Sándi áshekeılerdi, zergerlik buıymdardy jasaý buryn hobbı bolsa, qazir – bıznes. Osy oraıda qolónershi, kásipker Ardaq Ábishevpen Naýryz merekesi qarsańynda áńgimelesip, zergerlik saladaǵy máselelerdi tilge tıek etken edik.
– Ardaq, qolónerge kásibı turǵyda qashan kirise bastadyń?
– Zergerlikpen, qolónermen aınalysqanyma on shaqty jyldyń júzi boldy. Áýeli belgili sheber Serikqalı Kókenov aǵamyzdyń aldyna shákirt bolyp kelip, úsh jyldaı sol kisiden tálim aldym. 2016 jyldan bastap ózimniń sheberhanamdy ashyp, jeke aınalysa bastadym. Kúmisten qazaqtyń dástúrli zergerlik, áshekeı buıymdaryn jasaýmen aınalysamyn. Dástúrli zergerlik ónerdiń Batys Qazaqstan nemese Mańǵystaý stıli dep atalatyn baǵytynda jumys isteımin. Saqına, júzikten bastap óńir alqa, jaı alqa, óńirjıek, boıtumar, besbilezik, qosbilezik, jumyr bilezikter, qudaǵı júzikter, odan bólek shashbaý, sholpy sııaqty buıymdardy jasaımyz. Qazaqta áıel adam taǵatyn qandaı áshekeı buıym bar, sonyń barlyǵyn derlik jasap, naryqqa shyǵarýǵa tyrysamyz.
– Áshekeı buıymdardy jasaý úshin etnografııadan, ejelgi tarıhtan habardar bolý kerek shyǵar. Bul turǵyda bilimińdi qalaı jetildiresiń?
– Únemi izdeniste júremin. Qolónershiler odaǵynyń múshesimin. Ol jerde jasy da úlken, tájirıbesi de mol sheber aǵalarymyz bar. Solarmen jıi áńgimelesip, aqyl-keńes, baǵyt-baǵdar alyp turamyn. Odan bólek, kitaptar oqyp, bilimimizdi tolyqtyramyz. Internet múmkindigin de paıdalanamyz. Shyny kerek, bizde materıal óte az. Álkeı Marǵulan atamyzdyń, bertindegi Dárkembaı Shoqparulynyń eńbekteri bar. Biraq sonyń barlyǵynda zergerlik buıymdar týraly jalpylama jazylǵan. Al ár zergerlik buıymnyń atyn atap, túsin tústep, ereksheligin aıshyqtap jazǵan ne oqýlyq, ne kitap ázirge joq. Biz úshin eń negizgi bilim kózi – halyqtyń ózi. Kóneniń kózindeı bolǵan ata-ájelerimiz túrli buıymdardyń shyǵý tarıhyn, ár zergerlik buıymnyń ózine tán syryn aıtyp otyrady. О́zinde bar áshekeılerdi kórsetedi. Biz sony kórip, estip, jadymyzda toqýǵa tyrysamyz.
– Bir dúnıeni jasap shyǵýǵa qansha ýaqyt jumsalady? Bir mezette birneshe buıymdy jasaýmen qatar aınalysatyn sátter bola ma?
– Eki-úsh buıymdy qatar jasaý degen biz úshin daǵdyǵa aınalyp ketken. Mysaly, 1 kılo kúmisten birneshe buıym shyǵarý úshin sozatynyn sozyp, quıyp, kesip, aldyna ala daıyndap qoıamyz. Tapsyrys kelgen kezde birden iske kirisemiz. Sheberhanada ózimmen birge tórt jigit jumys isteıdi. Olarǵa qaraǵanda tájirıbem kóbirek. Sol sebepti retine qaraı aqylymdy aıtyp, keńes berip, birlese eńbek etip kelemiz.
– Elimizdegi Qolónershiler odaǵynyń da tynysynan habar berip ótseńiz?
