13-20 qarasha kúnderi Meksıkanyń Gvadalahara qalasynda taekvondodan erler men áıelder arasyndaǵy álem chempıonaty ótedi. Osyǵan deıin de birneshe oqý-jattyǵý jıynyn ótkizgen bizdiń sportshylar qazirgi kezde kóne astekter elinde sońǵy daıarlyqtaryn pysyqtap jatyr. Ulttyq komandamyzdyń bas bapkeri Batyrbek Esdáýletovtiń aıtýynsha, otandyq daıan sheberleriniń kóńil kúıleri kóterińki. Al sportshylardyń ózderi aldaǵy jaýapty jarysta júlde alý úshin baryn salatyndaryn málim etti.
Sporttyń bul túri boıynsha Qazaqstan quramasy táýelsizdik alǵan kezden beri álem chempıonattaryna úzdiksiz qatysyp keledi. Biraq atalǵan 10 jarystyń barlyǵynda «sátti óner kórsettik» dep aıta almaımyz. Ásirese alǵashqy kezderi óz áleýetimizdi pash ete almaı, qalyń toptyń arasynda qalyp qoıyp júrdik. Atap aıtsaq, 1993 jyly Nıý-Iork, 1995 jyly Manıla jáne 1997 jyly Gonkongta ótken dúbirli dodalarda taekvondoshylarymyz tegisteı utylyp, janarymyzben jer shuqyp qaldyq.
1999 jyly Kanadanyń Edmonton qalasynda qazaq jankúıerleri alǵash ret medaldiń syńǵyryn estidi. Úıeńki japyraqtar elinde 84 kılo salmaqtaǵy Ádilhan Saǵyndyqov tabysty óner kórsetti. Bastapqy básekelerinde barlyq qarsylasyn sypyra utqan Sultanmahmut Shoqpytovtyń shákirti tek jartylaı fınalda súrindi. Nátıjesinde Ádilhan germanııalyq Faıssal Ebnoýtalıbpen birge jeńis tuǵyrynyń úshinshi satysynda qatar turdy. Al bas júlde ırandyq Madjıd Aflakıge buıyrsa, túrkııalyq Iаsın Iаgız kúmispen kúpteldi.
2001 jyly Ońtústik Koreıanyń Chedjý qalasynan qorjynymyz bos qaıtsa, 2003 jyly Germanııanyń Garmısh-Partenkırherinde Lııa Nurkına júldegerler qataryna qosyldy. 67 kılo salmaqta synǵa túsken qazaq qyzy nemis jerinde Ońtústik Koreıanyń juldyzy, Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy Lı Son Hı men horvatııalyq Sandra Sharıchten qalyp qoıdy. Ekinshi qola medaldi grekııalyq Elısavet Mıstakıdý enshiledi. 2005 jyly Madrıdte otandastarymyz olqylyq tanytty.
Qazaq eliniń taekvondoshylary úshin 2007 jyl asa tabysty boldy. Bilikti bapker Maqsut Narbaev tizginin ustaǵan jerlesterimiz óz tarıhynda tuńǵysh ret úsh júlde aldy. Oǵan deıin de, odan keıin de bizdiń ul-qyzdar osyndaı eleýli kórsetkishke qol jetkize alǵan joq. Tarqatyp aıtsaq, Beıjińdegi básekede Nazgúl Tájiǵulova (51 kılo), Aslan Batyqulov (54 kılo) jáne Arman Shylmanovtyń (84 kılo) asyǵy alshysynan tústi. Olardyń úsheýi de qola medaldi ıelendi.
2009 jyly Kopengagende Arman Shylmanov qatarynan ekinshi ret álem chempıonatynyń qola júldegeri atandy. Danııanyń astanasynda ol asa aýyr salmaqta aıqasty. Bul jarysta Malıdiń marqasqasy Daba Modıbo Keıt qarsylas shaq keltirmese, ekinshi oryndy koreıalyq Nam Iýn Baı ıemdendi. Taǵy bir qola ırandyq Hosseın Tajıktiń qorjynyna tústi. О́kinishke qaraı, odan keıingi úsh jarysta taekvondoshylarymyz senim údesinen shyǵa almady. 2011 jyly Kendjý (Ońtústik Koreıa), 2013 jyly Pýebla-de-Saragosa (Meksıka) jáne 2015 jyly Chelıabide (Reseı) jalaýy jelbiregen jarystarda jerlesterimiz jer sıpap qaldy.
