Senat Spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Palata otyrysy ótip, senatorlar Joǵarǵy sot tóraǵasyn qyzmetinen bosatý jáne jańa tóraǵany saılaý týraly Memleket basshysynyń usynymyn talqylady. Sondaı-aq Senat depýtaty Narıman Tóreǵalıevtiń ókilettigin toqtatý týraly másele qaraldy. Jalpy otyrysta birqatar zań jobasy qabyldandy.
Konstıtýsııaǵa sáıkes, el Prezıdentiniń usynymymen Joǵarǵy sot tóraǵasyn saılaý, qyzmetten bosatý jáne onyń antyn qabyldaý Senattyń erekshe qaraýyna jatady. Senatorlar basqa jumysqa aýysýyna baılanysty Jaqyp Asanovty qyzmetinen bosatý týraly sheshim qabyldady. Sondaı-aq Aslambek Merǵalıevti Joǵarǵy sot tóraǵasy qyzmetine saılady.
О́z sózinde Máýlen Áshimbaev Joǵarǵy sot tóraǵasy retinde elimizdiń sot júıesin nyǵaıtý jáne damytý jolynda eseli eńbek etken Jaqyp Asanovqa alǵys aıtty.
Sonymen qatar Palata depýtattary taıaýda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndalǵan Narıman Tóreǵalıevtiń senator retindegi ókilettigin toqtatý týraly máseleni qarady. Senat tóraǵasy Palatanyń zań shyǵarý qyzmetine eleýli úles qosqany úshin Narıman Tóreǵalıevke rızashylyǵyn bildirdi.
Otyrys barysynda depýtat Nurtóre Júsip Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy.
Palata otyrysynda senatorlar «О́zindik ereksheligi bar taýarlardy baqylaý týraly» zań jobasyn jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózindik ereksheligi bar taýarlardy baqylaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasyn qarady.
Qujattar eldiń zańnamasyna qosarly jáne áskerı maqsattaǵy taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń eksporty kezindegi táýekelderdi baǵalaý krıterıılerin jáne osy saladaǵy ózge de erekshelikterdi engizýdi qarastyrady. Bul normalar naqty taýarlardy baqylaýdyń jáne osy táýekelderdi joıýdyń tıimdi tetigin qurýdy kózdeıdi.
«Osy arqyly ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý jáne qarý-jaraqtyń zańsyz saýdasyna jol bermeý jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi saqtaý kózdelip otyr. Atalǵan reforma táýekelderdi baǵalaýdyń ólshemsharttaryn, memlekettik organdardyń arasyndaǵy ózara aqparattyq is-qımyldy engizýge, jeke jáne zańdy tulǵalardyń erekshe taýarlardy baqylaý salasyndaǵy deldaldyq qyzmetter kórsetýin qadaǵalaýdy kúsheıtýge septigin tıgizedi», dedi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev
Odan bólek, zań jobalarynda memlekettik organdardyń quzyretin naqtylaý, memlekettik organdarmen jáne uıymdarmen aqparattyq ózara is-qımyl jasaý tártibi, zańnamany jáne basqa da normalardy buzǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý týraly erejeler de bar.
Senat depýtattary qujatta belgilengen jańashyldyqtardy konseptýaldy túrde qoldaı otyryp, olarǵa tolyqtyrý engizdi. Soǵan baılanysty zań jobalaryn Májiliske jiberý týraly sheshim qabyldady.
Otyrys kezinde depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik jastar saıasaty jáne áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qabyldady.
Qujat jóninde baıandama jasaǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráliniń aıtýynsha, zań jobasy memlekettik jastar saıasaty salasyn jetildirýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar qoǵamdyq qatynastardy keshendi retteýdiń tıimdi quqyqtyq negizin qalyptastyrýǵa, jumyspen qamtamasyz etýge, jastardyń damýyna qajetti múmkindikter jasaýǵa negizdelgen.
«Zań jobasynda mynadaı uǵymdardy zańnamalyq turǵyda bekitý usynylady: jastardyń damý ındeksi, ýaqytsha jumysqa ornalaspaǵan jastar (NEET sanatyndaǵy jastar), jastarmen jumys jónindegi maman, jastardyń eńbek jasaqtary.
Sondaı-aq zań jobasy sheńberinde «jastar» uǵymynyń jas shegin 29-dan 35 jasqa deıin ulǵaıtý jóninde túzetý engizildi. Bul jastardyń áleýmettik belsendiligin arttyrýǵa áser beredi. Jastarǵa turǵyn úıdi jeńildikpen jalǵa berý jónindegi baǵdarlamany ázirleý jáne iske asyrý boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretin keńeıtýge negizdelgen túzetýler kózdelgen.
Aıta ketý kerek, memlekettik organdardyń memlekettik strategııalyq josparlaý qujattaryna, onyń ishinde aımaqtardy damytý baǵdarlamalaryna jastarmen jumys boıynsha naqty ındıkatorlar, baǵalaý krıterııleri jáne kútiletin nátıjeler engiziledi», dedi D.Qydyráli.
