Oqyrman nazaryna jazýshy Sherhan Murtazanyń «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1996 jylǵy 22 naýryzdaǵy sanynda jarııalanǵan, Naýryz meıramyna oraı aıtqan tilegin usynamyz.
Tańǵy aspanǵa kózim túsip ketip edi: jas balanyń janaryndaı jáýdirep tur eken. Kómeıime jas tyǵylyp, ishimnen:
«Iá, Kók Táńiri! Jaratqan Qudiret! Myna kele jatqan Jańa jyldy da osy aspandaı taza, pák qyla gór!» dep jalbaryndym.
Barlyq aýyrtpalyq, qystalań qıyndyq, kórgen azap ótken jylmen ketsin. Ys basqan kóńildiń kiri, qııanat pen ádiletsiz ómirdiń qoqsyǵy ótken jyldyń urma selimen aǵyp ketsin. Jańa Jylda, Jańa Naýryzda, jaryqtyq Tyshqan jylynda dúnıe bále-jaladan, zil-zaladan, qaıǵy-qasiretten tazarsyn dep kúbirledim.
Meniń sybyrlaǵanymdy kim esitedi? О́zime ózim kýat bergenim shyǵar. Aıqaılap aıtsam, kóshedegiler kúdikpen qarap, jyndy dep oılar. Al, jalpy Shyn tilekti aıqaılap aıtý ne úshin aıyp? Túsinbeımin…
Tilek ne úshin aıtylady? Iá, Patsha, ıá Qudiret estise eken, eskerse eken dep aıtylady. Eger olar estimeıtin bolsa, eskermeıtin bolsa, «tilek» degen sózdiń ózin kim oılap tapqan?
Múmkin emes. Estıdi ǵoı. Biraq eskere me, joq pa - másele qaıda?!
Qudirettiń kózi úlken. Kóredi, estıdi. Kóp tilese, eskeredi. Baıqaısyz ba, qaı jerde janjal, baıbalam kóp bolsa, sol jerdi ne sel basady, ne zilzala soǵady, áıteýir bir apat bolady. Birligi, tirligi bar jer tynysh.
Jaratqan Qudiretten birinshi tilek: myna kelip turǵan Tyshqan jyly Jer júzine, elimizge, qaıran Qazaqstanymyzǵa tynyshtyq, beıbitshilik bere gór dep tileıik. Qudiret: Saqtansań - saqtaımyn! - degen. Ol úshin adamdardyń nıeti túzý bolsyn. Janjalǵa, tóbeleske beıim turmasyn. Adamzat, nıetińdi túzet…
Ekinshi tilek: Ýa, Jaratqan Qudiret! Qazaqstannyń táýelsizdigin, egemendigin baıandy qyla gór. Erkindikten, azattyqtan aıyrylyp, bodan bolǵan júzdegen jyl qazaq degen kıiz týyrlyqty, qyl quıryqty batyr eldi búgejekteý, jaltaqtaý etip ketti. Quldyq psıhologııa julynǵa túsken qurt sııaqty - ońaı jazylmaıdy. Bodandyqtan buryn qazaq qandaı edi?
O, ony Qaz daýysty Qazybek bıden surap kór:
Biz qazaq degen mal baqqan elmiz, biraq eshkimge soqtyqpaı jaı jatkan elmiz. Elimizden qut-bereke qashpasyn dep, jerimizdiń shetin jaý baspasyn dep naızaǵa úki taqqan elmiz. Eshbir dushpan basynbaǵan elmiz, basymyzdan sóz asyrmaǵan elmiz. Dosymyzdy saqtaı bilgen elmiz, dám-tuzdy aqtaı bilgen elmiz. Asqaqtaǵan han bolsa, han ordasyn taptaı bilgen Asqaqtaǵan han bolsa, han ordasyn taptaı bilgen elmiz. Atadan ul týsa, qul bolamyn dep týmaıdy. Anadan qyz týsa, kúń bolamyn dep týmaıdy…
Kórdińiz be, qalaı?! Mine, qazaq degen qandaı bolǵan! Qudaı osy minezimizdi boıymyzǵa qaıta darytsyn. Biz bolmasaq ta, bizdiń urpaǵymyz ıe bolǵaı osy qasıetke. Sol úshin de Qazaqstan táýelsizdigi - basty murat. Quldyq, kúndik ádetten arylaıyq.
Úshinshi tilek: Ýa, Jaratqan Qudiret! Halyqqa birlik, tatýlyq, baýyrmaldyq bere gór. Táýelsizdikten aıyrylyp kalmaýdyń birden-bir kepili - birlik, baýyrmaldyq. «Birińdi, qazaq, biriń dos, kórmeseń, istiń bári bos». (Abaı). Ala aýyzdyqtan aýzymyz kúıgen. Sol ashy sabaqty umytpaıyq. Ary tart, beri tart bolyp jatqanda oljany basqa, bógde bireý qaǵyp alyp ketedi. Ákimdikke eki qazaq talassa, bireý qaǵyp alyp ketedi. Ákimdikke eki qazaq talassa, taqqa kim ıe bola ketetinin talaı kórdik koı. Qalaı tez umytamyz?! Namys qaıda? Qudaıym, syrttaǵy jaý kórinip turady. Saqtasań, qazaqqa jaý bolǵan qazaqtan saqta! Masanovtardan saqta!
