Ǵasyr daýysy

Basqany qaıdam, men buǵan senemin. Alǵash notany kim oılap tapqany týrasynda árkim ártúrli aıtady. Notany oılap tappasa da álem boıynsha mýzyka týraly alǵash ǵylymı eńbek jazǵan ál-Farabı bizdiń topyraqta týǵanyn qaıda qoıasyz?! Demek aýzy­myzdy toltyryp áńgime aıta alamyz. Sol eńbeginde Fa­ra­bı «bizdiń aı­na­lamyzdaǵy dy­bystyń bári ke­meline kelmegen. Naǵyz kemeline jetken dybys – adamnyń daýysy» degen tujyrymǵa kelipti. «Álemniń ustazy» atanǵan Ábýnasyr bul jerde «baqyrǵan qur aıqaıdy» (Abaı) aıtyp turmaǵany belgili. Sol kemel daýystyń búgingi biz­diń zamandaǵy ıesi Dımash Qu­daı­­­bergen demeı kórińiz. Osy­dan ondaǵan ǵasyr buryn Oty­rarda týyp, álemde tuńǵysh ret mýzykalyq ǵylymı eńbek jazǵan ál-Farabı dúnıe esigin qazaq topyraǵynda ashqan, sol Otyrarda Shámshi týǵan, endeshe, álem sahnasyn Dımashtyń ánmen áldıleýi de zańdylyq. Keshegi kóshpeliler dáýirin esepke almaǵanda, búginde dúnıege qazaq ulty ne bere aldy dese, birden Dımashtyń esimi atalatyny sózsiz. Osy ýaqyt ól­she­mi turǵysynan qaraǵandaǵy kóz­qa­rasymyz osylaı deıdi. HHI ǵa­syr­dyń basyndaǵy kemel daýys – Dımash Qudaıbergenniń daýysy der edik.

Kúni keshe ǵana, osydan eki aptadaı buryn ǵana aıdaı álem­ge ataqty Djekı Channyń ki­tap shyǵarǵany týraly aqpa­rat tarady. HH hám HHI ǵasyr­dyń asa tanymal ártisi kita­bynyń muqabasyna Dımash Qudaı­bergenniń esimin jazypty. Ony kórgen ánshi Dımash Instagram paraqshasynda alǵys bil­dirdi: «Súıikti akterimdi jańa kitabynyń jaryq kórýimen shyn júrekten quttyqtaǵym keledi. Osydan 6 jyl buryn dúnıe júzindegi adamdar men týra­ly endi ǵana bilip jatqanda ma­ǵan qoldaý bildirip, baǵyt-baǵ­dar kórsetken alǵashqy tanymal tulǵa boldyńyz. Sizdiń «Avan­gard» fılmińizde basty ándi oryndap, sizben birge jumys isteý­ge múmkindik alǵanym meniń shy­ǵar­mashylyǵymdaǵy eń jaqsy sátterdiń biri bolyp qala bermek. Syılyǵyńyz úshin jáne meniń qytaısha esimim (Dıması) sizdiń kitabyńyzdyń muqabasynda paıda bolǵany úshin alǵysym sheksiz. Men úshin bul – úlken mártebe», dep jazdy Dımash Qudaı­bergen. Bul, árıne, búgin qatar­daǵy aqparat bolǵanymen, qazaq ultyna degen qurmetti zory. Sol arqyly eldiń de atyn shy­ǵarary sózsiz. Qytaılar buǵan deıin Shyńǵys han týraly kıno túsirgenin bilemiz. Endi Dımashtyń aınalasynda júrgeniniń ózi biraz jaıdy ańǵartady.

