Astanada Syrtqy ister mınıstrliginde sheteldik dıplomatııalyq korpýs ókilderine arnalǵan kezekten tys prezıdent saılaýyna daıyndyq týraly baspasóz máslıhaty ótti. Jıynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi men Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov baıandama jasady. Is-shara barysynda elshiler taqyryp tóńireginde saýaldaryn qoıyp, tushymdy jaýap aldy.
Baspasóz máslıhatynda alǵash bolyp sóz tizginin alǵan M.Tileýberdi elimizdiń bıyl eleýli ózgeristerdi bastan ótkergenin atap ótti.
«Bul ózgeristerdiń qatarynda 5 maýsymda ótken búkilhalyqtyq referendým kezinde Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgerister bar. Elimiz tez ózgerip jatqandyqtan azamattarymyzdyń daýys berý arqyly memlekettiń bolashaǵy týraly óz tańdaýyn jasaýy mańyzdy.
Bul – Qazaqstan táýelsizdik alǵaly ótkizilip jatqan jetinshi prezıdenttik saılaý. Muny elimizdegi demokratııanyń damýyndaǵy taǵy bir mańyzdy kezeń dep sanaýǵa bolady. Bul saılaý halqymyzǵa Qasym-Jomart Toqaevtyń úsh jyl prezıdenttigi, Ádiletti Qazaqstan ustanymy týraly paıymdaýǵa múmkindik beredi. Saılaýda ártúrli saıası kózqarasy bar alty kandıdat dodaǵa túsedi, básekege toly saılaý ótkizý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Prezıdenttikke kandıdattar qataryna saıası partııalardyń ókilderi ǵana emes, túrli birlestik ókilderi de kiredi.
Bir atap óterligi, tarıhymyzda alǵash ret eki áıel prezıdenttikke úmitker bolyp otyr. Bul – Qazaqstannyń demokratııalyq damýyndaǵy taǵy bir qadam. Qazaqstan kóp jyl boıy genderlik teńdikti qamtamasyz etý men áıelderdiń bıznes pen saıasattaǵy rólin arttyrý qadamdaryn jasap keledi. Qazir osy kúsh-jigerdiń jemisin kórip otyrmyz. Árıne, daýys berý Qazaqstannyń kózqarastarynyń shynaıy kórinisi bolsa ǵana saılaý nátıjesi prezıdentke naqty jáne myqty mandat beredi. Osylaısha, Úkimet saılaýdy ádil jáne ashyq etýge nıetti. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev saılaý naýqany zańǵa sáıkes ashyq, jergilikti jáne halyqaralyq baıqaýshylardyń kóptep qatysýymen ótkiziletinin birneshe ret aıtty», dedi M.Tileýberdi.
Sondaı-aq vedomstvo basshysy prezıdenttik saılaýdy halyqaralyq uıymdar men Qazaqstanda akkredıttelgen dıplomatııalyq korpýs baqylaıtynyn atap ótti. Elimiz álemdik qoǵamdastyqtyń jaýapty múshesi ekenin atap ótip, Qazaqstannyń saılaýdy ulttyq zańnamaǵa jáne halyqaralyq standarttarǵa saı ótkizýge saqadaı saı ekenin jetkizdi.
«Birinshiden, maýsym aıynda qabyldanǵan konstıtýsııalyq túzetýler men reformalardan keıin Prezıdentke qandaı da bir saıası partııanyń múshesi bolýǵa tyıym salynǵan. Bul Prezıdenttiń saıası kúreske qatysýyn boldyrmaý men básekelestikke yqpal etýi úshin jasaldy. Sol sebepti Prezıdent jyl basynda Amanat basqarýshy partııasynyń tóraǵasy qyzmetinen ketti. Osylaısha, bul saılaýdyń aldyńǵy saılaýdan aıyrmashylyǵy, qazirgi Prezıdent saıası partııanyń múshesi retinde usynylmaıdy.
Ekinshiden, byltyr zańnamaǵa túzetýler engizilgen soń, bıýlletenderge «Bárine qarsymyn» baǵany engizildi. Bul baǵan aldaǵy saılaýda qoldanylady. Eń bastysy, 1 qyrkúıekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda prezıdenttik merzimin qaıta saılaý quqyǵynsyz jeti jylmen shekteýdi usyndy. Prezıdenttik mandatty bir merzimge shekteý Memleket basshysynyń ulttyq damýdyń strategııalyq mindetterine barynsha mán berýine yqpal etedi. Muny bizdiń elimiz úshin naǵyz demokratııalyq serpin dep sanaýǵa bolady. Bir ǵana jeti jyldyq merzim bılikti monopolııalaý qaterlerin joıady jáne demokratııanyń negizgi qaǵıdattaryn nyǵaıtady», dedi Syrtqy ister mınıstri.
