Túrkistan oblysynda eldi mekenderdi taza aýyz sý, jaryq, gaz, sapaly jolmen qamtý máseleleri basty nazarda. Oblysta 831 eldi mekenniń 712-si, ıaǵnı 7 qala, 705 aýyl nemese 85,7%-y aýyz sýmen qamtamasyz etilgen. Josparǵa sáıkes qalǵan 119 eldi mekendi aýyz sýmen qamtamasyz etýge 21,7 mlrd teńge qajet. Osy maqsatta bıyl 21 nysanǵa 5,1 mlrd teńge bólindi. 10 nysan jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Qalǵany keler jylǵa ótpeli. Nátıjesinde, 23 eldi mekenge aýyz sý berilip, oblys boıynsha qamtamasyz etý kórsetkishi 87 %-ǵa jetedi.
Jýyrda aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin salynyp ne qaıta qurylyp jatqan nysandar boıynsha kemshilikter ortaǵa salynǵan jıynda oblys ákimi Darhan Satybaldy jaýapty sala basshylaryna naqty tapsyrmalar berdi.
«Turǵyndardy aýyz sýmen, gazben, ınfraqurylymmen qamtý – basty mindet. Aýyz sý máselesin tereń taldap, aýdan, qala ákimdikteri, basqarmalar nemese oblys ákimdigi deńgeıinde sheshiletinderin naqtylap bergen jón. Arnaıy jospar quryp, júıeli jumys isteýimiz kerek», dedi oblys ákimi.
Jıynda Qazyǵurt, Saryaǵash, Keles, Jetisaı, Maqtaaral aýdandaryn sapaly aýyz sýmen qamtý máselesi kóterildi. Ony sheshý úshin «Túrkistan oblysyndaǵy О́gem ózenindegi sý elektr stansalarynyń kaskady men sý qubyry» jobasyn ınvestısııa tartý arqyly iske asyrý kózdelýde. Al Kentaýda jerasty sýlaryn tómendetý júıesin salý jobasynyń birinshi kezeńi aıaqtalýǵa jaqyn. Kendi shaharda salynyp jatqan jerasty sýlaryn tómendetý júıesi tolyq júzege asqan soń qaladaǵy apattyń aldyn alý máselesi sheshilip, jınalǵan sý tıimdi paıdalanylmaq. Tartylǵan sý «Qosqorǵan» sý qoımasyna quıylady. Túrkistan óńirine qosymsha 70 mln tekshe metrge deıingi aǵyn sý jetkiziletin bolady. Joba aıasynda burynǵy shahtaǵa túsetin ǵımarattyń ishine 60 metr tereńdikte 11 sýsorǵysh ornatyp, «Kenshiler» saıabaǵynda ornalasqan betondy aryqqa quıý arqyly qala ishimen alyp ótý qarastyrylǵan. Nátıjesinde, Kentaýda jasandy kól paıda bolady. Joba boıynsha 1,5 myń shaqyrym jol qazylyp, 5,5 shaqyrymǵa qubyr júrgizildi. Kentaý Túrkistanmen birge damıtyn ári áleýeti zor shahar. Sondyqtan da jylýǵa, sý júıesine qatysty túıtkilder qatań baqylaýda bolmaq. Búginde Kentaýda jańadan soǵylǵan kópqabatty 10 turǵyn úı gaz júıesine qosylýda. Bul úılerdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý maqsatynda syrtqy gaz júılerine jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlenip, qurylys jumystary byltyr aıaqtalǵan. Qazirgi tańda Sh.Ýálıhanov kóshesindegi №160, 162, 164 úılerdegi 180 páter tabıǵı gazben qamtamasyz etildi. Al «Kentaý qalasyndaǵy káriz sý tazartý stansasy men sý tazartý qurylymdarynyń qurylysy» jobasyn iske asyrý boıynsha jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin kelisý jumystary júrgizilýde. Qurylys-montajdaý jumystary 2023-2024 jyldarǵa josparlanǵan. Joba boıynsha 40 gektar jer telimine jańa káriz sý tazartý stansasy salynyp, tıisti qurylymdarymen qamtylady. Bul stansa qalanyń káriz sý júıesin tolyq tazalaýǵa qaýqarly bolmaq.
