«Ana kapıtalyn» jasaqtaǵan abzal
Balalar hırýrgi retinde biletinim, elimizde ómirge úshem ákeletinder tipten de kóp emes. Bir jylda shamamen elý úshem dúnıege keledi desek, elý páter memleketti shyǵynǵa batyrady degenge sený qıyn. Bir sábıdi baǵyp-qaǵýdyń ózi ońaı emes, al úsh náresteni (ádette úshemder shala týady) qanattandyrýdyń mashaqaty eselene túsetini aıtpasa da túsinikti. «Jyl saıyn mıllıardtaǵan qarjy ıgerilmeı jatqanda, úshem týǵan analarǵa kezeksiz páter berý úshin jarty mıllıard teńge tabý qıyn ba eken? Tym bolmasa Úkimet pen oblys ákimderiniń rezervtik qorlary esebinen qarjy bólinse de kóptegen máseleni sheshýge bolar edi», degen bolatyn osydan biraz jyl buryn memleket jáne qoǵam qaıratkeri Q.Aıtahanov. О́kinishke qaraı, onyń sózi sol kezde de, qazir de qoldaý taýyp otyrǵan joq.
Osyndaıda «Alty ul tapqan anany hanym dese bolady» dep altyn qursaq analardy qadirlegen qazaq ekenimiz eriksiz eske túsedi. «Úkimetke alaqan jaımańdar, ol saýyn sıyr emes», deıdi bázbir kópbalaly analardan memleket múddesin qorǵaǵysh sheneýnikter. Aqıqatynda jahandaný dońǵalaǵynyń tas dıirmenine jutylyp ketpeýimiz de halqymyzdyń tabıǵı ósimine tikeleı baılanysty. Halqymyzdyń sanyn kóbeıtý úshin eshkim bizge balshyqtan bala jasap bere almaıdy. Qazaqtyń bolashaǵyn baıandy etetin kópbalaly analar ekenin esh umytpaýymyz kerek. Eń bastysy, qoǵamymyzda kópbalaly anaǵa degen qaıyrymsyz kózqarasty ózgertý qajet. Bir bala tapqan men on bala tapqannyń beıneti birdeı emes. Sondyqtan «Batyr analarǵa» aı saıyn turaqty túrde tólenetin tolyqqandy jalaqy taǵaıyndaý kerek. Osy maqsatta kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan «Ana kapıtalyn» jasaqtaǵan abzal. Kópbalaly otbasylarǵa memleket tarapynan beriletin árbir teńge ult bolashaǵy úshin salynǵan ınvestısııa ekenin de umytpaıyq, aǵaıyn!
Ábdisabyr О́MEShULY,
balalar hırýrgi, professor
ALMATY
Aýdan ortalyǵynyń alysyn-aı!
Biz sonaý 1997 jyly aýdandardy basqarýdy ońtaılandyrý kezeńinen beri eki aýyldyq okrýgti – Krıýshı men Úshbıikti Aıagóz aýdanyna qosý qajettigi týraly aıtyp kelemiz. Selt etken bir basshy joq. Rasynda, Krıýshı Aıagózden –75, al Jarmanyń ortalyǵy – Qalbataýdan 225 shaqyrym, Úshbıik Aıagózden – 42, al Qalbataýdan 300 shaqyrym jerde ornalasqan. Bul aýyldarda 1 500 – 2 000-nyń ústinde halyq turady. Jeke bastyń túrli sharýasymen júrip-turý, dárigerge qaralý, perzenthanaǵa barý úshin aýdan ortalyǵyna jetýdiń mashaqaty halyqty ábden sharshatty deýimiz kerek.
Osyndaı qıyndyqtar burynǵy Taskesken aýdany ońtaılandyrylyp, jabylǵannan keıin Taskesken, Sholpan, Qaraqol, Saryterek, Aı aýyldary turǵyndarynyń da qynjylysyn týǵyzǵan edi. Olar Úrjar aýdany quramynan shyǵyp, qaıtadan Aıagóz aýdany qaramaǵyna kirgizýdi surap joǵary jaqtarǵa birneshe márte hat ta jazdy. Biraq bul solaı eken-aý degen adam tabylmaı tur...
