Búginde Astananyń damýy kásipkerlik salasymen tyǵyz baılanysty. Ásirese, «Kásipkerler qalasy» atanǵan elordanyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý dınamıkasynan shaǵyn jáne orta bıznestiń oń kórsetkishteri baıqalady.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda: «Memleket qarjylaı qoldaý jasaǵan kezde básekege qabiletti shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine basa mán beredi. Eńbekaqy tóleý qoryn kóbeıtken jáne salyq tólemderin arttyrǵan kásiporyndarǵa qoldaý kórsetiledi. Bul – negizgi talap» degeni esimizde. Sodan beri Astanadaǵy atalǵan sala jumysyna jan bitkendeı. Máselen, búginde elordada 196 myń shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi belsendi jumys istese, bul kórsetkish qala damýyn respýblıka boıynsha 2-orynǵa shyǵaryp otyr. ShOB sany 2021 jylmen salystyrǵanda (163 myń) 20%-ǵa ósti, kásip bastaǵan bul oryndarda 444,3 myń adam jumys isteıdi. Olardyń arasynda qoǵamdyq tamaqtaný, turmystyq qyzmet kórsetý, qurylys, medısına, bilim berý jáne taǵy basqa salalar bar.
Elordanyń bıznes ahýalyn odan ári jaqsartý tetikteri kún tártibinen túspeı keledi. Investısııalar jáne kásipkerlikti damytý basqarmasynyń kásipkerlikti damytý bóliminiń bas mamany Qýanysh Kádirdiń aıtýynsha, 2022 jyldyń qańtar-maýsym aılarynda ShOB taýarlaryn shyǵarý 4 836,9 mlrd teńgeni quraǵan. Bul – 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha 8 853,4 mlrd teńge. Sondaı-aq ol 2022 jylǵy qańtar-maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha ShOB sýbektileri 4,8 trln teńgeni quraǵanyn, kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasyn iske asyrý ShOB-ty damytýǵa eleýli úles qosqanyn, ulttyq joba sheńberinde qarjylyq sharalar arnaıy tetikter arqyly qamtamasyz etilgenin atap ótti.
Búginde memleket tarapynan «2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytýdyń Ulttyq jobasy» aıasynda kásipkerlikti qarjylyq qoldaý retinde aıtarlyqtaı tetikter qarastyrylǵan. Birinshiden, kásipkerler úshin sýbsıdııalaý stavkalarynyń túpkilikti mólsherlemesin 6%-ǵa deıin tómendetýdi qarastyrady. Iаǵnı 5 jyl merzimge deıin sýbsıdııalanatyn nesıeniń eń joǵary somasy – 3 mlrd teńge. Sondaı-aq 4 jyl ishinde kásipkerlerdiń qoldaý tapqan jobalarynyń sany 4 esege ósken. 2019 jyly 172 kásipkerge qoldaý kórsetilse, 2022 jylǵy 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha 876 joba sátti júzege asyrylǵan.
Ekinshiden, nesıelerdi ishinara kepildendirý isi de ilgerilep keledi. Bul rette jumysyn jańa bastaǵan ShOB sýbektileri úshin – 85%, jumys istep turǵan ShOB sýbektileri úshin 50% basymdyq beriledi. Kepildendirilgen eń joǵary soma jańadan bastaýshylarǵa 360 mln teńgeni qurasa, buryn bastaǵandar úshin – 1 mlrd teńge. Máselen, 2019 jyldan bastap kásipkerlerdiń 2,5 myń jobasyna kepildik berilse, jobalar sany 6 esege ósken (2019 jyly – 115 joba, 2022 jyly – 844 joba).
Úshinshiden, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrý úshin konkýrstyq negizde 5 mln teńgege deıin granttar beriledi. Mundaǵy jańalyq – áleýmettik osal toptar úshin 10% qosa qarjylandyrý talap etilmeıdi.