О́ńirde energetıka salasyn damytý, tarıfterdi qadaǵalaý, osy saladaǵy ınfraqurylymdy jaqsartý máseleleri de kún tártibinde. Oblys turǵyndary negizinen aýyldy jerde turady. Olardy sapaly ınfraqurylym, elektr qýatymen qamtý – mańyzdy mindetterdiń biri. Tarıfter máselesi de jaýapty mekeme arqyly turaqty zerdelenedi. Oblystaǵy 831 eldi mekenniń 815-i ortalyqtandyrylǵan elektr jelisine qosylǵan, qalǵan 16 eldi meken derbes elektr qondyrǵynyń qýatyn paıdalanýda. Bıyl elektrmen qamtamasyz etý nysandarynyń qurylysyna 13,1 mlrd teńge qaralyp, 40 nysannyń qurylysy júrgizilýde. Onyń 8-i bıyl paıdalanýǵa beriledi. Al qalǵan 32 nysannyń qurylysy 2023 jylǵa ótpeli. Túrkistan qalasynda 2024-2025 jyldary «Saýran», «Nurtas» qosalqy stansalarynyń jáne «Ortalyq» qosalqy stansasynan halyqaralyq áýejaıǵa deıingi elektr jelileriniń qurylysyn júrgizý josparlanyp otyr.
Oblysta óndiris oryndaryn ashý, kásipkerlikti órkendetý joldary da jan-jaqty qarastyrylýda. Indýstrıaldy aımaqtardyń ınfraqurylym máselesi zerdelenýde. О́ńirde iri zaýyttar az. Investorlar tartý boıynsha jumystar qolǵa alynǵan. Bul oraıda oblys ákimi jastardy eńbekke tartý, olardy yntalandyrý baǵytyndaǵy jobalardy kúsheıtý qajet dep esepteıdi. О́ńirde jumys kúshi jetkilikti. Búgingi tańda oblysta 170 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri jumys istep tur. Bıyl olardyń sany 26,5 myńǵa artqan. Turǵyndardy kásipkerlikke baýlý, nesıelendirý jumystary jalǵasýda. Bul oraıda óńirdegi ındýstrıaldyq jáne arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarǵa ınvestısııa tartý isin jandandyrý mańyzdy.
«Jalpy birinshi kezekte ındýstrıaldy aımaqtardyń jer máselesi jáne oǵan qajetti ınfraqurylym boıynsha «Jol kartalaryn» bólek ázirleýimiz kerek. Kásipkerler men ınvestorlar bizdiń óńirde elektr tarıfi arzan emes ekenin aıtady. Investorlarmen durys jumys isteý qajet. Osyǵan baılanysty tıisti basqarmalar men mekemelerden, basshylardan naqty usynystar kútemin. Aýdan, qala ákimderiniń negizgi ındıkatorlarynyń biri – ınvestısııa tartý jáne jańa jumys oryndaryn ashý. Osy baǵytta jumysty jandandyryńyzdar. Indýstrıaldy aımaqtar men arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar kásipkerlikti damytýǵa yqpal etýge tıis», dedi Darhan Satybaldy ındýstrıaldy aımaqtardy damytý, jumys oryndaryn ashý máseleleri talqylanǵan jıynda.
Sondaı-aq oblys ákimi elektr qýatyna qatysty tarıfti tómendetý jáne retteý jóninde jaýapty mekemelermen birlese jumys istep, tıimdi sheshim shyǵarýdy tapsyrdy. Indýstrıaldy aımaqtarda jumysty jandandyrý, jańa kásiporyndardy ashý isin kúsheıtý jóninde tapsyrma berdi. Basqarýshy kompanııalardy ońtaılandyryp, naqty nátıjege jetý jolynda jumys isteýdi júktedi.
