Ortaq talap, teń múmkindik

Otyrysqa oblystar, Astana, Al­maty jáne Shymkent qalalarynyń aý­maqtyq saılaý komıssııalarynyń tóraǵalary jáne ákimderdiń áleýmettik máseleler jónindegi orynbasarlary, áleýmettik qorǵaý jáne jumyspen qamtý basqarmalarynyń basshylary (beınekonferensııa rejiminde) qatysty. Sondaı-aq jıynǵa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń ókilderi, Ortalyq saılaý komıssııasynyń janyn­daǵy múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý jó­nin­degi jumys tobynyń músheleri, múge­dektigi bar adamdardyń saılaý quqyq­taryn qorǵaý jónindegi qoǵamdyq birles­tikterdiń ókilderi, saıası partııalar, BAQ jáne Qazaqstan Halyq Jınaq bankiniń ókilderi qatysty.

Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirovtiń aıtýyn­sha, buǵan deıin «Baıtaq» jáne «Res­pu­b­lica» saıası partııalarynyń usyný ke­zeńinde óńirlerde óz fılıaldary men ókildikteri ashylǵan jáne tir­kel­gen jaǵdaıda máslıhat depýtattaryn saılaýǵa qatysýǵa múmkindigi bar ekeni habarlanǵan. Ádilet mınıstrligi usynǵan saıası partııalardyń fılıaldary men ókildikterin eseptik tirkeýge qatysty resmı aqparatqa sáıkes, «Qa­zaq­stannyń «Baıtaq» jasyldar partııasy» qoǵamdyq birlestiginiń 15 fılıaly jáne «Respublica» partııasy» qoǵamdyq bir­lestiginiń 19 fılıaly men ókildigi tir­kelgen.

Komıssııa múshesi Shavkat О́temisov 2023 jylǵy 21 qańtardaǵy qaýlyǵa sáı­kes, «Qazaqstannyń «Baıtaq» jasyl­dar partııasy» úsh oblysta máslı­hat­tar depýtattarynyń saılaýyna qa­tysa alady. Búginde Aqtóbe, Almaty, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qostanaı, Mańǵystaý, Pavlodar, Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda, Almaty, Shym­kent jáne Astana qalalarynda partııanyń fılıaldary qurylǵan.

«Respublica» partııasynyń 19 oblys­ta fılıaly qurylyp, sáıkesinshe Abaı, Aqmola, Aqtóbe, Almaty, Batys Qa­zaq­stan, Jambyl, Jetisý, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzyl­orda, Mańǵystaý, Pavlodar, Soltús­tik Qazaqstan, Túrkis­tan, Ulytaý, Shyǵys Qazaqstan oblys­taryndaǵy, Almaty, Shymkent jáne Astana qa­lalaryndaǵy máslıhattar depýtat­tarynyń saılaýyna qatysa alady.

N.Ábdirov saılaý naýqanyn uıym­­dastyrý men ótkizý kezeńinde azamat­­tardyń saılaý quqyqtaryn qamta­masyz etý komıssııa qyzmetiniń negizgi basymdyqtarynyń biri ekenin atap ótti. OSK janynda turaqty jumys isteı­tin múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyq­taryn qamtamasyz etý jónin­degi jumys tobynyń músheleri saılaýda múgedektigi bar azamattardyń qajet­ti­likterin eskere otyryp, saılaý organ­dary daıyndaıtyn aqparattyq-anyq­tamalyq materıaldardy, saılaý qujat­taryn ázirleýge jáne talqylaýǵa belsendi qatysady.

Konstıtýsııalyq zańǵa Parlament Májilisine saılaý kezinde saıası partııa­lardyń tizimderindegi áıelder men jas­tarǵa úshinshi sanat ókilderi múgedektigi bar adamdar úshin kvota belgileý týraly norma qosyldy. Bul talap sońǵy zańnamadaǵy ózgeristerdi eskere otyryp, aǵymdaǵy naýqanda birinshi ret qoldanylady. Iаǵnı partııalyq tizimdegi áıelder, jastar, múgedektigi bar adamdar sany jıyntyǵy boıynsha keminde 30 paıyzyn quraýǵa tıis. Sonymen qatar bul norma depýtattyq mandattardy bólý kezinde de qoldanylady: úsh sanat ókilderiniń – áıelder, jastar jáne múgedektigi bar adamdardyń sany jıyn­tyǵy saılaý qorytyndylary bo­ıynsha partııa alǵan depýtattyq mandattardyń jalpy sanynyń keminde 30 paıyzyn quraýǵa tıis.

