Oralda jaryq dıodty shamdar óndirile bastady
Jańalyqqa jany qushtar oraldyq qos azamat jaryq dıodty tehnologııalar negizinde jaryqtandyrǵysh quraldar óndirisi jobasyn jasaqtady. Aldymen «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ-tyń oblystaǵy fılıalynda kásipkerliktiń negizderi kýrsynda tegin oqyp, sertıfıkat alǵan. Sóıtip, olar ótken jyly ınnovasııalyq grantqa tapsyrys berip, óńirlik ınnovasııalyq grant jónindegi komıssııanyń oń sheshimin aldy. Odan keıin oblys ákiminiń orynbasary Marat Kárimovtiń tóraǵalyǵymen ótken aımaqtyq úılestirý keńesiniń otyrysynda da tyń joba qoldaýǵa ıe boldy.
– Jobany iske asyrý maqsatynda eki quryltaıshy retinde Alekseı Smırnov ekeýmizdiń árqaısysymyz úsh mıllıon teńgeden, alty mıllıon teńge memlekettik qaıtarymsyz grant aldyq. Kásiporyn quryp, ótken jyldyń 17 mamyrynda tirkeýden ótkizdik. Qaǵazbastylyq bolǵan joq, ári ketkende bir jarym aı shamasynda grant qolymyzǵa tıdi. Elimizde energııany únemdeý jónindegi zańnyń jáne soǵan oraı Úkimettiń tıisti qaýlylarynyń qabyldanýy jaryq dıodty jaryqtandyrǵyshtar óndirisiniń ózektiligine kózimizdi jetkizgendeı boldy. Mamandyǵymyz ekonomıst bolǵanymen, bul másele bizdi burynnan qyzyqtyratyn. Sondyqtan Alekseı Smırnov ekeýmiz osyndaı óndiristi jolǵa qoıýǵa bel sheshe kiristik, – dedi «Alpha lucem» JShS-nyń dırektory Arman Saǵıtov bizben áńgimesinde.
Arman Aıdynǵalıulynyń aıtýynsha, óndiristi nólden bastaýdyń óz qıyndyqtary bar. О́nimdi reseılik GOST-R 54 250-2011 tehnıkalyq sharttary boıynsha shyǵarý úshin Astanaǵa baryp, tórt mınıstrliktiń qaraýynan tıisti qujattary ótkizilip, resimdeldi. Sodan soń memlekettik esepke alý tirkelimine engizý jumystarymen shuǵyldanǵan. Memlekettiń tegin granty bıznes-jobaǵa sáıkes reseılik zaýyttardan stanoktar men qural-jabdyq satyp alýǵa jumsaldy. Oryn jalǵa alynyp, ony seh qylyp jóndegen. Sóıtip, kásiporyn jaryq dıodty shamdar óndirýdi bıylǵy naýryz aıynda bastady. Qazir shaǵyn sehta eki adam eńbek etedi. Jaryq dıodty shamdardy tapsyrys boıynsha shyǵarýǵa kirisken. О́nim óndirýge jaryq dıodtary, alıýmınıı lıneıkalar Reseıden alynýda. Shamnyń syrtqy qorabyna qańyltyr shıkizatyn «Arselor-Mıttal» kompanııasynan alýǵa kelisim jasalǵan.
Búginde jaryq dıod qoldanysqa keńinen enýde. Jaryq dıod degenimiz – elektr togyn ótkizgen kezde belgili bir tústi sáýleni shyǵaratyn jartylaı ótkizgish aspap. Mektepte fızıka páninen esterińizde qalǵan shyǵar, anod, katod degender, sonyń kómegimen jaryqtandyrylady. Jaryq dıod ádettegi jaryq kózderine uqsamaıdy. О́ıtkeni, onda gaz ben qyzdyrý jibi bolmaıdy. Onyń synǵysh shyny saýyty jáne jyljyp ketý qaýpine ıe bólshekteri de joq. Jaryq dıodtarynyń biregeı sıpattamalarynyń arqasynda jaryq dıodtardy qoldaný múmkindigi is júzinde sheksiz. Jaryq dıodtar jalpy jaryqtandyrýdyń túrli júıelerinde keńinen paıdalanylady. Bul ózi – keleshektiń aspaby, turǵyn úılerdi, óndiris oryndaryn, kóshelerdi jaryqtandyrýshy aspapqa aınalady, dedi Arman Saǵıtov. Onyń aıtýynsha, jaryq dıodty shamdardy paıdalaný merziminiń uzaqtyǵy 60 myń saǵatqa deıin jetedi. Ondaı shamdar ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz. Sondaı-aq, olar bólmeniń aýasyn ózge shamdar sekildi shapshań ysytyp jibermeıdi. О́ıtkeni, elektr qýatynyń 90-95 paıyzy jaryqtandyrýǵa jumsalady. Adamnyń densaýlyǵyna da zııany joq. Ádettegi qýat únemdegish shamdardaǵydaı quramynda synap bolmaıtyndyqtan, arnaıy qabyldaý oryndaryna tapsyramyn dep áýre bolmaısyz. Kózdiń kórý qabiletine de zalalsyz. Taǵy bir basty ereksheligi, jaryq dıodty aspaptar energııany az tutynady jáne olardyń túrleri men paıdalaný jaǵdaılaryna qaraı elektr qýatyn tutyný shyǵynyn 43-92 paıyzǵa azaıtady.
– Naryqtaǵy satylyp jatqan Qytaıda jasalatyn óndiristik shamdardy sapasyz deýge kelmes. Biraq olardyń bólshekterin alatyn bolsaq, sapasyna kepildik etý, ıaǵnı ónimdi keri qaıtarý jaǵy qıyn. О́nim óndirýge qajetti qurylymdyq bólshekterdi Reseıden alǵanymyz tıimdi. Dıodty shamdar – joǵary tehnologııalyq kúrdeli úrdisterden turatyn ónim. Negizi jaryq dıodty jaryqtandyrǵyshtar qurylys shyǵynyn elektr qýatymen qamtamasyz etýdi jobalaý barysynda-aq azaıtady. О́ıtkeni, mundaı jaryqtandyrǵyshty paıdalanatyn bolsaq, úıge, ofıske, ózge de qurylys nysanyna beriletin qýat tómen bolýy qajet. Sondyqtan, oblystaǵy jobalaý ınstıtýttaryna óz usynystarymyzdy bildirýdemiz, – dedi kompanııa quryltaıshylarynyń biri Alekseı Smırnov.
Kásiporynda jaryq dıodty shamdardyń úsh túri óndirilip, satylymǵa shyǵarylýda. Endi kósheni jaryqtandyratyn jáne óndiristik oryndarǵa arnalǵan jaryq dıodty jeliler shyǵarý jobasy qolǵa alynýda. Jelaev astyq ónimderi kombınaty, qaladaǵy birqatar saýda oryndary oraldyq dıodtyq shamdarmen qamtamasyz etilgen. Kompanııa qazaqstandyq sertıfıkat alǵan. Endi tenderge qatysyp, baq synamaq. Tenderlerde aıy ońynan týyp jatsa aldaǵy ýaqytta óndiristi keńeıtip, jańa jumys oryndaryn ashý josparlanyp otyr.
Gúlbarshyn ÁJIGEREEVA,
jýrnalıst.
Batys Qazaqstan oblysy.