Qazir Dımashtyń daýysyna álemdegi órkenıetti elderdiń bári tánti. Bylaısha aıtqanda, HHI ǵasyrdaǵy qazaq únin tyń­dap otyr. Tipti onyń daýysyn tyń­daı-tyńdaı aýrýynan aıyǵyp tur­ǵandar týraly derekter bar. Taza, perishte júrektiń úni ekinshi júrekke jetkeni bylaı tursyn, em bolyp ta qonatynyna shúbá kel­tirýge bolmaıdy eken ǵoı. «So­ńynan qalmaı, súıispenshiligi men mahabbatyn arnap júretin álemniń túkpir-túkpirinen kelgen tyńdarmandary, o toba, qazaqsha án salyp tur. Tili tóselgen, sózi anyq, ózi jattyqqan. Dımashtyń tili – qazaq tili bolǵany úshin baqytty, qýanyshty keıipte bar bolmysymen berile ánge qosylady» dep jazdy Aıgúl Ahan­baıqyzy ótkende Dımashtyń Almatydaǵy konsertinen. Sol kon­sertinde ánshi «Bir aspannyń tarıhy» atty jańa týyndysymen álem jurt­shylyǵyn beıbitshilikke sha­qyrdy. «Jer betiniń halqy ultqa, dinge, násilge bólinedi, biraq biz bárimiz – bir planetanyń balalarymyz jáne bir aspannyń astynda ómir súremiz. О́mir – eń baǵaly qundylyq. Bir­de-bir qasıetti kitap adamdardy qyryp-joıýǵa shaqyrmaıdy. Biz dostasýdy úırenýimiz kerek, birdi-ekili adam úshin mıllıondaǵan balalar japa shegip jatyr. Birlik bolsyn álemde, jer sharynyń bo­lashaǵy bizdiń qolymyzda» dep dúnıe júzindegi adamzat bala­syn tatýlyqqa úndedi. My­na­daı almaǵaıyp zamanda bul sóz bas­­qanyń emes, qazaq ulty per­zentiniń aýzynan shyqqany búgingi oqıǵa bolsa, erteńgi tarıh. Osy oraıda Dımashtyń Qazaqstandaǵy konsertine tyńdaýshylar 68 elden kelgenin eskergen jón. Álemdik saıasatkerler ne bıleýshiler alty qurlyqqa taralatyn aqparat qu­ral­darynan osylaı ún qatsa el eleń etpeýi múmkin. Tipti ondaı sózderdiń saıası astaryn túsin­gende álgilerdiń pıǵyly bel­gili bolyp qala beretin ádeti ǵoı. Al Dımashtyń myna sózderi – saıa­­sat­tan bıik, parasatqa jýyq jú­rektiń úni. Júrek bolǵanda qandaı, keý­desindegi judyryqtaı ǵana bir ýys sol etke jahandy syı­dyrǵan Qudaıdyń hıkmeti ol. Áıt­pese úni­ne alty qurlyq aýzyn ashpas edi.

Kalıfornııa shtatynyń (AQSh) seksenge aıaq basqan Sılvııa San­doval atty turǵyny Dımashqa Maıkl Djeksonnyń plakatyn syı­­­laǵanyn bilemiz. Bul plakat­ty kezinde Sılvııaǵa Maıkl qol­tańbasy men ýaqytyn qoıyp, ózi syıǵa tartqan. Jáne ony ramkasynan alyp shyǵyp Sılvııaǵa berip jatqanda, ánshi baıqamaı shetin jyrtyp alady. Sılvııa Djeksonnyń kýmıri bolǵan jas kezinde, keıin Dımashty kór­gen­de plakatty soǵan berýdi uıǵa­ryp, aqyry jolyǵyp, tabys­taı­­dy ǵoı. Bir ǵajaby, Maıkl Sıl­vııaǵa plakatty bergendegi data – Dımashtyń týǵan kúni, aıy, jyly bolyp shyǵady. Ǵajapty kórmeısiz be? Jolaýshynyń ári qaraı jol jú­rýine ruqsat retinde bılet jyrtyp bergendeı, bul da Dımashtyń án­shilik ónerine Maıkl Djeksonnyń qolymen berilgen Qudaıdyń joldamasy ispetti. Ol Dımash Amerıkaǵa kon­sertpen barǵanda ózi izdep tapty ıesin. Bas­qa qısynǵa kelmeıdi. Men osy hıkmetke senemin! Al siz ózińiz bilesiz...