Bıyldan bastap memlekettik mekemelerdiń qyzmetkerleri jáne olardyń jubaıy, sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń qyzmetkerleri jáne olardyń jubaıy salyq organdaryna kirisi men múlki týraly deklarasııa tapsyrýǵa mindetti. Iаǵnı osy jyly jalpyǵa birdeı deklarasııalaý bıýdjet qyzmetkerlerine – muǵalimderge, dárigerlerge, sport jáne mádenıet ókilderine, sondaı-aq kvazımemlekettik jáne ulttyq kompanııalardyń qyzmetkerlerine qatysty bolady. Málimetterdi ýaqtyly usynbaǵandarǵa ákimshilik aıyppul salynady.
О́zderińiz biletindeı, jalpyǵa birdeı deklarasııalaý «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2017 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy №121-VI Zańynyń 45-1-babynyń negizinde engizilip jatyr.
Jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen birinshi jyly atalǵan sanattaǵy adamdardyń barlyǵy Qarjy mınıstrligi bekitken 250-nysan boıynsha aktıvter men mindettemeler týraly deklarasııany usynýǵa mindetti. Deklarasııa nysany «Jeke tulǵanyń aktıvteri men mindettemeleri týraly» dep atalady. Basqasha aıtqanda, birinshi deklarasııany «kirý deklarasııasy» dep ataıdy. О́ıtkeni ol jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kezdegi múlik pen mindettemeler boıynsha barlyq derekti kórsetedi.
250-nysandaǵy deklarasııa jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kúnge jınaqtalǵan aktıvter men mindettemelerdi tirkeýge arnalǵan. Deklarasııany 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap tapsyrýǵa mindetti adamdar onda 2022 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha barlyq málimetti kórsetýi qajet. Iаǵnı onda osy kúnge deıin alynǵan múlik pen mindettemeler kiris deklarasııasynda jarııalanýy kerek.
Sonymen 250-nysandaǵy deklarasııada qandaı málimetter kórsetiledi? Birinshiden, munda Qazaqstannan tys jerlerdegi múlikter kórsetilýi kerek. Olarǵa jyljymaıtyn múlik, jer ýchaskeleri jáne jer úlesteri, áýe jáne teńiz kemeleri, ishki sýda júzý kemeleri, «ózen-teńiz» júzý kemeleri, kólik quraldary, arnaıy tehnıka jáne tirkemeler, elden tys jerlerdegi sheteldik bankterdegi esepshottardaǵy aqsha, elden tys jerde qurylǵan zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesi jatady.
Ekinshiden, deklarasııada Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jáne odan tys jerlerdegi múlikter kórsetilýi kerek. Buǵan turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly shart boıynsha turǵyn úı ǵımaratyndaǵy úles, baǵaly qaǵazdar, týyndy qarjy quraldary, ınvestısııalyq altyn, zııatkerlik menshik, avtorlyq quqyq obektileri, qolma-qol aqsha, basqa tulǵalardyń jeke tulǵa aldyndaǵy bereshegi (debıtorlyq bereshek) jáne jeke tulǵanyń basqa tulǵalar aldyndaǵy bereshegi (kredıtorlyq bereshek) jatady.
Úshinshiden, deklarasııada senimgerlik basqarýǵa berilgen múlik kórsetilýi kerek.
Qazaqstanda tirkelgen jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlik: garajdar, jer ýchaskeleri, saıajaılar, úıler, tirkemeler, mashınalar bul deklarasııada kórsetilmeıdi. О́ıtkeni bul málimetter ýákiletti organdarda bar. Sondaı-aq deklarasııanyń bul nysanynda Qazaqstandaǵy banktik esepshottar kórsetilmeıdi. Shet memlekette tirkelgen múlik qana deklarasııalaýǵa jatady. Eger sheteldik bankte esepshot bolsa jáne ol aılyq eseptik kórsetkishtiń 1000 eselengen mólsherinen asatyn bolsa, ony deklarasııada kórsetý kerek. Eger soma úsh mıllıon teńgeden (1000 AEK) az bolsa, ony kórsetpeýge bolady.
Birinshi jyly salyq tóleýshiler 250-nysandy deklarasııany toltyrsa, kelesi jyldary 270-nysan boıynsha deklarasııa tapsyrady. Keıinnen «kirý deklarasııasynda» kórsetilgen múlik jáne aqsha qarajattary týraly málimetter iri satyp alý nemese mámile kezinde rastaý qujattarynyń ornyna júre alady.
