Parlament Senaty Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń bastamasymen «Buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerdiń memlekettik ıdeologııany qalyptastarýdaǵy orny» atty dóńgelek ústel ótti.
Prezıdenttiń «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýyn iske asyrý sheńberinde ótkizilgen is-sharaǵa Senat jáne Májilis depýtattary, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli, Aqparat jáne qoǵamdyq damý, Oqý-aǵartý, Ishki ister, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrlikteriniń ókilderi men medıa salasynyń mamandary qatysty. Dóńgelek ústelge tóraǵalyq etken komıtet tóraǵasy Nurtóre Júsip is-sharanyń maqsaty elimizdiń medıa salasy arqyly memlekettik ıdeologııany buqaraǵa utymdy usynýdyń resýrstary men tıimdi tetikterin qarastyrý ekenin atap ótti.
– Alasapyran, geosaıası shıelenisken qazirgi ýaqytta ıdeologııalyq shebimizdi nyǵaıtý mańyzdy bolyp otyr. Biz osy dóńgelek ústeldi uıymdastyrý jumystary aıasynda «Elarna» telearnasynda, «Qazaq gazetteri» JShS-ynda boldyq. Ondaǵy jaǵdaıdy kózimizben kórip qaıttyq. Mán berýdi talap etetin birqatar másele kóterilip otyr, – dedi ol.
2021 jyly «Jahandaný dáýirinde ulttyq qundylyqtardy dáripteý – keshendi jańǵyrýdyń negizi», 2022 jyly «Jastar jáne jańǵyrý» atty keń kólemdi parlamenttik tyńdaý ótkendigin eske salǵan komıtet tóraǵasy sol parlamenttik tyńdaýlardyń nátıjesi boıynsha memlekettik organdarǵa joldanǵan usynymnyń ishinde ulttyq ıdeologııany nyǵaıtý baǵytynda birqatar tapsyrma engizilgenin jetkizdi.
Búginde «ıdeologııa» degen sózge keı adamdar úrke qaraıdy. Ony adamdarǵa ústemdik quratyn kúsh retinde qabyldaıtyndar bar. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli jýyrda qabyldanǵan Aqparattyq doktrınada ıdeologııa sózin «qundylyq» dep aýystyrǵanyn atap ótti. О́ıtkeni ıdeologııa ártúrli bolýy múmkin, al ulttyq qundylyq bireý ǵana. Ol aqparattyq ıdeologııanyń ustyny bolýǵa tıis.
– Aqparattyq doktrınadan bólek, búginde bizdiń mınıstrliktiń bastamasymen 3 zań jobasy daıyndalyp jatyr. Sonyń biri – «Mass-medıa týraly» zań jobasy. Bul qujatta negizinen jýrnalıstiń mártebesi kóteriledi. Onyń qalam ustaǵan jandardyń qyzmetin shekteý emes, retteýge arnalǵanyn basa aıtqymyz keledi. Ekinshisi – «Internet-jarnama jáne onlaın platformalar týraly» zań jobasy. Bul joba sheńberinde ınternet qoldanýshylardyń jaýapkershiligi kúsheıedi. Sheteldik platformalardyń qyzmeti el zańnamasyna sáıkes rettelmek. Sondaı-aq blogerler qyzmetin bir júıege keltirý kózdelip otyr. Úshinshi – «Aqparatqa qol jetkizý jónindegi zań jobasy» ázirlenip, jaqynda bul jobalardy Parlament qaraýyna usynamyz, – dedi mınıstr.
Darhan Qydyráliniń aıtýynsha, mass-medıa týraly zań jobasynda dástúrli buqaralyq aqparalyq quraldaryndaǵy qazaq tiliniń úlesin 70 paıyzǵa deıin kóterý usynylǵan. «Qazirgi kúni 50-50 ustanymy qoldanylatyny belgili. Alaıda búgingi demografııalyq jaǵdaıdy, qazaq tiline degen suranysty eskersek, memlekettik tildiń aıasyn keńeıtýge tolyq negiz bar. Bul da memlekettik ıdeologııany qalyptastyrý baǵytyndaǵy mańyzdy bir qadam», dedi mınıstr.