Budan basqa, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýyn iske asyrý úshin zań jobasy sheńberinde áleýmettik blokty sheshetin birqatar túzetý engizilgen. Máselen, bala kútimine baılanysty járdemaqy bala 1,5 jasqa deıin jetkenshe tólenedi. Eń tómen bazalyq zeınetaqy mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıinen – 70 paıyzǵa deıin, eń joǵary bazalyq zeınetaqy mólsheri 120 paıyzǵa deıin jetkiziledi. Áıelderdiń zeınetke shyǵý jasy 2028 jylǵa deıin 61 jas dep bekitilmek. Jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderin esepteý úshin tabys shegi 46 eselengen aılyq eseptik kórsetkishten 55 eselengen aılyq eseptik kórsetkishke deıin ulǵaıtylady.
«Jastarymyzdyń bilim alýy, jumysqa ornalasýy, densaýlyǵy, ózin-ózi damytýy, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası ómirine tolyqqandy qatysýy úshin teń múmkindik pen qolaıly jaǵdaı jasaý kezek kúttirmeıtin kókeıkesti másele ekeni belgili. Zań jobasy sarapshylar men qoǵam belsendileri tarapynan talqylandy. Atalǵan zań jobasyn qabyldaý jastar saıasatyn iske asyrý boıynsha memlekettik organdar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi dep sanaımyz», dedi D.Qydyráli.
Senat tóraǵasy atap ótkendeı, bul zań jastardy keshendi qoldaý jáne osy baǵyttaǵy memleket saıasatyn odan ári jetildirý maqsatymen qabyldanyp otyr.
«Osy zań arqyly Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynda bergen jekelegen tapsyrmalaryn iske asyrý kózdelgen. Qujatta ýaqytsha bos júrgen jastardy qoldaý jáne jastar resýrstyq ortalyqtarynyń qyzmetin keńeıtý máseleleri qamtylǵan. Sondaı-aq zańda bala kútimi boıynsha áleýmettik tólemder kezeńin 1,5 jasqa deıin ulǵaıtýǵa jáne 1 men 6 jas aralyǵyndaǵy ár balaǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaýǵa qatysty normalar bar. Aldaǵy ýaqytta osy zań jastar saıasaty boıynsha qajetti sharalar keshenin júzege asyrýǵa jáne birqatar áleýmettik máseleni oń sheshýge múmkindik beredi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen birge otyrysta senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Ǵalıaskar Sarybaev eldegi sıfrlandyrýdyń jaı-kúıin synǵa alyp, baqylaýdy kúsheıtýdi jáne sapasyz ınternet úshin aıyppuldardy ulǵaıtýdy usyndy.
Baýyrjan Qanıev temirjol salasyndaǵy ózekti problemalarǵa nazar aýdaryp, «Qazaqstan temir joly» AQ-da túbegeıli reformalar júrgizý kerektigin, onyń ishinde vagondar parkin jańartý, bılet tapshylyǵyna jáne olardyń joǵary baǵasyna qatysty máselelerdi sheshý qajettigin aıtty.
Senatordyń aıtýynsha, búgingi tańda «Jolaýshylar tasymaly» AQ jyljymaly quram parkinde 2 228 vagon bar, olardyń 35%-ynyń paıdalanýǵa berilgenine 28 jyldan asyp ketken. Talgo vagondaryn eseptemegende jolaýshylar vagondary ortasha eseppen 63%-ǵa, al lokomotıvter 67%-ǵa tozǵan.
«Temir jol tasymalynyń áleýmettik-ekonomıkalyq mańyzy men tranzıttik áleýetin eskere kelgende «Qazaqstan temir joly» AQ túbegeıli reformalardy qajet etedi. Osy máselelerdi sheshýdi, eń aldymen, salanyń tájirıbeli mamandaryn basshylyq laýazymdarǵa taǵaıyndaýdan bastaǵan jón dep sanaımyz. Elimizde memlekettik aktıvterdi jekeshelendirý saldarynan bolǵan jaǵymsyz jaǵdaılardy eskere otyryp, jekeshelendirilgen tuıyqtardy, bagaj bólimshelerin «Qazaqstan temir joly» AQ menshigine qaıtarý qajet», dedi depýtat.
Amangeldi Tolamısov medısınalyq uıymdardyń jetkiliksiz qarjylandyrylýyna jáne aýrýhanalardyń kredıtorlyq beresheginiń ósýine qatysty máselelerdi jedel sheshý qajettigin atap ótti.
Nurtóre Júsip Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń negizgi fýnksııalarynyń biri tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne eskertý ekenin atap ótti. Osy rette senator asa mańyzdy nysandardyń keshendi qaýipsizdik júıesin jáne tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý úshin laýazymdy tulǵalardyń derbes jaýapkershiligin engizýdi usyndy.
Senator, sondaı-aq apatty ahýal týyndaǵan kezde Úkimet óz mindetterin oryndap, tez áreket etýdiń ornyna Prezıdenttiń nusqaýyn kútip qalatyny, sóıtip, problemalardy sheshý prosesin keshiktiretinin túsine almaıtynyn aıtty. Senator Úkimet basshysynyń atyna aıtqan usynystardyń ishinde asa mańyzdy nysandarǵa qaýipsizdiktiń keshendi júıesin engizýdiń mańyzyn atap ótti.
Álimjan Qurtaev Túrkistan oblysynyń Kentaý qalasyndaǵy, sondaı-aq oǵan irgeles jatqan Ashysaı, Hantaǵy, Baıyldyr, Qarnaq, Qusshy-ata, Shashtóbe, Búrgem eldi mekenderindegi ekologııalyq problemaǵa alańdaýshylyq bildirdi.