Jalpy, oblysta 9 ındýstrıaldy aımaq bar. Olar Maqtaaral, Shardara, Sozaq, Qazyǵurt, Túlkibas, Báıdibek, Ordabasy aýdandary men Túrkistan jáne Kentaý qalalarynda ornalasqan. Indýstrıaldy aımaqtarda quny 24,054 mlrd teńge bolatyn jáne 2 614 jumys ornyn quraıtyn 56 joba ornalasqan. Onyń ishinde quny 15,542 mlrd teńge bolatyn jáne 2 087 jumys ornyn quraıtyn 40 joba iske qosylyp, jumys atqarýda. Bıyl 266 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 7 jobany iske qosý mejelengen. Sondaı-aq óńirde «Turkistan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy jumys istep tur. Qazirgi tańda 365 gektar ónerkásiptik aımaǵynyń ınfraqurylym júıeleriniń I jáne III kezeńderiniń qurylys jumystary júrgizilýde. Munda birneshe jobany júzege asyrý boıynsha naqty kelisimder bar. Aldaǵy ýaqytta arnaıy ekonomıkalyq aımaqqa iri ınvestorlardy tartý kózdelip otyr. Oranǵaı aýylynda ornalasqan arnaıy ekonomıkalyq aımaqta órt sóndirý deposy, baılanys júıesi, baqylaý ótkizý beketiniń qurylysy josparlanǵan. Gaz qubyry 23 shaqyrymǵa júrgizilip, jumystar jalǵasýda. Sonymen birge abattanttyrý jumystary júrgiziledi.
«Arnaıy ekonomıkalyq aımaqta bıznesin ashýǵa nıetti kásipkerlerge barlyq jaǵdaı jasaýǵa mindettimiz. Biz usynatyn múmkindik óte qolaıly bolýǵa tıis. Tarıf tómen, múmkindik mol bolýy qajet. Eń aldymen arnaıy ekonomıkalyq aımaqta ornalasatyn jańa jobalar úshin ınfraqurylymdy damytýdyń mańyzdylyǵy basym», dedi oblys ákimi.
Sondaı-aq kásipkerlerdi qorǵaıtyn jáne damytatyn, ótkizý naryǵyna jol ashatyn, ónimdilikti ulǵaıtyp, qazaqstandyq ónimniń sapasy men básekege qabilettiligin arttyratyn tıimdi ónerkásip saıasatyn, sonymen qatar ashyq ári pragmatıkalyq salyqtyq-bıýdjettik saıasat qalyptastyrý kerek. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda ekonomıkalyq aımaqtyń tabysty damýyna jańa serpin beretin ónerkásipter men aımaqtardyń ınfraqurylymyn jandandyrý máselelerine basymdyq beriledi. Bul aımaqtar – óndiriske ınvestısııa tartýdyń negizgi alańdarynyń biri. Sebebi onyń aýmaǵynda ornalasqan kásiporyndarǵa memleket tarapynan kóptegen jeńildik usynylady. Atap aıtqanda, kásiporyn ashý úshin ınvestorǵa barlyq ınfraqurylym jelileri júrgizilgen jer telimi tegin beriledi. Oǵan qosa mundaǵy kompanııalar jer salyǵy, múlik salyǵy men korporatıvti tabys salyǵynan bosatylady. AEA aýmaǵynda taýar óndirýshilerge elektr qýaty arzandatylǵan tarıfpen beriledi. «Turkistan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jalpy quny 650,772 mlrd teńge turatyn 91 joba júzege asady. Búginde 65 jobanyń iske qosylýynan 2 myńǵa jýyq jumys orny ashylǵan. Barlyq joba boıynsha 8 myńǵa jýyq adam jumysqa ornalasady.