Taskesken aýdanynyń eldi mekenderi ótken ǵasyrdyń 70-jyldaryna deıin Aıagóz aýdanynyń quramynda bolǵan. Sondyqtan sol 70-jylǵa deıin týǵandar zeınetke shyǵarda isqaǵazdaryn Aıagózdegi arhıvterden rettep alatyn. Endi aýyl adamdarynyń jeke sharýasy bolsa da, basy aýyryp, baltyry syzdasa da jol azabyn tartyp, aýdan ortalyǵy – Úrjarǵa barýyna týra keledi. Munyń mashaqatyn Tilegen degen áriptesimiz zeınetke shyǵar kezde ábden basynan ótkizgen. «Sholpan men Úrjar arasyna on ret qatynadym ǵoı deımin. Úrjardaǵy bıýrokrat áleýmettik sala qyzmetkerleri kózi ashyq degen meniń ózimdi qanqaqsatyp ári-beri qaqpaqyldaǵandaryn oılasam, qanym basyma shaýyp, qysymym kóteriledi», dep edi ardager jýrnalıst. Úrjardaǵy áleýmettik sala qyzmetkerleri aýyldan barǵan qarapaıym halyqqa ne istemeıdi deseńizshi!
Qazir oblysymyz etek-jeńin jınap, kózdegen bıigine aqyryndap shyǵyp keledi. Mundaı jaǵymdy úderisterge qýanamyz, árıne. Degenmen oblystyń jańa basshysy N.Uranhaev halyqtyń problemalaryna da bir mezet nazar aýdaryp, ózinde bar ókilettilik sheńberinde joǵaryda qozǵalǵan túıtkildi máseleni oń sheship berse, óte bir rahmeti úlken is bolar edi.
Súıeýbaı BAIQADIULY,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Abaı oblysy
45 jyldyqqa – 45 ıgi is-shara
Bıyl jazda Shymkent qalalyq jasóspirimder kitaphanasyna 45 jyl tolady. О́ziniń bastaýyn sonaý 1978 jyldyń tamyz aıynan alatyn parasat saraıy sodan beri qaraı balalar men jasóspirimderdiń rýhanı ortalyǵyna aınalyp keledi. Jańa jyldyń alǵashqy kúnderinen bastap-aq kitaphana qyzmetkerleri «45 jyldyqqa – 45 ıgi is-shara» aıasynda taǵylymdy kópshilik jumystaryn bastap ta ketti. Solardyń alǵashqysyna biz de kýá boldyq.
Zııaly qaýym ókilderi, aqyn-jazýshylar, qala turǵyndary, stýdentter men oqýshylar qatysqan jıyn «Jańa Qazaqstanǵa – jańa qadam» atty kitap kórmesiniń ashylý saltanatymen bastaldy. Munan soń kelýshiler «Iаssy murasy», «Sultan Beıbarys», «Sóıler sózdiń shesheni – Tóle bı» atty ekspozısııa qoıylymdaryn kórdi. 80 jasqa tolǵan kórnekti jazýshy Tólen Ábdiktiń «Oń qol» áńgimesi boıynsha M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti mádenıet jáne sport fakýltetiniń ónerli jastary sahnalaǵan kórinis te áserli shyqty. Narmahan, Qaırat, Oralhan aǵalarynyń júrekjardy sózderin jastar zeıin qoıa tyńdady.
Kitaphana dırektory, bilikti basshy Raýshan Babajanqyzynyń aıtýynan bilgenimiz, qazirgi tańda kitaphana qorynda 173 049 kitap, merzimdi basylymdar, aýdıo málimetter jáne elektrondy kitaptar bar eken. О́tken jyly kitaphanaǵa jańadan 26838 oqyrman tirkelip, olarǵa 275 036 dana kitap paıdalanýǵa berilipti. Jalpy, jyl boıynda 117 is-shara uıymdastyrylyp, oǵan 6374 adam qatysqan. Qoıan jyly atqarylar is-sharalar da aýqymdy kórinedi.
Negizinen 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder men jastarǵa, ustazdar men tárbıeshilerge, basqa da túrli oqyrmandar sanatyna qyzmet kórsetetin kitaphana qyzmetkerleri oqyrmandaryn ár kez kúlip qarsy alyp, iltıpatpen shyǵaryp salady.
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
ShYMKENT