Byltyr qýańshylyqtan ish tartyp qalǵan aqmolalyq dıqandar erte kóktemde qarabuıra tanapqa tuqym sińirgen kezde kóńilderiniń qobaljýly ekenin jasyra almaǵan. Kókten ıip, jerden berse eken desken olar. Bıyl sol ıgi tilekterine oraı mol ónim jınady.
Jaz jaýyn-shashyndy boldy. Kúz de jaıly. Aýyl sharýashylyǵy mamandarynyń aıtýlaryna qaraǵanda, dán tamyrlana bastaǵanda asa qajetti ylǵal mol túsken. Bir ókinishtisi, barlyq aýdanda birdeı emes. Egin shyǵymynyń ala-qula bolýy da osydan. Orta eseppen 11,6 mıllımetrden 68,2 mıllımetrge deıin jańbyr jaýǵan. Kókten ıgeni sol emes pe?! Ylǵal kólemi jyldaǵy deńgeıden tıisinshe 33,3 jáne 57,4 mıllımetrge kóp.
– Bıyl eginniń 75 paıyzy nemese 3,4 mln gektar alqap ónimdi jaqsy berdi, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy basshysynyń orynbasary Erkesh Álenov. Jaýapty naýqandy kúni buryn mejelegen merzimde aıaqtadyq. Bizdiń oblystyń dıqandary 5 mln 455 myń tonna altyn astyqty qambaǵa quıyp aldy. О́tken jylmen salystyrǵanda, gektar berekesi óte jaqsy, 11,7 sentnerden aınaldy.
Sóz arasynda sharýanyń tap-tuınaqtaı etip atqarylýyna óńirdegi aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, mashına-traktor parki jaqsarýy sebepshi bolyp otyrǵanyn aıta ketelik. Bıylǵy egin oraǵyna 8,7 myń astyq jınaıtyn kombaın qatyssa, onyń 4,4 myńy – joǵary ónimdi jańa kombaındar.
Aǵymdaǵy jyly aqyq dán aıalaǵan dıqandar jalpy quny 35 mlrd teńge bolatyn 1 025 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp aldy. Bul – óte úlken kúsh. Mundaı jetistikke jetý eń aldymen memleket tarapynan kórsetilip jatqan kól-kósir qamqorlyqtyń nátıjesinde múmkin bolyp otyr. Qýatty tehnıkalar óngen dándi jerde qaldyrmaýǵa septigin tıgizip, eńbek ónimdiligin arttyrdy. Osyndaı kúshtiń jemisi bolar, keı jyldary súmbileniń aq jaýynyna tap bolyp, aq qarmen arpalysyp egin bastyratyn kórinis bıyl qaıtalanǵan joq. Tanap basynan altyn astyqty 4,8 myń júk kóligi qyrmanǵa, qyrmannan qoımaǵa tasymaldady.
Oraqqa shalǵy túsken ýaqytta birshama jaýyn jaýǵan. Dıqandar astyq ylǵaldy bolar ma eken dep qaýiptenip edi. Boıynda ylǵaly mol astyqty keptirýdiń salmaǵy elevatorlar men astyq saqtaıtyn kásiporyndarǵa túsýi de ǵajap emes bolatyn. Egin oraǵy qarqyn alǵan kezde aspan shaıdaı ashylyp, ylǵaldy dán dala tósinde-aq keýip úlgerdi. Mol astyqty lısenzııalanǵan 70 astyq qabyldaý kásiporny qabyldady. Olardyń qambasyna 4,7 mln tonna astyq sııady. Oǵan iri aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń jalpy kólemi 2 mln tonnalyq astyq qoımasyn qossańyz, jalǵyz túıir dánniń dalada qalmaıtynyn túısinýge bolady.
El yryzdyǵyn jınaýǵa jumylǵan jurtqa memleket tarapynan der kezinde orasan zor qoldaý kómek kórsetilgenin joǵaryda aıtyp óttik. Sál ǵana naqtylaıtyn bolsaq, jaýapkershiligi mol kúzgi naýqan kezinde qajetti 83 myń tonna janar-jaǵar maı der kezinde jetkizildi. Sonyń nátıjesinde eshbir tehnıkanyń qańtarylyp turmaǵany anyq.
О́ńirdegi ózge aýdandardan oq boıy ozyp shyqqany – Sandyqtaý. Bul aýdanda da egin oraǵy ýaqtyly aıaqtaldy. 314,8 myń gektar jerge dándi daqyldar tuqymyn sińirgen aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleri kúzgi egin oraǵy kezinde uıymshyldyqtyń úlgisin kórsete bildi. Bul aýdandaǵy gektar berekesi 20 sentnerden aınaldy. О́ńirdegi eń úzdik kórsetkish!
– Bul qońyr kúzdegi eseli eńbektiń ǵana nátıjesi emes, jyl boıy tynymsyz atqarylǵan istiń sharapaty, – deıdi aýdan ákimi Erbol Júsipbekov. Eginniń 53 paıyzyn bólektep orsaq, qalǵanyn tikeleı bastyrdyq. Aýdan dıqandary keler jyldyń egisi úshin de qam jasaýda. 52 myń tonna sapaly tuqym qambalarǵa quıyldy. Astyqpen birge ekinshi nan esebindegi 501,5 gektardy quraıtyn alqapqa egilgen kartop ta, kókónis te jınaldy. Mal azyǵy da nazarda bolatyn. Osy oraıda, 300 tonna súrlem daıyndaldy, 52 myń tonna saban jetkizildi. Qazir aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymdary súdiger jyrtý ústinde.
Tuqym demekshi, oblys dıqandary joǵary ónikti 532 myń tonna tuqym daıyndap aldy. 2 mln tonnadan astam altyn astyqty laıyqty baǵasymen satý kózdelip otyr. Nandyq qasıeti joǵary Aqmola óńiriniń bıdaıyna bıyl da suranys mol. Qazir Iran, Tájikstan, Qytaı, Reseı men О́zbekstannan ótinishter túsip jatyr.
– Eger úshinshi surypty bıdaıdyń nandyq qasıeti 23 paıyz bolýy talap etilse, bıylǵy kórsetkish 28 paıyzǵa jetip otyr, – deıdi Erkesh Álenov. Bul – sońǵy jyldardaǵy tamasha kórsetkish.
О́tken jyly gektar berekesi 9,1 sentnerden aınalǵan bolatyn. Bıylǵy kórsetkish 11,7 sentnerge jetip otyr. Mamandar gektar berekesiniń artýy – eginshilik mádenıetiniń jaqsarýynan desip otyr.
Jańa tehnologııaǵa ıek artqan shalǵaıdaǵy Jaqsy aýdany da 463 myń gektardan 523 myń tonna astyq jınap, el ıgiligin molaıtýǵa óz úlesterin qosty. Jaqsynyń jalpaq dalasyndaǵy «Qarajon», «Novokıenka», «Trýd», «Qıma Agro», «Taras» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri kósh bastady.
Yryzdyqty molaıtqan darhan daladaǵy eńbek erleriniń is-qımyly keıingi jasqa ómirsheń ónege. Yrysy molaıǵan ólkeniń yntymaǵy eselene túsedi.
Aqmola oblysy