«Jalpy, elordalyq shaǵyn bıznes sýbektilerinen búginde 1 891 ótinim kelip tústi. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 5,6 esege kóp (335 ótinim). Onyń ishinde 918 ótinim konkýrstyq komıssııa aldynda qorǵaýǵa jiberildi, bul 2021 jyldan 5,2 esege artyq (177 ótinim). Olardyń barlyǵy memlekettik granttar berý qaǵıdalarynyń sharttary men talaptaryna sáıkes keldi. Máselen, 291 ótinim halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn jáne 29 jasqa deıingi jas kásipkerlerden kelip tústi. Jobalardy qaraý nátıjesinde konkýrstyq komıssııa granttar berýge 135 jobany usyndy. Al bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 ese kóp. Onyń ishinde 28 jobany halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn kásipkerler jáne 27-sin jas kásipkerler usynyp otyr. Granttar berý erejelerine sáıkes, qarastyrylǵan bıýdjet qarajatynyń 20%-y halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń jobalaryn qoldaýǵa baǵyttalady. Bıyl ótinimder 1-15 sáýir aralyǵynda qabyldanyp, 1,8 myńnan asa ótinim tústi. Nátıjesinde, baıqaý komıssııasy tarapynan kásipkerlerdiń 133 jobasy qoldaý tapty», deıdi Qýanysh Nurtasuly.
Sonymen qatar 2015 jyldan bastap ákimdik «Damý» qorymen birlesip, ShOB-ty, onyń ishinde saýda, qyzmet kórsetý, qoǵamdyq tamaqtaný sııaqty basym emes salalardy memlekettik qoldaýmen barynsha qamtý maqsatynda «Astana Bıznes 2» jeńildikpen nesıe berýdiń jergilikti baǵdarlamasyn iske asyrýda. Nesıeler ekinshi deńgeıdegi bankter arqyly beriledi. Jumys istep turǵan ShOB sýbektisi úshin kredıttiń eń joǵary somasy – 100 mln teńge, jańadan bastaǵandar úshin – 50 mln teńge. Nesıe merzimi – 7 jylǵa deıin. Syıaqy mólsherlemesi – 7%.
Shynynda kásip ashyp, jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrǵysy keletinderge múmkindik mol. Ásirese, portal arqyly grant alýǵa ótinish bergender tıisti sharttardy oryndaý úshin kásipkerliktiń esigin erkin ashýyna bolady. Osy oraıda Astana qalasynyń ákimi Altaı Kólginov bıyl kásipkerlikti órkendetý jolynda basqa da birqatar tıimdi jobanyń júzege asyrylyp jatqanyn aıtqan edi.
«Ákimdik tarapynan bıznes ókilderine júıeli qoldaý kórsetý úshin birqatar is-sharany júzege asyrdyq. Bıznesti, ásirese shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaýdyń aıtýly tetikteriniń biri – «Astana ÁKK» AQ qyzmeti. Áleýmettik-kásipkerlik korporasııa kásipkerlerge bıýrokratııalyq kedergisiz jer ýchaskelerin, arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵynda «Astana Invest» jáne ındýstrııalyq park arqyly jeńildikti preferensııalar berýge múmkindik beredi. Bul sharalar daǵdarys kezeńinde erekshe jáne mańyzdy ról atqardy», deıdi qala ákimi.
Sonymen qatar shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryna ınjenerlik jeliler júrgizý boıynsha da qoldaýlar az kórsetilip jatqan joq. Máselen, bıznes shyǵyndaryn azaıtý jáne qoldaý úshin qajetti ınfraqurylym jasalyp, búginde «iQala» qalalyq qyzmetter ortalyǵy, ınvestorlarǵa arnalǵan «Astana Invest» front-keńsesi jáne taǵy basqalar tabysty jumys atqarýda.
Elordanyń kásipkerlik áleýetiniń damýyna «Bıznes bastaý» baǵdarlamasynyń septigi mol. Baǵdarlama boıynsha 2021 jyly 1 312 adam kýrstan ótse, sondaı-aq kásipkerlik negizderi boıynsha kolledjderdiń 1 200 stýdenti, ýnıversıtetterdiń 1 500 stýdenti bilim alǵan. Bul kásipkerlik negizderine oqytý jumyspen qamtýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy aıasynda, ıaǵnı «Bıznes bastaý» baǵdarlamasy boıynsha júrgizilse, endi 2022 jyldan bastap oqytý https://skills.enbek.kz portaly arqyly uıymdastyrylyp jatyr. Qazirgi kezde oqý kýrstarynan ótýge 3 myń adam ótinim berip, onyń ishinde 2 399 adam oqýyn sátti aıaqtaǵan.