Sońǵy eki jarys jaıynda tolyǵyraq baıandaıtyn bolsaq, 2017 jyly Ońtústik Koreıanyń Mýdjý qalasynda jalǵyz ǵana Qaırat Sarymsaqovtyń (74 kılo) jeńis tuǵyryna kóterilýge kúsh-jigeri jetti. Soǵan deıin Azııa chempıonatynda eki ret jáne Azııa oıyndarynda bir ret úshinshi satyǵa taban tiregen qandasymyz bul joly da dál sol mejede kórindi. Qaırat tek reseılik Maksım Hramsov pen ózbekstandyq Nıkıta Rafalovıchti alǵa jiberdi. Ekinshi qola – ırandyq Masýd Hadjı-Zaverehtiń enshisinde. Tań samaly elinde jarys qojaıyndaryna teń keler komanda tabylmady.
10 júldeni (5 altyn+1 kúmis+4 qola) oljalaǵan Ońtústik Koreıanyń oǵlandary jalpykomandalyq esepte kósh bastady. Ekinshi jáne úshinshi oryndardy Túrkııa (2+1+0) men Serbııa (2+0+0) ózara bólisti. Tórtinshi satyǵa Reseı (1+4+2) taban tirese, úzdik bestikti Ulybrıtanııa (1+1+5) túıindedi.
2019 jylǵy álem chempıonatyn Ulybrıtanııanyń Manchester qalasy qabyldady. Bul joly da Qaırat Sarymsaqov (74 kılo) senim údesinen shyqty. Italııanyń myqtysy Sımonıe Alesıo men Iordanııanyń tarıhyndaǵy tuńǵysh Olımpıada chempıony Ahmad Abýgaýshty ǵana alǵa jibergen ol qatarynan ekinshi jarysta qola medaldi moınyna ildi. О́kinishke qaraı, ózge sportshylarymyz Qaırattyń kórsetkishin qaıtalaı almady. Tumandy Albıon elinde de Ońtústik Koreıa (4+1+2) ozdy. Biraq bul joly jarys qojaıyndary (3+0+1) olarǵa ájeptáýir qarsylyq kórsetti. Qytaı (2+2+3) men Taılandtyń da (2+0+1) qarqyny qýantty. Sondaı-aq Manchesterdiń kóginde Reseı (1+2+1), Túrkııa (1+1+2), Ázerbaıjan (1+0+1), Kýba (1+0+0) jáne Italııanyń (1+0+0) ánurandary shyrqaldy. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, Ulybrıtanııada Brazılııa – bes (0+2+3), Meksıka – tórt (0+3+1), Horvatııa – tórt (0+0+4) jáne Iran úsh (0+2+1) júldeden oljalaǵanymen, olar altyn medaldiń azdyǵynan ozyq komandalardyń qataryna qosyla almady.
Al sanaýly kúnderden keıin Meksıkanyń Gvadalahara qalasynda shymyldyǵy túriletin baıraqty básekede Qazaq eli namysyn myna taekvondoshylar qorǵaıdy: Erler – Temirlan Tileýles (54 kılo), Samırhon Ababákirov (58 kılo), Kamran Nuradınov (63 kılo), Almat Qojahmet (68 kılo), Nurqanat Qojahmet (74 kılo), Raqym Ádilhanov (80 kılo), Smaıyl Dúısebaı (87 kılo) jáne Rýslan Japarov (+87 kılo). Áıelder – Rıta Bákisheva (46 kılo), Botagóz Qapanova (49 kılo), Ázıza Qarajanova (53 kılo), Kamıla Aımuqasheva (57 kılo), Jadyra Haırýllına (62 kılo), Nuraı Qusaıynova (67 kılo) jáne Jansel Denız (+73 kılo).
Álem chempıonatynyń TOP-15 komandasy
(1973-2019 jyldar aralyǵy)
№
Komandalar
Altyn
Kúmis
Qola
Barlyǵy
1.
Ońtústik Koreıa
171
32
36
239
2.
Ispanııa
22
26
63
111
3.
Qytaı
15
27
38
80
4.
Túrkııa
15
21
33
69
5.
Iran
14
21
22
57
6.
AQSh
13
21
49
83
7.
Qytaı
12
13
16
41
8.
Ulybrıtanııa
7
8
8
23
9.
Germanııa
6
12
34
52
10.
Fransııa
6
11
17
34
11.
Taıland
6
6
15
27
12.
Meksıka
4
30
34
68
13.
Nıderland
4
5
16
25
14.
Kýba
4
3
8
15
15.
Ázerbaıjan
4
1
10
15
Álem chempıonattary tarıhynda 33 memlekettiń ánurany shyrqalyp, barlyǵy 73 eldiń týy kókte jelbiredi. Qorjynynda 8 qola medali bar Qazaqstan quramasy sol tizimde 48 oryndy qanaǵat tutyp otyr.