Kókshetaý han Keneni ulyqtady

Konferensııanyń basty maqsaty – Kenesary hannyń qaharmandyq tulǵasyn ashý, hanǵa baılanysty soń­ǵy derekter haqynda pikir almasý. Bar ǵumyryn at ja­lynda ótkizgen, Alash jur­tynyń tutas­ty­ǵyn kók­se­gen Kenesary Qasym­uly 1802 jyly Kókshe to­py­ra­ǵynda dúnıege kelgen. Han­nyń qıly-qıly taǵ­dy­ry jaıynda oblystyq ól­ketaný mýzeıiniń dırektory Qudaıberli Myrzabek ke­ńinen baıandap berdi. Qazaq­stan musylmandary dinı bas­qarmasynyń Aqmola ob­ly­syndaǵy ókili Qýanysh qajy Juma­baıuly quran oqyp, duǵasyn bas múftı Naý­ryzbaı qajy Taǵanuly qaıyrdy.

– Mundaı is-sharalar qa­zirgi qoǵamǵa oń áserin tıgi­zedi dep oılaımyz, – dedi bas múftı, – keıingi urpaq ótken­niń ónegesinen sabaq alýy kerek. El qorǵaǵan erlerdiń esimderi halyqtyń júreginde, jadynda bolǵany jón.

Konferensııa barysynda jazýshy-dramatýrg Ja­bal Erǵalıev, tarıh ǵylym­darynyń doktory Jambyl Artyqbaev, professor Zııabek Qabyldınov Kenesary han haqynda tolymdy pi­kir­le­rimen bólisti. Ke­­­nesary han Reseı otarshyl­dyǵyna qar­sy azattyq soǵysyn bastamas buryn birneshe már­te dıp­lo­matııalyq qadam jasaǵan. Orys patshasyna Oryn­­­bor áskerı gýbernatoryna, shekaralyq ko­mıssııalarǵa, saýda kerýen basshylaryna hat joldap otyrǵan. Alǵashqy hattary 1837 jyldyń kók­teminde jazylypty. Onda patsha ókimetiniń jańa be­kinis­ter júıesin salýdan bas tartýy, burynǵy salynǵan bekinisterdi buzýy, orys ás­keriniń ishkerileı enýine toqtaý salynýy qajet degen talap qoıylǵan. Osy kon­­­ferensııanyń uıymdas­ty­rylýyna muryndyq bolǵan tarıhshy ǵalym Amanbaı Seıit­qasymovtyń «Kenesary hannyń hattarynan» taqy­rybyndaǵy baıandamasy tyń derekterge toly boldy.

– Osyndaı hattardyń bi­rinde ata-babamyzdyń mura et­ken Esil, Nura, Aqtaý, Or­taý, Qarqaraly, Qazylyq, Jar­qaıyń, Obaǵan, Tobyl, Qus­­muryn, Oral, Torǵaıǵa deıin­gi jerler patsha tusynda bizden tartylyp alynyp, ol jerlerge bekinister salynyp, sonysymen turǵyndardy óte qıyn jaǵdaıǵa ushyratýda. Bul tek bizdiń bolashaǵymyz úshin emes, búgingi ómir súrýimizge qaýipti dep kórsetilgen, – deı­di ǵalym.

Bul tusta otarlaý saıa­sa­tynyń ozbyr júıesi Alash da­lasyna ekpindeı enip, ba­­ǵyn­dyrý úrdisin bastap ketip edi. Beıbit kelisimge qol jetpegennen keıin aq naızasyn qolyna alýyna týra keldi. Kon­ferensııa barysynda han­nyń dana saıasatker, sheber áskerı qolbasshy bolǵandyǵy da aıtyldy. Zamanynda jarty álemdi jaýlap alǵan ımperııa­dan seskenbeı, qarsy shyǵýy asqan qaısarlyq, baǵa jetpes batyrlyq. Bolmysynan osyndaı bahadúrlik seziletin Kenesarynyń el qamyn oılap óksýmen ótken ómiri jal­paq jurtqa ónege bolsa kerek. Jınalǵan qaýym er men eldiń ótkeni órilgen, el sózi aıtylǵan jıynda tanymyn keńeıtip, taǵylym túıdi. Ne­gi­zinde, tól tarıhyn tereń ta­nı bilgen eldiń bolashaǵy zor. 

Kókshetaý