Keıde sýyq tıip, tynys jolynyń qabynǵanyn tumaýmen shatastyramyz. Alaıda dárigerler bul kómeı, jutqynshaqtardy jaılaıtyn basqa da mıkrobtardyń áreketi bolýy múmkin ekenin aıtady.
Astana qalasynyń turǵyny Rolan Serikov tumaýdan ázer aıyqqandardyń qatarynda. Onyń aıtýynsha, beti jaman qurǵaq jótel, býyndarynyń syrqyrap qaqsaýy bir aınaldyrǵanda shyr aınaldyryp, qutyn qashyrǵan. Sondaı-aq ol: «Bir aıda jaqyndarymnyń jartysynan kóbi tumaýmen aýyryp shyqty. Biraq árkimde árqalaı ótýde. Áli aýyryp jatqandary bar. Tipti keıbiri keýdesin kótere almaı, jótelýden jalyqsa, endi biri ystyǵy kóterilip, mazasyz kúıden aryla almaı álek. Dárigerge qaralǵandardyń kóbisi pnevmonııa degen dıagnoz alǵan. Al men ózdigimnen sýyqqa qarsy dári-dármek iship, ázer saýyqtym. Buryn tumaýdan tez aıyǵatyn edik», deıdi.
Bul – bir adamnyń ǵana pikiri emes, jalpy halyq kókeıindegi saýal. Medısına mamandarynan jaýap izdep kórgen edik. Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, DSÁDM shtattan tys ınfeksıonıst dárigeri Baqyt Kósherova qazirgi jaǵdaıda respıratorlyq ınfeksııalarmen syrqattanýdyń maýsymdyq ósýi baıqalǵanyn aıtyp, onyń negizgi kórinisteri – dene temperatýrasynyń joǵarylaýy, tamaqtyń qyshýy, jutyný kezindegi aýyrsyný, murynnan sý aǵý, sırek jótel, bakterııalyq ınfeksııa kezinde jótel kúsheıip, tús ózgerýi, entigý paıda bolatynyn aıtady. Sondaı-aq ol jótel paıda bolǵanda adamdarǵa myna jaıttardy bilgen durys deıdi.
– Koronavırýs ınfeksııasynan keıin ımmýnıtet kúrt tómendeıdi. Vırýstyq jáne bakterııalyq ınfeksııalar aýrýdan soń qalpyna kelmegen organdar men júıelerge tez sińip ketýi múmkin. Osylaısha, jótel sııaqty belgilerdi uzartady. Sondaı-aq bizde sozylmaly tynys alý aýrýlary (COPD) bar naýqastar bar, olarda jótel de jetekshi sımptom bolyp sanalady. Jótel kez kelgen ilespe ınfeksııamen patogonomonıkalyq sımptom jáne pnevmonııamen, entigýmen birge júredi. Naýqasty keıde jeńil jóteldiń ózi álsiretýi múmkin. Jótel ár túrli jaǵdaıda bolǵandyqtan, onymen kúresý keıde jeke tásildi qajet etedi. Jóteldi emdeý úshin aldymen jaǵymsyz sımptomnyń túrin anyqtaý kerek. Áıtpese, qate emdeý qaýpi joǵary. Bul asqynýlardyń damýyna ákelýi múmkin, – deıdi Baqyt Nurǵalıqyzy.
Jótel tek tumaý ǵana emes, ártúrli aýrýlarǵa shaldyqqanda mazalaýy múmkin. Keı adamdar kóbinese dárihanadan jóteldiń dárisin alyp, óz betinshe emdelgisi keledi. Mundaı qadam aýrýdyń asqynýyna áser etedi.
