Byltyr maýsym aıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha elden zańsyz shyǵarylǵan qarajatty Qazaqstanǵa qaıtarý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa quryldy. Osy sátten bastap Bas prokýratýra kapıtaldy jymqyrý jáne shetelge shyǵarý faktilerin anyqtaý úshin bank sektoryna taldaý júrgizip jatyr. Jaqynda qadaǵalaýshy organ «Jusan» bankine qatysty málimdeme jasady.
Bas prokýratýra ne deıdi?
Bas prokýratýra taratqan habarlamaǵa súıensek, Almaty qalasynyń Bostandyq aýdandyq soty «Pioneer Capital Invest» JShS men «Jusan Technologies Ltd» arasyndaǵy «First Heartland Jusan Bank» AQ-nyń, sondaı-aq onymen baılanysty uıymdardyń aktıvterin sheteldik ıýrısdıksııalarǵa berý týraly mámileni jaramsyz dep taný týraly Almaty qalasy prokýrorynyń talap aryzy boıynsha azamattyq is qozǵaǵan. Taldaý barysynda «Jusan» tobynyń aktıvterin basqarý qurylymyn ózgertýdiń kóleńkeli shemasy anyqtalyp otyr.
«Atalǵan shemany júzege asyrý nátıjesinde toptyń qyzmetin baqylaý quzyreti shetelde tirkelgen uıymdarǵa óteýsiz berilgen. Atap aıtqanda, 2020 jylǵy 27 sáýirde «Jusan» tobynyń ıesi «Pioneer Capital Invest» JShS qatysýshylarynyń jalpy jınalysynda Pioneer múlkin shetelde tirkelgen «Jusan Technologies Ltd» kompanııasynyń jarǵylyq kapıtalyna berýdi maquldaý týraly sheshim qabyldanǵan. Bul áreketter qoǵamdyq múddelerge, onyń ishinde Nazarbaev ýnıversıteti men Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń ondaǵan myń qazaqstandyq stýdenti men oqýshysynyń múddelerine qaýip tóndirdi. Sebebi «Jusan» tobynyń aksııalary, oblıgasııalary men depozıtteri boıynsha dıvıdendteri – atalǵan oqý oryndaryn qarjylandyrý kózderiniń biri. Budan bólek, 2023 jylǵy 3 aqpanda Bas prokýratýraǵa birqatar sýbektiniń quqyqqa qarsy áreketteriniń saldarynan «Jusan» toby sheteldik memleketter azamattarynyń baqylaýyna ótip ketý faktileri boıynsha prokýrorlyq qadaǵalaý sharalaryn qabyldaý týraly «Nazarbaev qorynyń» aryzy kelip tústi. Prokýratýra organy ádilettilikti qalpyna keltirip, «Jusan» tobynyń aktıvterin basqarýdy Qazaqstannyń quzyryna qaıtarýdy maqsat etip otyr. Sonymen qatar atalǵan talap aryz «Jusan Bank»-tiń jumysyna qatysty emes, ıaǵnı onyń aǵymdaǵy qyzmetine, sondaı-aq banktiń klıentteri men iskerlik seriktestikterimen ózara is-qımylyna shekteý qoımaıdy. Istiń sotta qaralýy «Jusan Bank»-tiń jumysyna áser etpeıdi, ol qalypty jaǵdaıda jumysyn jalǵastyrady», delingen resmı habarlamada.
Kóp kúttirmegen jaýap
Resmı habarlama «Jusan» toby basshylarynyń qulaǵyna birden jetken bolýy kerek, «Jysan Holdings» halyqaralyq aksıonerleri Qazaqstandy sotqa beretinin málimdedi. Olar Qazaqstan úkimetin «kompanııanyń aktıvterin tartyp alý úshin zańsyz ádister – tárkileý men qorqytyp-úrkitý naýqanyn júrgizdi» dep aıyptady. «Jysan Holding» kompanııasy Nevada shtatynyń federasııalyq okrýgi sotyna bergen shaǵymynda: «О́ziniń jáne úkimetke qatysy bar tulǵalardyń jeke bas paıdasyna kompanııanyń 1,5 mıllıard dollar aktıvin tartyp alý úshin qorqytyp-úrkitý naýqanyn júrgizdi. Qorqytyp-úrkitý, qoldan jasalǵan sot úderisteri, qylmystyq jáne azamattyq is qozǵaý, jáne aktıvter men «Jusan» toby ıelik etetin «Jusan Bank» zańdy túrde bólýdi josparlaǵan 387 mıllıon dollar kólemindegi dıvıdendti zańsyz buǵattaý arqyly «Jysan Holding» jáne «New Generation Foundation» qory men «Jusan» tobyna kiretin ózge enshiles uıymdardyń aktıvterin zańsyz jolmen basyp almaq boldy», dep málimdegen.