– Odaqtyń jumysy óte belsendi júrip jatyr. Byltyr on jyldyǵyn atap óttik. Qazir túrli trenıng, semınar, sheberlik klastaryna qatysyp júrmiz, sonyń bárin odaq uıymdastyrady. Kitap, jýrnal, býkletter shyǵarýmen aınalysady. Odaq otandyq sheberlerdi shetelge shyǵaryp, basqa da óner uıymdarymen baılanysýǵa múmkindik jasap otyr. Byltyr halyqaralyq deńgeıdegi úlken festıval uıymdastyryp, oǵan myqty sarapshylar qatysty. Sondaı-aq áıel qolónershilerdi nasıhattaý boıynsha da úlken jumys atqaryp keledi. KazTrade jáne Ready4Trade baǵdarlamalaryna qatysýymyzǵa múmkindik týǵyzdy. Ready4Trade – International Trade Center-diń jobasy. Elimizde KazTrade jáne Qazaqstan qolónershiler odaǵymen birlese jasap jatyr. Baǵdarlamany Eýropalyq odaq qarjylandyryp otyr. Osy jobanyń aıasynda birshama semınarǵa qatysyp, bilim kókjıegimizdi keńeıttik. Kásip júrgizýdiń qyr-syryna da qanyqtyq. Negizgi baǵyt – elektrondy saýdany damytý boıynsha júrgizildi. Jobaǵa birneshe qolónershi, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi qatysty. Bıznesti júıeleý, elektrondy saýda naryǵyna shyǵý, ózge elderge ónim satý, ol jaqtyń naryǵymen baılanys ornatý boıynsha bilim aldyq. Bul sabaqtar ásirese, pandemııa ýaqytynda úlken kómegin tıgizdi. Sabaq barysynda klıentpen sóılesý, óz bıznesińdi qalaı jarnamalaý, jasaǵan áshekeıińdi qalaı fotoǵa túsirý sııaqty qarapaıym dúnıelerdi de úıretti. Baǵdarlamaǵa qatysqaly beri saýda aınalymy 2-3 ese ósti. Jaqynda ǵana osy jobanyń qorytyndysyn shyǵarýǵa arnalǵan Dýbaıda ótken konferensııaǵa baryp qaıttyq. Onda Ortalyq Azııa elderi arasynda elektrondy kommersııany damytý máseleleri talqylandy.
– Salada qandaı problemalar bar?
– Biz sııaqty kásipkerlerge arnaıy sýbsıdııa, jeńildik qarastyrylsa deımiz. Árıne, shaǵyn jáne orta bıznes ókili retinde bankten nesıe alýymyzǵa bolady. Biraq olardyń paıyzy joǵary. Bank iri zergerlik zaýyttarǵa da, biz sııaqty usaq kásipkerge de birdeı talap qoıady. Osy máseleler rettelse degen tilegimiz bar. Qolónershilerge arnalǵan bıznesti qurý jáne ony júrgizýge qatysty arnaıy baǵdarlama qabyldansa degen usynysymyz bar. Memleket qoldaý kórsetse, bul sala ári qaraı qarqyn alyp keter edi dep oılaımyn.
– О́nimderge degen suranys dınamıkasy maýsymdyq kezeńge baılanysty ózgerip otyra ma?
– Suranys negizinen kóktem kezinde artady. Negizi aqpannan bastalyp, mamyrǵa deıin belsendi túrde jalǵasady. Batysta Amal merekesi retinde bastalǵan Naýryz merekesi elimizde jaqsy toılanady ǵoı. Jeltoqsannan bastap tapsyrys qabyldaımyz. Al jazǵa qaraı suranys deńgeıi tómendeıdi. Batys zergerlik buıymdarynyń shyǵys buıymdarynan kádimgideı aıyrmashylyǵy bar. Túr sıpaty jaǵynan da, jasalý tehnıkasy turǵysynan da. Shyǵys adamdaryna jeńildeý áshekeıler kóbirek unasa, batys jaq turǵyndary salmaqtyraq, kólemdi buıymdardy taqqandy jaqsy kóredi. Suranys ta osy erekshelikterge sáıkes qalyptasady.
Áńgimelesken
Abaı AIMAǴAMBET,
«Egemen Qazaqstan»