250-nysandy deklarasııa – bul bastapqy deklarasııa. Igiligińizde bar barlyq múlik pen aqsha osy deklarasııaǵa bekitilýi kerek. Bul málimetterdiń bári keıinnen qajet bolady. Máselen, erteń avtokólik satyp alǵanda memleket «qandaı aqshaǵa satyp aldyńyz, ony qaıdan aldyńyz?» dep suraıdy. Eger siz qazir rastaıtyn bolsańyz, ıaǵnı sizde birinshi deklarasııany tapsyrý kezinde osyndaı somaǵa múlik tirkelgen bolsa, onda siz bul aqshanyń qaıdan kelgenin dáleldeı alasyz. Eger aqshanyń qaıdan kelgenin dáleldeı almasa, onda somanyń 10 paıyzyn tóleýge týra keledi. 250-nysannyń deklarasııasy jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kúnge barlyq aktıvter men mindettemelerdi tirkeýge arnalǵan bolsa, 270-nysannyń deklarasııasynda ótken kúntizbelik jyldyń málimetterin kórsetý qajet. Onda ótken jyly ne satyp alynǵanyn jáne ne ıelikten shyǵarylǵanyn kórsetý mańyzdy.
Deklarasııany qaǵaz túrinde 15 shildege deıin, elektrondy túrde 15 qyrkúıekke deıin tapsyrý kerek.
Eger siz «kirý deklarasııasyn» tapsyryp, onda qandaı da bir múlikti kórsetýdi umytyp ketseńiz, qosymsha deklarasııa tapsyrýǵa múmkindik bar. Kelesi úsh jyl ishinde ózgerister engizýge jol beriledi. Salyq kodeksiniń 48-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes, talap qoıý merzimi boıynsha (3 jyl) jeke tulǵalar osy ózgerister men tolyqtyrýlar jatatyn salyq kezeńi úshin buryn usynylǵan salyq eseptiligine ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge quqyly.
Aktıvter men mindettemeler týraly deklarasııany tapsyrýdyń birneshe joly bar. Deklarasııany Memlekettik kirister komıtetiniń web-portalyndaǵy «salyq tóleýshi kabıneti» (cabinet.salyk.kz) arqyly, sondaı-aq «Elektrondyq úkimet» portaly (egov.kz) jáne e- SalyqAzamat mobıldi qosymshasy arqyly elektrondy túrde tapsyrýǵa múmkindik bar. Qaǵaz túrinde tapsyrǵyńyz kelse, memlekettik kirister organdaryna barý kerek.
Jeke tulǵalar (jeke kásipkerler men jeke praktıkamen aınalysatyn adamdardy qospaǵanda, mysaly, memlekettik qyzmetshiniń jubaıy) turǵylyqty jeri boıynsha deklarasııa tapsyrady. Al jeke kásipkerler men jeke praktıkamen aınalysatyn adamdar deklarasııany ornalasqan jeri boıynsha tapsyrýy kerek.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, deklarasııany usynbaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Birinshi ret eskertý beriledi. Al ekinshi retinde 15 AEK, tolyq emes málimetterdi kórsetkeni úshin 3 AEK mólsherinde aıyppul arqalaıdy.
Jalpyǵa birdeı deklarasııalaýdyń maqsaty – kóleńkeli ekonomıkaǵa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres, bıýdjetke qosymsha túsimderdi qamtamasyz etý. Iаǵnı salyq organdary adamnyń bastapqy deklarasııasynda ne bolǵanyn jáne odan keıingi deklarasııalarda ne kórsetilgenin salystyrady. Eger azamat kiris kózderin rastaı almasa, onda ol osy somadan salyqtyń 10 paıyzyn tóleýge májbúr bolady. Baqylaý 2025 jyldan keıin bastalady. Ol kezde halyqtyń barlyq sanaty jalpyǵa birdeı deklarasııamen qamtylady. Qazir baqylaý sharalary júrgizilmeıdi.
Eske sala keteıik, 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap deklarasııany jaýapty memlekettik laýazymdy atqaratyn adamdar jáne olardyń jubaıy; memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdar jáne olardyń jubaıy; memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdarǵa teńestirilgen adamdar jáne olardyń jubaıy tapsyrady. 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap deklarasııany memlekettik mekemelerdiń qyzmetkerleri men olardyń jubaıy, sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń qyzmetkerleri men olardyń jubaıy tapsyrýǵa tıis. 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap zańdy tulǵalardyń basshylary men quryltaıshylary (qatysýshylary) jáne olardyń jubaıy, jeke kásipkerler men olardyń jubaıy deklarasııalaýǵa jatady. 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap deklarasııany halyqtyń qalǵan sanattary tapsyrýǵa mindetteledi.