Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa Qazaqstan: Jańarý men jańǵyrý joly» Joldaýyn jarııalaǵaly bir jyl ótti. Mańyzdy qujatta «Memleketimizdiń órkendeýi aımaqtardyń qýatty bolýyna tikeleı baılanysty» degen Prezıdent elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda asa mańyzǵa ıe Semeı aımaǵynan Abaı, burynǵy Jezqazǵan oblysynyń aýmaǵynan Ulytaý oblysyn qurýdy, sondaı-aq Almaty oblysynyń ekige bólinip, Jetisý oblysynyń qurylýyna qoldaý bildirdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańadan qurylatyn oblystardyń Abaı, Ulytaý, Jetisý dep atalýynyń erekshe máni bar. Biz ulan-ǵaıyr jerimizdiń baıyrǵy ataýlary, uly tulǵalarymyzdyń esimin urpaq sanasynda jańǵyrta beremiz. Máselen, Qapshaǵaı qalasy halqymyzdyń birtýar perzenti – Dinmuhamed Qonaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty. Eger jurtshylyq Qapshaǵaıǵa Qonaevtyń esimin berý kerek dep usynys aıtsa, men bul pikirge qosylamyn. Men munyń bárin azamattardyń usynys-pikirlerine súıenip aıtyp otyrmyn. Jergilikti turǵyndar jappaı qoldasa, osy bastamalardy taıaý arada júzege asyrýǵa bolady dep sanaımyn», dep tapsyrmany pysyqtaǵan edi.
Irgesi qalanǵanyna jarty ǵasyrdan asqan Qapshaǵaı qalasyna Memleket jáne qoǵam qaıratkeri Dinmuhamed Qonaevtyń esimin berý qajettigi de halyqtyń kókeıinde júrgen másele bolǵandyqtan, biraýyzdan qoldaý tapty. Sodan beri oblys ortalyǵy bolǵan Qonaev qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysynda tolaıym ister atqarylýda. Qala kóriktenip, kórkeıip keledi. Oblys ortalyǵy mártebesine ıe qalanyń ınfraqurylymyn damytyp, sán-saltanaty kelisken ásem qalaǵa aınaldyrý boıynsha qarqyndy qadamdar jasalyp, júıeli josparlar ázirlendi.
Bul oraıda Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev álemge tanymal sýretshiler men kásibı sheber arhıtektorlarmen kezdesip, usynys-pikirlerine qulaq asýda. Aqpan aıynda Qonaev qalasyna arnaıy at basyn burǵan «Urban Living» jaýapkershiligi shekteýli seriktestik ókili Rıkardo Marını ózi qyzmet etetin kompanııa Túrkistan qalasyn damytý jobasyn jasaǵanyn, ýrbanıstik jáne qala qurylysy jobalaryn ázirleýge mamandanǵan konsaltıngtik kompanııanyń basty baǵyty – «pleıs-meıkıng», ıaǵnı adamdardyń qolaıly ómir súrýine jaǵdaı jasalǵan, kórneki nysandardyń syzbasyn jasaý arqyly qala qurylysyna atsalysyp, týrızmdi damytý ekendigin aıryqsha atady. Sondaı-aq kásibı arhıtektorlar Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýynda iri nysandar turǵyzbas úshin aldymen topotúsirilim kerektigin, jaǵajaı men ǵımarattar aralyǵynyń ár adymy paıdaly bolýyn eskerý kerektigine keńes bergen.
Almaty oblysynyń ortalyǵy Qonaev qalasynyń alpys eki tamyryna qan júgirip, jedel damý jumystary júrgizilip jatyr. Búginde oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq betalysy men Qonaev qalasynyń órkendeýiniń ózektiligin basty nazarǵa alǵan mınıstrler de at izin jıiletti. Osydan aı buryn arnaıy issaparmen kelgen Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov oblystyń tynys-tirshiligimen tanysqan edi. О́ńirdegi otandyq ónim óndirýshi zaýyttardy aralap, olardyń eseli eńbekterine oń baǵa berdi. Olardyń kóshbasynan kórinetin «Mareven Fýd Tıan-Shan» zaýytynyń ónim shyǵarýdaǵy jyldyq qýaty 85 myń tonna bolsa, balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn «Ospanova Development» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jylyna 10 myń tonnaǵa deıin balyqtyń erekshe túrin ósirip, óndirýdi jolǵa qoıǵan. Maqsaty aıqyn seriktestikterdiń kem-ketigin bútindeýde Ulttyq qordan qarjy bólinip, qoldaý kórsetilse, ónim kólemi budan da eselene túsetindigi tilge tıek boldy.
