Sanavıasııa kúdikti úmitke aınaldyrady
Dárigerlerdiń de dármensizdik tanytar kezi bolady. Aldyndaǵy naýqastyń aýyr jaǵdaıy, dıagnoz qoıýda jetkilikti medısınalyq qural-jabdyqtardyń bolmaýy, dáriger biliktiliginiń kemshindigi jumys barysynda kezdesip jatady. Sondaıda shuǵyl medısınalyq kómekti shaqyrtýǵa týra keledi. Mine, osy sátte sanıtarlyq avıasııa kómek qolyn sozady.
Elimizdiń damý strategııasynyń basty mindetteriniń biri – turǵyndar densaýlyǵyn nyǵaıtý jáne qoljetimdi medısınalyq kómekpen qamtamasyz etip, sapaly emdeý tásilderin paıdalaný dep bilemiz. Bul turǵyda da sanıtarlyq avıasııanyń qyzmeti zor kómegin kórsetip tur. 2009 jyly respýblıkanyń keıbir oblystarynda, sonyń ishinde Qyzylorda óńirindegi oblystyq medısına ortalyǵynyń bazasynda sanıtarlyq avıasııa qyzmeti qolǵa alyndy. Ol úshin respýblıkalyq bıýdjetten 16,2 mıllıon teńge bólinip, AN-2 ushaǵy berildi. Sondaı-aq, arnaıy mamandandyrylǵan sanıtarlyq toptan turatyn bólimshe ashyldy. Bólimshe táýliktiń qaı mezgilinde de tolyqqandy medısınalyq kómek kórsetýge daıyn bilikti mamandardan quraldy. Olar ana men balaǵa, ınsýlt alǵan naýqastarǵa der kezinde kómektese alatyn jaǵdaıda boldy. Sonymen qatar, apatty jaǵdaılarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan qural-jabdyqtarmen jabdyqtaldy. Sanıtarlyq avıasııa bólimshesi qurylǵan jyldyń ózinde 421 shaqyrtý tússe, onyń 26-syna jedel túrde ushaqpen kómek kórsetildi. Al 2010 jyly sanıtarlyq qyzmetke 555 shaqyrtý jasalyp, onyń 28-i ushaqpen jetkizildi.
Elbasynyń tikeleı tapsyrmasyna sáıkes, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń salynýyna baılanysty, 2011 jyly respýblıkanyń 6 oblysynda avtokólik apatynan zardap shekken aýyr naýqastarǵa, múgedektikke alyp keletin jaǵdaılar men ekiqabat analar jáne sábılerge kómek kórsetý maqsatynda respýblıkalyq bıýdjetten 100 mıllıon teńge bólinip, Mı-17 tikushaǵy paıdalanýǵa berildi. Osynyń arqasynda, 69 naýqasqa ushaq arqyly kómek kórsetilip, osynshama úmitter qaıta jaǵyldy.
2012 jyly 99 ret áýe ushaǵymen medısınalyq járdem berildi. Onyń ishinde, Astana, Almaty qalalaryndaǵy respýblıkalyq klınıkalar men ǵylymı ortalyqtarǵa 19 naýqasty tasymaldady. Onyń 3-ýi asa aýyr ınsýlt, taǵy 3-ýi aýyr kúıik, 9-y júkti áıelder, 4 túrli aqaýmen týylǵan sábıler edi. Respýblıkalyq jedel járdem ortalyǵynan 20 ret ushaqpen 13 bilikti maman-dárigerler keldi.
2013 jyly 479 shaqyrtýdyń 96-sy áýe kóligimen der kezinde tasymaldandy. Jyl basynan beri sanıtarlyq avıasııaǵa aýdandardan 118 shaqyrtý tússe, onyń 56-sy áýe kólikterimen ákelingen. Respýblıkalyq ortalyqtardan oblysqa 19 maman shaqyrtyp, 23 naýqasty Astana men Almaty qalalaryndaǵy túrli klınıkalarǵa jetkizdik. Bıyl oblys ákiminiń qoldaýymen «Jol kartasy» bekitilip, sanavıasııa quramyna neonatologııa, neırohırýrgııa, travmatologııa, gınekologııalyq mamandandyrylǵan brıgadalar qosyldy. Bul tıisti mamandarmen qosa, sanavıasııalyq qyzmette jansaqtaý bólimi jáne feldsherlik qyzmettiń qatar damyǵandyǵyn bildiredi. Árıne, bul sandardyń artynda ómir men ólimniń arpalysqan sátteri turǵanyn bireý bilip, bireý bilmes. Onyń syrtynda qanshama ana men balanyń, áke men ananyń, jaqyn-jýyqtyń úmit ushqyny sónbeı turady.
Bir atap óterligi, 2013 jyly bizdiń oblysymyzda sanıtarlyq avıasııa qyzmetinde alǵash ret ekiqabat áıeldi aman saqtaý maqsatynda jasandy qan aınaldyrý men dem aldyrý apparatyna qosyp, respýblıkalyq klınıkaǵa aman-esen jetkizdik. Bul – dúnıejúzi boıynsha birinshi ret qoldanylǵan zamanaýı tásil. Osynyń nátıjesinde respýblıkanyń bilikti mamandary Reseıdiń shaqyrtýymen Tomsk qalasynda arnaıy tájirıbe bólisip, oqýlar ótkizdi. Al jetkizilgen ana aman-esen bosanyp, sábıi ósip keledi.
Ortaq aýmaǵy 700-800 shaqyrymǵa sozylatyn bizdiń oblysymyz úshin sanıtarlyq avıasııa qyzmetiniń asa qajet ekendigi aıtpasa da túsinikti. Aýyr túrde ınsýlt alǵan naýqastar men shuǵyl jaǵdaıdaǵy ekiqabat áıelderge, aqaýmen týylǵan sábılerge der kezinde kómek berý, olardy ortalyqtaǵy mamandarǵa jetkizý nemese respýblıkalyq ǵylymı ortalyqtaryna aparý, bul – sanıtarlyq avıasııa qyzmetiniń zor múmkinshiligi. Medısınada «altyn ýaqyt» degen termın bar. Bul – naýqasty alǵashqy saǵattardan medısınalyq járdemge jekizip, der ýaqytynda kómek kórsetý degen sóz. Osy «altyn ýaqytty» tıimdi paıdalanǵan jaǵdaıda kóptegen adamnyń ómirin aman alyp qalýǵa bolatyny dáleldengen. Al «altyn ýaqytty» ońtaıly qoldaný úshin sanıtarlyq avıasııanyń kómegi ábden qajet.
Murat TELEÝOV,
Qyzylorda oblystyq medısına ortalyǵynyń dırektory.
QYZYLORDA.