Tórtinshi tilek: Ýa, Jaratqan Qudiret! Qazaq degen qaýymǵa kúsh-qaıratty mol berip, Eńbekke yntyq ete gór. Jaıbasar jalqaý minezden arylta gór. Qaı zamanda da «Jatqanǵa jan jýymaıdy, júrgenge jórgem ilesedi». Ásirese, myna zamanda jalqaýlyq kedeı turmaq, baı balasyna da jaraspaıdy: «Alma pis, aýzyma tús» dep jatypalsa, ol qaıdan baı bolady? Jurttyń bári ákim bolýy mindetti emes. Ákim bireý, qalǵandaryń tireý bolyp, tirlik iste. О́ziń taba alatyn nárseni Qudaıdan surama degen sóz bar, Shamań keletin sharýany óziń-aq ıgere ber. Áıteýir adal keletin sharýany óziń-aq ıgere ber. Áıteýir adal eńbekpen kúnkóris tap. «Esek kótin jýsań da mal taýyp kel» degen Abaı sózin durys túsin. Úıińniń irgesine, egin-jaıdyń basyna, jol jaǵasyna, aryq-atyz boıyna bir óziń on shybyq shanshýǵa shamań keledi ǵoı. Saýaby shash-etekten. At minem desen, qulyndy kút. Nemereńe, jıenińe básirege qulyn syıla, taı syıla. Úı bas saıyn bir-bir jaram- dy at baılaýly turǵany abzal. At oıynyn meńgerip, kókpar tartqan qazaqtyń qaı balasyn Otanyn qorǵaı almaıdy deýge kimniń aýzy barady? Táýelsiz Qazaqstandy qorǵaıtyn naǵyz jaýyngerler at qulaǵynda oınaǵandardan shyǵady.
«Sabyr men eńbek - bárin de jeńbek» degen bar. Biraq Qudaı «Eńbek - esh, tuz - sor bolǵannan» saqtasyn. Aýmaly-tókpeli zamanda adamdar sondaı sorǵa tap bolatyny bar. Mysaly, Memlekettik jınaq bank degenge amanat etken aqshamyz kúıip ketken joq pa? Jalaqyny, zeınetaqyny ala almaǵan qanshama…
Sabyr jaqsy, tózim de jaqsy. Biraq Muhtar Áýezov aıtqandaı: sheksiz tóze berýge ómir shirkin qysqa ǵoı. Úkimet osy jaǵyn eskergeni jón bolar edi.
Besinshi tilek: Jaratqan Qudiret patshamyzǵa aǵyl-tegil aqyl, parasat pen rahym bersin. Ákimderimiz ákireńbaı emes, adal da ádil bolsyn. Jańa zamanǵa ilesip, beıimdele bilgen jaqsy. Biraq myńjyldyq turmys, tirshilik zańyn bir jylda ózgertip, mal baqqan qazaqty malynan aıyrý - aýyr qaıǵy. Maldyń kúrt azaıyp ketýinen qazir júz myńǵa jýyq adam jumyssyz qaldy. Al, maldy kim baǵatyny belgili. Sonda kim sorlady?
Jańa jylda saýlyǵymyz egizden taýyp, qambamyz astyqqa tolyp, berekemiz kirse eken. Atqa mingen ákimder sharýaǵa meıirimi túsip, eńsesin bir kóterse eken…
Qazaqstandaı baı el qaıda bar? Biraq sol baılyq ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketpese eken. Apyr-aı, osydan tórt-bes jyl buryn: Átteń, Qazaqstannyń óz baılyǵy ózine buıyrsa, shirkin-aı, qolymyzdy altyn men kúmiske malyp otyrar edik-aý, dep armandaýshy edik. Endi ne boldyq? Qudaıǵa qaı qylyǵymyz jaqpaı qaldy? Nege uqsata almaı kelemiz? Álde bir túpsiz oppa jutyp jatyr ma? Qudaı ákimderge, ákim jaǵalaǵan jaqyndarǵa nysap, qanaǵat bersin…
Altynshy tilek: Derbes, táýelsiz memleket ekenimizdiń eń basty belgisi - óz aqshamyzdyń basylyp shyqqany ǵoı. Oı-hoı, sonda taqııamyzdy aspanǵa laqtyryp, qýanǵanymyz-aı! Qýanyshtyń júzi qýqyl tarta bergeni qalaı? Aqsha quny túse bergen saıyn men ózimniń kedeılengenimnen emes, uly árýaqtardyń rýhynan uıalamyn. Aqshanyń betinde solardyń sýreti tur ǵoı, Ál-Farabıden bastap…
Ýa, Jaratkan Qudiret! Jańa jylda teńgemizge dollarǵa jaqyndaıtyn, teńdesýge jaqyndaı alatyn kúsh bere gór. Men armandaımyn. Parıjge, Londonǵa, Nıý-Iorkke barǵanda ondaǵylar - Teńgeń bar ma, teńge aıyrbastaısyń ba? - dep sońymnan qalmaı júgirip júrse… Ýa, aınalaıyn Ál-Farabı babamnyń, Abylaı hannyń, Abaı men Shoqannyń… árýaǵy, senderdiń rýhtaryń Shoqannyń… árýaǵy, senderdiń rýhtaryń dollardaǵy Vashıngtonnyń, Lınkolnniń t. b. prezıdentterdiń árýaǵynan uly bolmasa, kem emes edi ǵoı, qoldaı gór.