M.Tileýberdi elde júzege asyrylyp jatqan aýqymdy reformalarǵa da toqtaldy. Memleket basshysy azamattyq qoǵam ókilderiniń qatysýymen maýsym referendýmynda qabyldanǵan 6 mańyzdy zańǵa qol qoıǵany týraly áńgimelep berdi. Osy zańdardyń kúshine enýi saıası júıeni demokratııalandyrýǵa jáne memlekettik bılik tarmaqtary arasyndaǵy prezıdenttiń ókilettikterin shekteýge jáne Parlamenttiń rólin kúsheıtýge qatysty tejeý men tepe-teńdik júıesin odan ári jetildirýge yqpal etedi.
«Parlament saılaýy kelesi jyldyń birinshi jartysyna josparlanǵan. Bul saılaý kezeńi bizdiń saıası, úkimettik jáne ekonomıkalyq júıelerimizdi qaıta jandandyrady jáne memlekettik basqarýdy aıtarlyqtaı jańǵyrtady. Prezıdent jáne Parlament saılaýlaryna halyq kóptep qatysady dep úmittenemiz. Bizdiń azamattar ultymyzdyń bolashaǵyn anyqtaýda sheshýshi ról atqarýy tıis. Jahandyq geosaıası syn-qaterlerdi eskersek, aldaǵy saılaý Qazaqstan úshin ǵana emes, halyqaralyq qoǵamdastyq úshin de mańyzdy. Halyqaralyq daǵdarystar jahandyq turaqsyzdyq pen qaýip-qaterdiń sebebi bolyp otyrǵany barshaǵa aıan. Osylaısha, turaqty jáne gúldengen Qazaqstan halyqaralyq qoǵamdastyqtyń múddesine saı keledi, óıtkeni bizdiń elimiz keń aýqymdy jahandyq yntymaqtastyqqa, saýda men dıplomatııaǵa járdemdesýge umtylady. Bul saılaý osy maqsattarǵa jetýge yqpal etedi. Biz halyqaralyq áriptesterimiz ben búgin osynda usynylǵan elder tarapynan yntymaqtastyq pen qoldaý kútemiz», dedi M.Tileýberdi.
Al Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy N.Ábdirov dıplomatııalyq korpýs ókilderimen kezdesý dástúrge aınalyp kele jatqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, komıssııa zańǵa sáıkes óz jumysyn júrgizedi, ashyqtyq pen buqaralyq dıalog qaǵıdatymen áreket etedi.
«Qoldanystaǵy zańnamanyń normalaryn saqtaý men zańdy quqyqtyq turǵydan durys paıdalaný – qyzmetimizge basty negiz ekenin atap ótkim keledi. Respýblıkalyq referendým qorytyndysy boıynsha el azamattary jalpy saıası jáne elektoraldyq kórinisti sapaly ózgertýge alyp keletin el Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlardy qoldady. Memleket basshysy 5 qarashada Konstıtýsııalyq reformany júzege asyrýǵa arnalǵan birqatar zańǵa qol qoıdy», dedi N.Ábdirov.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy bıylǵy saılaýdan bastap Prezıdent 7 jylǵa bir ǵana merzimge saılanatynyn atap ótti. Sonymen qatar saılaýǵa daıyndyq barysy qalaı júrgizilip jatqanyn da baıandady.
«Qoǵamdyq birlestikter usynǵan 12 kandıdattyń qujattary Ortalyq saılaý komıssııasyna kelip tústi. Sáıkestikti anyqtaý rásiminen ótken 6 kandıdat tirkeldi. Qalǵan 6 ótinish berýshige zań talaptaryn oryndamaǵandyqtan bas tartyldy. Qazirgi tańda kandıdattardyń shtabtary 2022 jylǵy 19 qarashada saǵat 00:00-ge deıin jalǵasatyn saılaýaldy úgit-nasıhat jumystaryn júrgizip jatyr. Ortalyq saılaý komıssııasy, jergilikti komıssııalar saılaýdy qoldanystaǵy zańnamaǵa qatań sáıkestikte ótkizý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaıdy. El aýmaǵy boıynsha barlyǵy 10 101 ýchaske iske qosylady, saılaýshylar tizimine 11 950 485 azamat engen. 4 qarashadan bastap azamattarǵa ózderin tizimnen tekserý múmkindigi usynyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń shet memleketterdegi ókildikteriniń janynan 68 saılaý ýchaskesi quryldy», dedi N.Ábdirov.
Baıandamashy sondaı-aq Ortalyq saılaý komıssııasy múmkindigi shekteýli azamattardyń daýys berýi úshin qajetti jaǵdaı jasaýǵa erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn jetkizdi. Bul másele OSK otyrystarynyń birinde talqylanyp, ınvataksı, sýrdoaýdarma, taktıldi joldar jáne Braıl trafaretimen qamtamasyz etý boıynsha tapsyrmalar berilgen.