Búginde Almaty oblysynda damýdyń jańa baǵdary belgilengen. Oblys ortalyǵy Qonaev qalasy úshin ınfraqurylymnyń keń aýqymdy modeli daıyndalyp, soǵan sáıkes zamanaýı sapa standarttaryna saı jańa ǵımarattardyń, turǵyn úılerdiń, áleýmettik jáne mádenı-demalys nysandarynyń qurylysyn bastaý kózdelgen. Osy kúni qalanyń bas jospary daıyn bolǵanymen, qurylys qurylymdaryn qarjylandyrýdyń baǵdarlamalyq qujattary ázirlenip jatyr. Issapar barysynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń nazaryna ákimdik qyzmetkerleri arnaıy ázirlengen slaıd arqyly Qonaev qalasynyń tolyq kartasyn kórsetip, tipti bas jospar maketin de tanystyrǵan. Keshendi jospardyń tyńǵylyqty daıyndyǵyna mınıstr tarapynan oń baǵa berilgen.
Qonaev qalasyna memlekettik organdardyń kóshirilýine baılanysty ákimshilik ǵımarattary men turǵyn úılerdi salý óńirdiń ózekti máselesine aınalǵan. Bul maqsatta iri megapolıs Almaty men Qonaev qalalary aralyǵynda boı kóteretin «G 4 City» qalashyǵynyń bolashaǵy zor bolmaq. Oblys jurtshylyǵyn turaqty jumyspen qamtýda, ındýstrııalyq aımaq qurýda da basymdyq bar. Erekshe mańyzǵa ıe ındýstrııalyq aımaqty oblys ortalyǵynda qurý josparlanǵan. Onyń aýmaǵynda ilespe obektileri bar akademııalyq qalashyq ornalasady. Halyqaralyq ýnıversıtetterdi akademqalashyq aýmaǵyna tartý maqsatynda ımporttyq jabdyqty satyp alý úshin olardy qosymsha qun salyǵyn tóleýden bosatý qajettigi usynylyp otyr. Sonda ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy arta túspek.
Jaqynda Qonaev qalasyna issaparmen kelgen Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek te túrli sala qyzmetkerlerimen ótkizgen alqaly jıynnyń kún tártibinde akademııalyq qalashyq qurý jaıyn talqylaǵan edi. Aımaqta akademııalyq qalashyq qurýdaǵy basty maqsat – oblys aýmaǵynda ornalasqan kásiporyndar men sharýashylyqtarǵa qajetti bilikti mamandardy shet memleketterden aldyrmaı, óz elimizde, jerimizde daıarlaý. Osy maqsatta akademqalashyqta 1200 oryndy polıtehnıkalyq kolledj salý usynylyp, bul bastama Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtan qoldaý tapqan.
– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Qonaev qalasynan akademııalyq qalashyq salý josparlanǵan. Ol úshin oblys ákimdigimen kelise otyryp, 100 gektar jer bólingen. Biz keleshekte sheteldiń damyǵan ýnıversıtetterimen kelissóz júrgizý arqyly osy mańda joǵary oqý oryndaryn ashýdy kózdeýdemiz. Jospar boıynsha «G 4 City»-de iri ındýstrııalyq, ónerkásiptik klaster ornalaspaq. Jańadan qalyptasyp jatqan óndiristik aımaqqa qajetti mamandardyń tizimin jasaqtap, kadrlyq tapshylyqty aıqyndaý kerek, – degen edi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek.
О́ńirde ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 790,1 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Bul jyldyq jospardyń 105,7 paıyzyn quraıdy. Jalpy alǵanda 2118 otbasy turǵyn úımen qamtamasyz etilip, 2021 jylmen salystyrǵanda turǵyn úıdi iske qosý jospary 104 paıyzǵa oryndalǵan. Injenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym nysandaryn salýǵa 8,8 mlrd teńge bólingen. 47 jobanyń 15-i aıaqtalǵany týraly aımaqqa at basyn burǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaevtyń qatysýymen ótken jıynda da aıtyldy.
Bilim berý salasy boıynsha byltyrǵy jyly 20 nysan salýǵa 35,9 mlrd teńge bólinip, qarjy 99 paıyzǵa ıgerilgen. Osy 4 nysan paıdalanýǵa berilip, bıylǵy jylǵa 16 nysan qaldyrylǵan. Densaýlyq saqtaý salasy boıynsha da 8 nysannyń qurylysy júrgizilip, 4-eýi qoldanysqa berilgen.
Dese de, áleýmettik-ekonomıkalyq áleýeti zor Almaty oblysynda atqarylar qyrýar josparly jumys bar. Atap aıtqanda aımaqta bos jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtarý, óńirlerge ınvestorlar tartý, kásipkerlikti, týrızmdi damytý, jumyssyzdyqty túbegeıli joıý, aýyl sharýashylyǵy salasyn jandandyrý, sapaly ónim kólemin arttyrý syndy halyqtyń hal-ahýalyn jaqsartyp, turmys-tirshiligin túrlendirýge baǵyttalǵan is-sharalar jibin úzbeı jalǵasa bermek.
Ulbosyn ISABEK,
jýrnalıst
Almaty oblysy