«Rashmed» Qazaq medısına ortalyǵynyń bas dárigeri Rashhan Sydaıqyzy: «О́tkende tez taralǵan vırýstyq tumaýda dene qyzýy kóterilmese de, tamaqtan ustady. Keńirdekte vırýstar uzaq turatyndyqtan, tamaq aýyryp, jótel paıda bolyp, asqynǵan soń dene qyzýy kóterilip jatty. Tumaýǵa tek vırýs dep qaraýǵa bolmaıdy. Jóteldi ýaqytynda toqtatpasa, pnevmonııaǵa ulasady. Iаǵnı tamaq qabynǵannan bronhy zaqymdanyp, ol asqynǵanda vırýstar eki ókpege túsedi. Sondyqtan óz betinshe emdelý aýrýdy ýshyqtyrýy múmkin. Sondaı-aq úı jaǵdaıynda derttiń betin qaıtarýǵa bolady. Bul úshin eń birinshi durys tamaqtaný arqyly ımmýnıtetti kóterý kerek. Qoıdyń quıryq maıyn, sorpasyn ishý, sarymsaqty qaınatyp, sýyn ishý – vırýstyń aldyn alýǵa sep bolady. Koronavırýs bastalǵaly beri bakterııadan saqtanýdyń nebir joldary aıtylýda. Sonyń bári osy tumaýdyń aldyn alý joldary. Jótel paıda bolyp, jaısyzdana bastaǵanda-aq jyly sýdy kóp ishseńiz aýrýdan aıyǵýǵa bolady», deıdi. Condaı-aq ol ár úıdiń dári qobdıshasynda aspırın, parasetamol dárileri mindetti túrde bolý kerektigin aıtady. Qan qysymy, júrek aýrýlary bar jandar jótelgende qan qysymy kóteriletinin, júrekke kúsh túsetinin eskertedi.
Sonymen dárigerge qandaı jaǵdaıda qaralǵan durys? Eger jótel eki aptadan astam ýaqytqa sozylsa, qaqyryqta iriń bolsa, jótelden basqa, entigý belgileri, ókpede syryl estilse jáne qalypty tynys alý prosesiniń buzylýy baıqalsa, birden dáriger kómegine júginý kerek.
Al bilikti dáriger Baqyt Kósherova, eger ol jedel tynys alý aýrýynyń (JRVI) sımptomy bolsa, qurǵaq jótelmen ózdiginen kúresýge bolatynyn, eger jótel aýyr patologııaǵa baılanysty paıda bolsa, onda emdeýdi tek dáriger taǵaıyndaı alatynyn aıtady. Naýqastyń jóteli qurǵaq bolmasa, onda emdeý taktıkasy sál ózgeshe bolady. Onyń aıtýynsha, naýqas tym jyly bólmeden saq bolýy kerek. Eger bólmede +18°C+22°C temperatýra saqtalsa, naýqastyń saýyǵýy aıtarlyqtaı tıimdi bolmaq. Sondaı-aq ıngalıasııany naýqasta joǵary temperatýra bolmaǵan jaǵdaıda ǵana júrgizý kerektigin aıtady.
Al Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Maral Rahymjanova elimizde tumaýdyń 865 rastalǵan zerthanalyq deregi tirkelgenin, tumaýǵa uqsas vırýstardyń da taralyp jatqanyn jáne aýrýdyń aldyn alýdyń eń tıimdi ádisi vaksınalaý ekenin alǵa tartady.
Resmı derekke súıensek, tumaýǵa qarsy vaksına respýblıka boıynsha 2 136 575 adamǵa egilgen. Búgingi tańda naryqta dári-dármekterdiń úlken assortımenti bar. Degenmen, dárilerdiń paıdaly jaǵymen qatar qarsy kórsetkishterin bilmeı, óz betińizshe dári satyp alyp, densaýlyǵyńyzǵa zııan keltirýińiz de múmkin. Sonymen qatar qarajat jaǵynan da shyǵyndanasyz. Jalpy, dárigerge ýaqtyly barý jáne qajet dári-dármektiń reseptin alý óte mańyzdy. О́zin ózi emdeý aýrýdy asqyndyratynyn árdaıym este ustap, jaqyndaryńyzǵa qamqor bolýdy umytpaǵaısyz!