Shyǵarma synshylar úshin jazylmaıdy
Biz ómir súrip jatqan qoǵamnyń ár máselesine dıagnoz qoıa alatyn eki adam bolsa, sonyń biri – qalamgerler. Olardyń adamnyń jan dúnıesine tereń boılaıtyn ózgeshe qasıeti de – zertteýge tıisti qubylys. О́tken kúnderdiń, ǵasyrlardyń qalaı bolǵanyn, sol shaqtaǵy adamdardyń minez-qulqy men turmys-tirshiligi qandaı deńgeıde ekenin, árıne, biz jazýshylardyń jazbalarynan, aqyndardyń asqaq jyrlarynan oqı alamyz. Qalamgerler úshin kúndelik jazý – qoǵamnyń ár sátin bolashaqqa habarlaý.
Qazaq jazýshylarynyń ishinde kúndelik janryna yjdaǵatpen qaraǵan kisiniń biri – Ǵabıt Músirepov. Bylaıǵy jurtqa «Ǵabeńniń qoıyn dápteri» degen termın etene tanys. Ol birde: «Jazýshy ár sóıleminde ketken árbir artyq býyndy, ne bolmasa jetpeı turǵan bir býyndy sezinýge tıisti» nemese «Prozańdy qaı stılde, qandaı ekpinde bastaısyń, ol alǵan taqyrybyńa baılanysty. Prozanyń bar janryna túgel ortaq bola alar kórkem stıl joq», dep aǵynan jarylady. Aıtsa aıtqandaı-aq. Ǵabeńniń bul sóılemderi ózinen keıin qalam ustaǵan býynǵa, onyń shyǵarmashylyqqa degen jaýapkershiligine baılanysty sóz bolmaq. О́zim bildim, toldym demeı, bilgenin ózgelermen bólisý – ulylardyń úırenshikti ádeti. Músirepovtiń da osy minezi onyń ádebıetke, ult rýhanııatyna adal ekenin dáleldeıdi.
Al keleside ol kitap týraly qoıyn dápterine mynadaı sózderdi túrtipti: «Shyǵarma synshylar úshin jazylmaıdy, kitap oqýshylar úshin jazylady. Mazmun neǵurlym emosııa arqyly berilse, soǵurlym baǵaly. Týra aıtylǵan mazmun qanshalyqty salmaqty bolsa da, ol kórkemdik arqyly berilmese, ol shyǵarma ocherk, ol kórkem ádebıetke qosylmaıdy», deıdi. Bári de týǵan ultynyń ádebıetiniń tuǵyry bıik bolýy úshin aıtylǵan sózder. Sonyń juldyzy janyp, aıy asqaq bolýyna arnalǵan aǵyl úmitter men tilekterdiń bir ushqyny da osy.
Keıde qorqaq kisi de gýmanıst
Aqyn Jumeken Nájimedenovtiń aýrýhanada jazǵan kúndelikterinde de aıryqsha oılar aıtylady. «Talaı kúnnen beri áne jaýady, mine jaýady dep júrgen jańbyrlary ótken túnde bastaldy. Ǵajap salqyndyq, bir raqat samal esedi. Áı bir uıyqtadyq-aý.
Túski astan keıin de uıyqtarmyn-aq dep em, bolmady: eki qara shybyn emeshemdi qurtyp bitti. Tumsyǵymnan bastap, kirpigime sheıin qonyp shyqty.Birer gazetti qatty shıyrshyqtap alyp, uryp ta óltirmek boldym. Degenmen ózińniń adam bolar-bolmasyńyz áli belgisiz bola turyp, shybyn da bolsa tiri maqulyqqa qazaýattyq oılaǵan uıat sekildi kórindi. Ári ... Meniń eki birdeı synshym bolyp edi. Olar da osy eki shybyn syndy mazamdy alǵan bolatyn. Ol ekeýi de tiri júr ǵoı, myna ekeýi de tiri júre bersin degen oı keldi. Jalqaý kisiniń gýmanıst keletini ras. Keıde qorqaq kisi de gýmanıst». Aqynnyń áldeneden qajyǵan sátindegi oılary qoıyn dápterge túskenin, tipti «synshy» degen at jamylǵandardy eki shybynǵa teńegenin esti oqyrman ańdaıdy. Nege shybyn? Ol da adam janyn yzyńdaýmen mazalaıdy, josyqsyz syn aıtatyn synshylar da sol.
Kúndeliktiń kelesi bir beti bylaı bastalady: «Tańerteń bireý Aqan seriniń «Maqpalyn» saldy. Áı, án-aq qoı, shirkin. Qansha oı, sezim, muń, shyndyq jatyr. Ánniń ár ıini bir-bir dúnıe, bir-bir materık sekildi. Aqan seri – án óneriniń asqaq ustyndarynyń biri.
Úıiri qysyraqtyń Maqpal qara,
Qara shashyńdy kúndiz jý da,
túnde tara.
Alystan at terletip kelgenimde,
Eı, Maqpal, qyryndamaı bermen qara.
Qalaı,á! Osyndaı qudiretti Yrymbaıka sezine me? Ishine qatsyn! Ol álgindeı ánderdi eshkim túsinbeıdi, baǵalamaıdy dep oılaıdy. Árıne, oryndaı da almas edi. Oǵan án emes, qolshapalaq kerek. Qoldy kóp shapalaqtaıtyn ári arzan dýyldaıtyn qoǵamnyń eń tájirıbesiz, biliksiz, talǵamsyz toby – jastar, olar da eseıer-aý, biraq óner adamynyń óz esi kirmeı-aq barady. Ýspeh! Kakoı tebe ýspeh? Samoobman!». Kúıdi, ónerdi jaqsy túsinetin aqynnyń ánge elitýi jaıdan-jaı emes.
Meıli kim qalaı jazsa da, kúndelik betine túsken ár sóılemde sol tustaǵy qoǵamnyń beınesi sýretteledi. Ol kúndelik ıesiniń sol sáttegi kóńil kúıimen nemese áldebir qubylysqa degen kózqarasymen berilýi ábden múmkin. Sizdiń de qoıyn dápterińiz bos qalmasyn, qalamdas!