Áleýmettik jeliler – ómirimizdiń ajyramas bóligi. Buqaralyq aqparat quraldarynyń, memlekettik organdardyń, tanymal tulǵalardyń áleýmettik jelilerdiń aýylyna áldeqashan «qonystanǵany» da sondyqtan. El-jurtqa tanylǵysy keletinderdiń bári dál osy áleýmettik jelilerdi tóńirekteıdi. Muny dańq pen daqpyrtyńdy dúnıege jaıar sıqyrly kúsh dese de bolǵandaı. Al adamdar qansha ýaqytyn áleýmettik jelilerge arnaıdy? Qandaı jeliler jahan jurtyna tanymal? Osy suraqtarǵa jaýap izdep kórelik.
Halyq arasynda keń taraǵan eń alǵashqy áleýmettik jeli – Classmates.com. Ol 1995 jyly paıda boldy. Jalpy, áleýmettik jelini iske qosýdyń serpindi kezeńi 2003-2004 jyldar dep esepteledi. Dál osy aralyqta LinkedIn, MySpace jáne Facebook paıda bolǵan. Orystildi segmenttegi negizgi áleýmettik jeliler – «Odnoklassnıkı» jáne «VKontakte» 2006 jyldan beri tanyla bastady.
Datareportal.com málimetinshe, 2022 jyldyń úshinshi toqsanynda álemde áleýmettik jeli qoldanýshylarynyń sany 4,74 mlrd adamdy quraǵan. Kórsetkish sol jyldyń ekinshi toqsanymen salystyrǵanda 0,7 paıyzǵa, al bir jyl burynǵy deńgeımen salystyrǵanda 4,2 paıyzǵa ósken. Demek jer betindegi adamdardyń 59,3 paıyzy áleýmettik jelilerdi paıdalanady degen sóz. 13 jasqa deıingi balalardy esepke almasaq, jastar men eresekterdiń tórtten úshi, ıaǵnı 75,9 paıyzy áleýmettik jelilerge «jelimdelgen».
Taǵy bir qyzyqty derekke kózimiz tústi. Interneti bar adamdardyń 93,4 paıyzy áleýmettik jelilerdi paıdalanady eken. Demek olardyń áleýmettik jelilerden akkaýnt ashýy qalypty jaǵdaı. Sondaı-aq áleýmettik jelini paıdalanýshylardyń basym bóligi – erler (54 paıyz). Qoldanýshylar arasyndaǵy áıelderdiń úlesi 46 paıyzǵa teń.
2022 jyldyń úshinshi toqsanynda 16-64 jas aralyǵyndaǵy árbir ınternet qoldanýshy áleýmettik jelide kúnine orta eseppen 2 saǵat 28 mınýt otyrǵan. Bul kórsetkish bir jyl burynǵydan 1 mınýtqa kóp.
Al áleýmettik jelide eń kóp otyratyndar nıgerııalyqtar eken. Bul eldiń turǵyndary kúnine 4 saǵat 20 mınýt ýaqytty áleýmettik jelige arnaıdy. Odan keıingi orynda Brazılııa men Ońtústik Afrıka Respýblıkasy tur – 3 saǵat 44 mınýt. Alǵashqy bestikte Fılıppın (3 saǵat 42 mınýt) men Kolýmbııa (3 saǵat 35 mınýt) bar. Áleýmettik jelilerge az ýaqyt arnaıtyn el – Japonııa. Mundaǵy ınternet qoldanýshylary táýligine 49 mınýtty áleýmettik jelige jumsaıdy. Odan keıingi orynda Ońtústik Koreıa (1 saǵat 11 mınýt) jáne Aýstrııa (1 saǵat 30 mınýt) tur.
Derekterge súıensek, adamdardyń kópshiligi (47 paıyz) áleýmettik jelilerdi otbasymen jáne dostarymen habarlasý úshin paıdalanady eken. Al 35,4 paıyzy bos ýaqytyn ǵana ótkizgisi keledi. Jańalyqtardy oqyp, oqıǵalardy qadaǵalap otyratyndardyń úlesi – 34,6 paıyz. Qoldanýshylardyń 30 paıyzy bul jerden belgili bir mazmundaǵy dúnıelerdi izdeıdi. 28,7 paıyzy áleýmettik jeli arqyly álemde ne bolyp jatqanyn túsinip, nazarda ustaýǵa tyrysady. Paıdalanýshylardyń 27 paıyzy áldebir dúnıeni iske asyrý úshin áleýmettik jelilerden shabyt pen jańa ıdeıa izdeıdi eken. Túrli taýardy izdep, satyp alatyndar da joq emes (26,2 paıyz).
Álemdegi eń tanymal áleýmettik jeli – Facebook. Ony 2,9 mlrd adam qoldanady. Odan keıingi orynda Youtube (2,5 mlrd qoldanýshy) pen WhatsApp (2 mlrd qoldanýshy) tur. Úzdik bestikke Instagram (1,4 mlrd qoldanýshy) jáne WeChat (1,3 mlrd qoldanýshy) enip otyr. Sondaı-aq tanymal jelilerdiń qatarynda TikTok, Facebook Messenger, Telegram, qytaılyq Douyin, Kuaishou, Sina Weibo jáne basqalary bar.
Bul rette qoldanýshylardyń eń súıikti jelisi WhatsApp ekeni anyqtaldy. Belsendi qoldanýshylardyń 16,1 paıyzy Mark Sýkerberg basqaratyn Meta-ǵa tıesili jelini eń súıikti jeli retinde tańdaǵan. Bul sanattaǵy ekinshi oryn Facebook áleýmettik jelisine (14,6 paıyz) buıyrsa, úshtikti Instagram (14,5 paıyz) túıindegen. Ekeýi de – Meta-nyń ónimi.
Internet paıdalanýshylarynyń áleýmettik jelide ótkizetin ýaqytynyń kóp bóligi Youtube-ke tıesili. Adamdar aıyna ortasha eseppen 23,4 saǵatyn osy jelige arnaıdy. Sol sekildi paıdalanýshylar aıyna TikTok-ta 22,9 saǵat, Facebook-te 19,7 saǵat, WhatsApp-ta 17,3 saǵat, Instagram-da 11,7 saǵat, Line-da 11 saǵat, Twitter-de 5,5 saǵat, Telegram-da 4 saǵat, Facebook Messenger men Snapchat-ta 3,1 saǵat otyratyny belgili boldy.