Jıynda jergilikti atqarýshy organ­darǵa saılaý ýchaskelerinde múgedektigi bar adamdarǵa jaǵdaı jasaý jó­ninde qajetti sharalar qabyldaý, saılaý komıssııalaryna múgedektigi bar saı­laýshylardyń daýys berýi úshin jaǵdaı­dy qamtamasyz etý jónindegi jumysqa járdemdesý, múgedektigi bar adamdardyń qoǵamdyq birlestikteri ókil­deriniń qatysýymen múgedektigi bar adam­dardyń daýys berýi úshin ýchaske­lerdiń qoljetimdiligine tekserý júrgizý, sondaı-aq múgedektigi bar saılaý­shylardyń daýys berýi úshin ýchaskelerde erekshe jaǵdaılardy qamtamasyz etýdiń qosymsha sharalaryn usyndy.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qo­r­ǵaý mınıstrligine jergilikti atqa­rýshy organdarmen birlesip daýys berý kezinde erekshe jaǵdaılar qajet bola­tyn múgedektigi bar saılaýshylar týraly málimetterdi ózektendirý, qolje­timdiliktiń ınteraktıvti kartasynda saılaý ýchaskeleri týraly máli­metterdi jańartý usynyldy. Oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne Astananyń, aýdandar, qalalardyń aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna múge­dektigi bar adamdardyń daýys berýi úshin jaǵdaıdy qamtamasyz etý jóninde qajetti sharalar qabyldaý tapsyryldy.

Ortsaılaýkom múshesi Anastasııa Shegorsova Ortalyq saılaý komıssııa­sy múgedektigi bar azamattardyń saı­laý quqyqtaryn qamtamasyz etý jónin­degi sharalar keshenin júzege asyryp jatqanyn habarlady. Máselen, 2021 jyldan bastap komıssııa otyrys­tarynyń translıasııasy, sondaı-aq barlyq aqparattyq beınematerıaldar sýrdoaýdarmamen qamtamasyz etiledi. 2022 jylǵy prezıdent saıla­ýynda al­ǵash ret Braıl qarpin paıdalana otyryp, trafaret jasaldy. Jergilikti atqa­rýshy organdar múgedektigi bar saılaý­shylardyń daýys berýine jaǵdaı jasaý jónindegi jumys sheń­berin­de sýrdoaýdarmashylardy, daýys berý kúni ınvataksı qyzmetterin jáne jeke kómekshilerdiń qyzmetterin qamta­masyz etedi. OSK jergilikti atqarý­shy or­gan­darǵa múgedektigi bar adamdar­dyń qo­ǵam­dyq birlestikteriniń ókil­derin saı­laý ınfraqurylymynyń qolje­tim­di­ligin tekserýge belsendi tartýdy usynady.

Ortsaılaýkom múshesi Sábıla Mus­tafına otyrysqa qatysýshylarǵa bir­mandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn Parlament Májilisi men máslıhattardyń depý­tat­tyǵyna kandıdattarǵa, sondaı-aq par­tııalyq tizimge engizilgen árbir adam úshin saıası partııalarǵa kandıdattar tirkelgenge deıin jáne olardyń zańnama talaptaryna sáıkestigin teksergennen keıin saılaý jarnasynyń qansha somasyn engizý qajettigin túsindirdi. Zańnamaǵa sáıkes bul naýqanda Parlament Májilisi depýtattyǵyna kandıdattar úshin saılaý jarnasynyń somasy – 15 eń tómengi jalaqy mólsheri (1 mln 50 myń teńge), máslıhat depýtattyǵyna kandıdattar úshin – 5 eń tómengi jalaqy mólsheri (350 myń teńge).

Eger saılaý qorytyndylary bo­ıynsha kandıdat máslıhat depýtaty bolyp saılanǵan nemese daýys berý qo­rytyndylary boıynsha kandıdat nemese saıası partııa saılaýshylardyń keminde 5 paıyzyn jınaǵan jaǵdaıda, sondaı-aq kandıdat nemese partııalyq tiz­imge engizilgen jalǵyz kandıdat qaı­tys bolǵan jaǵdaıda engizilgen jarna kandıdatqa nemese saıası partııaǵa qaı­tarylady. Basqa jaǵdaılarda engizil­gen jarna qaıtarýǵa jatpaıdy jáne res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń kirisine esepteledi.

Sondaı-aq OSK múshesi kandıdattar men saıası partııalardyń saılaý qor­larynyń shekti mólsheri men kózderin aıtty. Osylaısha, saılaý qorlary kan­dıdattardyń jeke qarajatynan, saıası partııalardyń qarajatynan jáne respýb­lıka azamattary men uıymdarynyń erikti qaıyrymdylyqtarynan qurylmaq. Birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn Parlament Má­jilisi depýtattyǵyna kandıdattyń saılaý qorynyń mólsheri 700 eń tómengi ja­laqy mólsherinen (49 mln teńge) aspaýǵa tıis.

Parlament Májilisiniń depýtat­tyǵyna kandıdattardyń partııalyq tizimin usynǵan saıası partııanyń saılaý qorynyń mólsheri 15 000 eń tómengi jalaqy mólsherinen (1 mlrd 50 mln teńge), oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń máslıhattarynyń depýtattyǵyna – 3000 eń tómengi jalaqy mólsherinen (210 mln teńge) aspaýǵa tıis.

Birmandattyq okrýgter boıynsha saılanatyn oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne astana máslı­hattarynyń depýtattyǵyna kandıdat­tyń saılaý qory 300 eń tómengi jalaqy mól­sherinen (21 mln teńge), aýdandar men qalalar máslıhattarynyń depýtat­tyǵyna 150 eń tómengi jalaqy mól­she­rinen (10,5 mln teńge) aspaýy kerek.

Zańnamanyń jańalyqtaryna sáıkes árbir jeke jáne zańdy tulǵadan erikti qaıyrymdylyqtardyń tıisti shekti mólsheri belgilengenin atap ótken jón.