«Jusan Technologies Ltd» – AQSh-tyń Nevada shtatynda tirkelgen kompanııa. Ol – bizdegi «Jusan» bankiniń qojaıyny. Al «New Generation Foundation» qory – «Jysan Holding» kompanııasynyń jalǵyz menshik ıesi. Elimizdiń Bas prokýratýrasynyń málimdemesinde «Nazarbaev ýnıversıtetiniń» tilge tıek etilýi beker emes. «Atalǵan qor Qazaqstandaǵy Nazarbaev ýnıversıteti men Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń turaqty jumysyn qamtamasyz etý úshin qurylǵan. «Jusan» tobynyń qarjysy buǵattalsa, Batysqa baǵytalǵan bilim berý uıymdary qarjy qoldaýynan aıyrylady», delingen «Jysan Holding» baspasóz habarlamasynda.
Sheteldegi aktıvterdiń esebi qandaı?
«Jusan» tobyna qatysty másele – shetelge zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi qaıtarýdyń bir kórinisi ǵana. Odan basqa, shetel asqan ulttyq baılyqtan esebi bir Qudaıǵa ǵana aıan. Byltyr otandyq iri bıznes ókilderimen kezdesýde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ulttyq baılyqtyń teń jartysy 162 adamnyń «ýysynda» ekenin aıtyp, syrtqa zańsyz shyqqan qarjyny, aktıvterdi qaıtarý jóninde júıeli jumysty qolǵa alý kerektigin tapsyrdy.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Oljas Bektenovtiń aıtýynsha, ókiletti organ byltyrdan beri sheteldegi qarjyny qaıtarý boıynsha belsendi jumys atqaryp jatyr. Nátıjesi jaman emes. Belgili bolǵandaı, 2022 jyly 600 mıllıard teńgeden astam qarajat memleket qazynasyna qaıtarylypty. Sheteldegi qarjyny qaıtarý ońaı sharýa emes ekenin eskersek, bir jyldyń ishinde osynshama qarjynyń qaıtarylýy úlken jumystyń nátıjesi deýge bolady. Bul baǵyttaǵy jumystar bıyl da belsendi jalǵasyp jatqanyn ańǵarǵan da shyǵarsyz. Agenttik usynǵan málimetke súıensek, tergep-teksergen qylmystyq isterde elimizde jáne shetelde jalpy somasy 360 mlrd teńgeden asatyn jyljymaıtyn múlik, avtomobılder men qarajat anyqtalǵan. Memleketke qaıtarylǵan zańsyz ıelengen múlik aktıvteri men qarajattyń negizgi bóligi aýyl mektebiniń qurylysyn aıaqtaýǵa jumsalyp jatqan kórinedi.
Bas prokýratýranyń bastamasymen shetelge ketken kapıtaldy elge qaıtarý boıynsha jumys toptary qurylǵany belgili. Búginde 70-ke jýyq memleketpen quqyqtyq kómek kórsetýge ekijaqty shart qarastyrylǵan. Onyń ishinde, Konvensııa da bar. Bul memleketterdiń qoıyp otyrǵan basty sharty – tabylǵan múlki, qarajaty bolsa, ony qaıdan alǵanyn dáleldeý. Osy rette Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi ózge memleketterge «qarjylyq tergeý» boıynsha baılanys jasaýǵa nıetti. Qarjylyq tergeýdiń merzimi joq. Aqsha tabylǵansha jáne qaıtarylǵansha tergeý júrgiziledi. «GREKO sııaqty uıymdardyń Qazaqstanǵa qoıǵan talaptaryn oryndaıtyn bolsaq, biz tikeleı korrýpsııaǵa qarsy qylmystyq qýdalaý Konvensııasynyń múshesi bola alamyz. Oǵan múshe bolsaq, bizge barlyq esik ashylady. Baryp, tergeý júrgize alamyz. Konvensııaǵa, sharttarǵa súıenip, syrtqa ketken búkil zańsyz qarajatty qaıtarýǵa tolyq múmkindik bar», deıdi sarapshylar. Sheteldegi aktıvterdi jedel elge qaıtarǵymyz kelse, osy sııaqty ózge memlekettermen baılanys tetikterin pysyqtaý artyq etpeıtin sııaqty.