Al, uly árýaqtarymyzdyń júzin tómen etpes úshin ulttyq memlekettik uly qazanǵa sýyq qoldardy sýmańdatpaı, saqaly omyraýyna túsken qarııalarymyzdan bastap besikten beli jańa shyǵyp, esi kirgen balaǵa deıin otansúıer, otan úshin namysker, alaqany adal, ary taza bolýymyz kerek, aramzalar alastalsyn.
Jetinshi tilek - jetimderdiń tilegi. Rýhanı álem jetimsirep qalǵan zaman boldy. Rýhanı álem keń, rýhy bıik el - kaısar el. Ondaı eldi eshkim de jeńe almaıdy. Rýhy synǵan, rýhanı júdegen eldi jeńe salý op-ońaı. Zamandar boıyna otarshyl ozbyrlar qazaqtyń elin, jerin ǵana tonamady, rýhanı álemin de tonady: tilin, dinin, ádebıetin, ónerin umyttyrdy. Endi myna azat zamanda sol joǵalǵandy, umytylǵandy túgendeıik, qalybyna keltireıik deseń… Nege qazaqtyń ǵana joǵyn joqtaısyń; radıo, teledıdarda qazaqshań kóbeıip ketti, nege? - dep zirkildeıdi. Aý, aınalaıyndar-aý, qazaq eshkimnen asyp ketpeıdi, tek joǵaltqanyn taýyp, jurt qatarly bolǵysy keledi, sol da aıyp pa?!
Ýa, Jaratqan Kudiret! Jańa jylda basshylarǵa bıik óre, paryqty parasat bere gór. О́ziń ólme, ózgeni de óltirme. Tatý-tátti bolaıyq. Biraq ol úshin qazaq óz úıinde udaıy bosaǵa jaqta otyrýy mindetti emes qoı, Qazaqtyń tili - memlekettik til dep qoqyraıtyp qoıyp, resmı túrde ol tilde sóılemeı nege qorlaımyz?! Jańa Jylda bodandyqtyń, quldyqtyń qarǵys tańbasyndaı, sımvolyndaı bolǵan moıynǵa oralǵan buǵalyqtaı, baǵynyshtylyqtyń aınasyndaı bolǵan «ov», «ev», «ın»-derden qutylaıyq. Azat Qazaqstannyń Úkimeti oǵan kedergi jasamasyn.
Segizinshi tilek: Qazaq endi ashtan qyryla qoımas. Ashynǵan qaryn toıynar, ashylǵan etek jabylar. Al, endi qazaq bir qyrylsa - araqtan qyrylady.
«E, orystar da, basqalar da iship jatyr ǵoı. Araq qazaqtyń jaýy ma?» deıtinder bar.
Birinshiden, araq ishýde biz orystardy orta jolda qaldyryp kettik. Ekinshiden, orystar araqty Iısýs Hrıstos týmaı turǵan kezden bastap ishedi. Organızm, tuqym beıimdelip ketken. Al, qazaq baıǵus araqqa boıyn tez aldyrady. О́ıtkeni atasynyń asy emes. Sondyqtan, áýeli aqyl-sanany, onan soń baýyrdy, jigerdi, qandy aldyrady. Júrek sorly qaıda barady? Jarylady. Qaza bolǵan qazaqtardyń kóbiniń dıagnozy osyndaı…
Araq ishken ata-anadan aýrý bala týady. Ol ómir – baqı kem bolyp qorlanady. Obaly kimge? Ondaı balalary kóp qoǵamnyń bolashaǵy neshik?…
Soltústiktegi maıda halyqtardyń barlyǵy derlik osy «otty sý» qyrǵynyna ushyrap, ulttyq bet beınesinen aıyrylyp, rýhy synyp, azyp-tozyp ketti…
Ýa, Kók Táńiri! Jaratqan Qudiret! Jańa jylda qazaq degen halyqqa nysap berip, saq sana berip, araq degen ajal quryǵynan ajyrata gór, alystata gór!…
Aıta berse, tilek kóp. Nysap kerek. Áıtpese, anany ber, mynany ber dep, Jaratqan Qudiretti de, Jańa jyldy da jalyqtyryp alarmyz.
Jarylqaı gór, Jańa jyl!