Sonymen qatar ol medıasaýattylyqty arttyrý, jýrnalısterge arnalǵan semınarlar ótkizý, Nickelodeon, Tiji, Tik Tok, Meta, Youtube sekildi álemdik kompanııalarmen jumys júrgizip, olardyń Qazaqstan naryǵyna enýine jol salatyn baǵyttarǵa toqtaldy.
Búgingi tańda Qazaqstandaǵy kreatıvti ındýstrııanyń ózegi qazaq tili bolyp otyr. Bul týraly medıasarapshy Maqpal Jumabaı aıtty. Onyń sózinshe, bul tendensııa el ekonomıkasyna paıda ákeletin kúshke ıe. Sol úshin kreatıvti ındýstrııanyń múmkindikterin molynan paıdalanýymyz kerek. Sonymen qatar ol jańa medıandan keıingi kezekti nazar aýdaratyn baǵytymyz – zamannyń jańa suranysy jasandy ıntellektini meńgerý ekenin jetkizdi.
– Aldaǵy ýaqytta jasandy ıntellektiniń zamany kele jatyr. Ony qalaı ıgeremiz? Qundylyqtarymyzdy qalaı damytamyz? Biz osyǵan qatty kóńil aýdarýymyz qajet. Bolashaqta telearnada jańalyqtardy jýrnalıst emes, jasandy ıntellektimen qarýlanǵan robottar júrgizýi múmkin. Bizde jaman ádet bar: kez kelgen jańalyqty moıyndamaý, oǵan qarsylasý. Biz basqa damyǵan órkenıetterden shet qalmaý úshin sıfrlyq álem jańalyqtaryn ýaqtyly qabyldap, ony ıgerip, damytýymyz qajet. Oǵan bizdiń mamandardyń zııatkerlik áleýeti jetedi, – dedi Maqpal Jumabaı.
Azattyq alǵannan beri elimizdiń negizgi ıdeologııasy – táýelsizdikti baıandy etý, halyqtyń birligin nyǵaıtý, tarıhı sanany oıatý, rýhanı jańǵyrý, halyqaralyq arenada dıalog ornatý ekendigin aıtqan Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń múshesi Aıgúl Qapbarova memlekettik ıdeologııa degen uǵymnyń sınonımi retinde «senim» sózin paıdalanýǵa bolatynyn jetkizip, japondyqtardyń tájirıbesin mysalǵa keltirdi.
– Japondyqtardyń basty ereksheligi – olardyń ıdeologııasynda jatyr. Olar ekonomıkalyq damýdy, tek paıdanyń kózi emes, halyqtyń birligi, tutastyǵy dep biledi. Eńbekqorlyq, álemde bolyp jatqan ózgeristerge tez beıimdelý, joǵary bilimdi, ǵylymdy ıgerý, jan-jaqty damý – japon ıdeologııasynyń basty maqsaty. Osy jáne basqa da ozyq tájirıbıelerge biz de mán berýimiz kerek, – dedi Aıgúl Qapbarova.
Dóńgelek ústel basynda «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektory Dıhan Qamzabekuly, «Medıa damytý qory» korporatıvtik qory basshysynyń keńesshisi Jaınagúl Tólemisova, «Qazcontent» AQ basqarma tóraǵasy Bekzat Júsip, ssenarıst, prodıýser, medıa sarapshy Perızat Myrzahmetova, jýrnalıst Dınara Sátjan, depýtat Artýr Platonov sóz alyp, dástúrli medıany jamytý joldary, jańa medıadaǵy sony tendensııalar, anımasııa, kıno túsirý, kóp qoldanylatyn áleýmettik jelilerde qazaq tili, dini, dástúri, tarıhyna qatysty ulttyq ıdeologııa qundylyqtaryn nasıhattap jatqan azamattardy qoldaý jáne jańa medıada sannan sapaǵa kóshý sekildi ózekti máselelerdi ortaǵa saldy.