О́ńirde ındýstrıaldy aımaqtar sany arta túspek. Oblysta quny 42,541 mlrd teńgeni jáne 3 023 jumys ornyn quraıtyn barlyǵy 60 joba ornalasqan. Kelesi jyldyń birinshi jartysynda «Turkistan» aımaǵynda ornalasqan braýnfıld óndiristik ǵımaratynda qurylys materıaldaryna arnalǵan qaptama shyǵaratyn isiklar holding A.S. óndiris ornyn ornalastyrý boıynsha kelissózder júrgizilýde. Saıram aýdanynda jańa ındýstrıaldy aımaǵyn qurý boıynsha jer kólemin anyqtap, ınfraqurylym júrgizý máselesi talqylandy. Sondaı-aq «Badam» ındýstrıaldy aımaǵynyń kólemi úlkeıtilmek. Túlkibas, Shardara jáne Báıdibek ındýstrıaldy aımaqtaryn agro-ındýstrıaldy aımaq retinde iske asyrý jáne óńirde agro-ónerkásip salasyn damytý josparlanyp, oblys ákimdigine basqarýshy kompanııa tarapynan agro-ındýstrıaldy aımaq qurý týraly usynys engizilgen. Indýstrıaldy aımaqtardyń qatysýshylary – «Grand Miks» JShS-y (joba quny – 2,47 mlrd tg), jıhaz óndiris kásiporny, «CG Food Central Asia» JShS-y (joba quny – 1,1 mlrd tg.) daıyn taǵam ónimderin óndirýshi kásiporny. Indýstrıaldy aımaqtardy damytý barysynda aýqymdy is-sharalar uıymdastyrylýda. Oǵan dálel, bıyl quny 8,205 mlrd teńge jáne 640 jańa jumys ornymen qamtamasyz etetin 8 ınvestısııalyq jobany tartý kózdelgen. Jyl sońyna deıin temir-beton buıymdarynyń óndirisi men keramzıtti kirpish óndirý jobasy iske asyrylady.
Aıta ketelik, bıyl Túrkistan qalasynda jalpy kólemi 200 myń sharshy metrden asatyn 3 392 páterli 53 úıdiń qurylysy júrgizilýde. Túrkistan qalasynyń ákimi Nurbol Turashbekovtiń málimdeýinshe, jyl basynan bergi 10 aıdyń ishinde jańadan salynǵan 42 kópqabatty úı paıdalanýǵa berilgen. Iаǵnı jyl basynan beri nesıemen jáne kezekte turǵan 2 myńnan astam otbasy baspanaly bolyp, qonys toıyn toılady. Jyl sońyna deıin taǵy 11 kópqabatty turǵyn úı qurylysy tolyq aıaqtalady. Iаǵnı taǵy 725 páter paıdalanýǵa beriledi. Bul oraıda qurylys jumystarynyń sapasyn qatań baqylaýda ustaý, ınjenerlik ınfraqurylym júıeleriniń qurylysy men abattandyrý jumystaryn shıratý mańyzdy. Sondaı-aq óńirde týrızm salasyn damytý boıynsha strategııalyq jospar qajet. Naqty ındıkatorlar, mejeler men oǵan jetý joldary naqtylanýǵa tıis.
Oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Gúlmıra Ahberdıevanyń aıtýynsha, Túrkistannyń basty brendi ári qundylyǵy – Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesine zııarat etýshiler sany artyp keledi. Degenmen týrızm óńirge naqty tabys ákelýi úshin saıahatshylar oblys pen Túrkistan shaharynda kem degende 2-3 kún aıaldaıtyn jaǵdaı jasaý qajet. Búginde osy baǵytta jumys júrgizilýde. Byltyr Túrkistandaǵy kesenege 1,4 mln adam zııarat etse, ornalastyrý oryndarymen qyzmet kórsetilgen kelýshiler sany qalada 100 myńǵa jýyq adamdy quraǵan.
Túrkistan oblysy