2021 jylǵy 1 qazannan bastap elimizde nesıesin óteı almaı júrgen azamattardyń merzimi ótken bereshegin retteý tártibi qoldanylady. Bul barlyq kredıttik uıymdarǵa – bankter men mıkroqarjy uıymdaryna qatysty. Árıne, qaryz alýshylar úshin kóńil jaılandyrar mundaı jeńildikti paıdalanýdyń da ózindik tártibi bar.
Byltyr mamyrda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynda bank, mıkroqarjylyq jáne kollektorlyq qyzmetti retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıǵan edi. Bankter men mıkroqarjy uıymdarynyń qaryz alýshy – jeke tulǵalardyń merzimi ótken bereshegin retteýdiń biryńǵaı tártibin engizý bóliginde keıbir túzetýler qabyldandy. Buryn kredıttik uıymdar azamattardyń merzimi ótken qaryzdaryn qaıta qurylymdaý týraly ótinishterin 6 kún jáne odan da kóp merzimde qaraǵan bolatyn. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentevtiń aıtýynsha, osy másele boıynsha qaryz alýshylardan kóptegen ótinish kelip túsken.
«Osyǵan baılanysty agenttik zańnamaǵa qaryz alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan túzetýler engizýge bastama kóterdi. Zań mamyr aıynda qabyldandy, biraq merzimi ótken bereshekti retteýdiń biryńǵaı quqyqtyq tetigi 2021 jylǵy 1 qazannan bastap qoldanyla bastady. Osylaısha, merzimi ótken bereshegi bar azamattar ózderiniń kredıtterin nemese mıkrokredıtterin qaıta qurylymdaý máselelerin zańnamada belgilengen merzimde qaraýǵa mindetti kredıtorlarmen tikeleı sheshe alady. Osy ýaqytqa deıin banktik qaryz sharttarynyń talaptaryn ózgertýge 296 myńǵa jýyq qaryz alýshy júgingen. Kredıtorlar ótinish bildirgenderdiń 73%-nyń nemese 216,7 myńnan astam qaryz alýshynyń banktik qaryz shartynyń talaptaryna ózgeristerdi maquldady», deıdi.
Mıkroqarjy uıymdary 145,9 myń qaryz alýshynyń (ótinish bildirgenderdiń jalpy sanynyń shamamen 75%-y) nesıe shartyna ózgeris engizgen.
Zańnamalyq talaptarǵa sáıkes tólem merzimin keshiktirý bastalǵan sátten bastap 20 kún ishinde kredıtor qaryz alýshyǵa týyndaǵan keshiktirý týraly habarlaýǵa mindetti. Habarlamada kredıttik uıymdar azamattarǵa kredıt boıynsha tólem jasaý jáne mólsherin kórsete otyryp merzimi ótken bereshekti óteý qajettiligi, áıtpese bul qaryz alýshy úshin jaǵymsyz saldarǵa ákep soǵatyny, sondaı-aq qaıta qurylymdaý máselesi boıynsha kredıtorǵa júginýge bolatyndyǵy týraly habarlaıdy.
«О́z kezeginde, tólem merzimi ótken qaryz alýshylar ol bastalǵan kúnnen bastap 30 kún ishinde qaryzdardy qaıta qurylymdaý úshin kredıttik uıymǵa ótinish berýge tıis. Eshqandaı jaǵdaıda kredıtordan jasyrynýǵa bolmaıdy. Jaǵdaıdy retteýge qaryz alýshy ǵana emes, kredıttik uıym da múddeli. Sondyqtan retteý sharalary neǵurlym erterek qabyldansa, qaryzdy óteýdiń ózara qolaıly nusqasy soǵurlym tezirek tabylady», deıdi A.Terentev.
Qaryz alýshynyń ótinishin bank jáne MQU mindetti túrde qabyldaýǵa, tirkeýge, esepke alýǵa jáne qaraýǵa tıis. Boryshker óz ótinishinde tólem merzimin ótkizip alýdyń ne sebepti týyndaǵanyn kórsetýi, qaıta qurylymdaý úshin ózine qolaıly nusqalardy usynýy jáne kirisiniń azaıǵanyn jáne óz mindettemeleri boıynsha tólem jasaýdyń múmkin emestigin rastaıtyn qujattardy berýi qajet.
Qaryz alýshy kredıtorǵa óziniń qarjylyq jáne áleýmettik jaǵdaıy týraly aqparat berýi kerek, mindettemelerin tolyq kólemde oryndamaýǵa sebep bolyp otyrǵan kiristeriniń azaıýy nemese bolmaýy faktisin qujatty túrde rastaýǵa tıis. Suratylǵan qujattardy usynbaý qaryz alýshynyń ótinishin qaraýsyz qaldyrý úshin negiz bolyp sanalady.
Agenttik ókiliniń sózine qaraǵanda, qaryz alýshy nemese kredıtor usynatyn qaıta qurylymdaý talaptary mynadaı: syıaqy mólsherlemesin tómendetý, negizgi borysh nemese syıaqy boıynsha tólemdi keıinge qaldyrý, óteý ádisin ózgertý, qaryz merzimin ulǵaıtý, borysh júktemesin azaıtý túrinde bolýy múmkin. Mysaly, bul merzimi ótken negizgi borysh, syıaqy, aıypaqy jáne tólemder men komıssııalardyń ózge de túrleri. Usynystardyń taǵy bir túri – ıpoteka nysanasy bolatyn jyljymaıtyn múlikti derbes satý nemese mindettemeni satyp alýshyǵa bere otyryp, jyljymaıtyn múlikti satý.
Eger qaryz alýshy kredıtormen qaryzdy qaıta qurylymdaý talaptary boıynsha kelisimge kele almaǵan jaǵdaıda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine júginýge quqyly. Bul rette qaryz alýshy mindetti túrde óziniń bankke nemese MQU-ǵa ótingenin jáne ózara tıimdi sheshimge qol jetkize almaǵandyǵynyń rastaýyn usynýǵa tıis.