SShK tabysty damyp keledi. Munyń basty qaǵıdaty yntymaqtastyq negizindegi qaýipsizdik bolyp tabylatyn AО́SShK úderisiniń mańyzyn kórsetedi» dese, Reseı Prezıdenti (ol kezde Premer-Mınıstr) Vladımır Pýtın: «AО́SShK-niń bedeli kóp jaǵdaıda osy forýmdy qurý bastamashysy bolyp tabylatyn Nursultan Nazarbaevtyń kúsh-jigeriniń arqasynda aıtarlyqtaı artqanyn atap ótpeı tura almaımyn», dedi. Al Aýǵanstan Prezıdenti Hamıd Karzaı: «AО́SShK Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń danalyǵynyń arqasynda dúnıege keldi. Onyń kóp jylǵy kúsh-jigeriniń nátıjesinde AО́SShK kúrt ósti», degen lebizin bildirse, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev: «Men Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa AО́SShK-ni mańyzdy halyqaralyq forým retinde transformasııalaǵan kúsh-jigeri úshin rızashylyǵymdy bildirgim keledi. AО́SShK-niń bolashaǵy zor», degeni bar. Mine, osyndaı ornyqty oı-pikirler men júrekjardy sózderdi eskere otyryp, Qazaqstan Prezıdentiniń saıası kóregendigine kópshilik eldiń tánti ekenine taǵy bir kózimiz jetti. Mereıimiz arta tústi.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretti túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.