Elimizde jeke tulǵalardyń bankrottyǵyna qatysty zannyń jumys isteı bastaǵanyna bir aıdan asty. Osy aralyqta azamattardan 45 223 ótinim kelip túsken. Sonyń 9 816-sy qarastyrylyp jatsa, 4 905 ótinimge maquldaý berilgen. 30 436 ótinim qabyldanbaǵan. О́tinimderdiń basym bóligi Túrkistan, Almaty, Jambyl, Qyzylorda oblystarynan, Almaty men Astana qalasynan kelip túsken. Osy oraıda jeke tulǵalardyń bankrottyǵyna baılanysty qaryz portfelindegi esep-qısaby biraz ózgeriske ushyraýy múmkin ekinshi deńgeıli bankterge saýal joldadyq.
Bankterdegi «nashar» zaım kólemi qansha?
«Bank SentrKredıt» baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, banktiń zaımyna qatysty sottan tys bankrottyq aıasynda kelip túsken bir ótinim maquldandy (2023 jyldyń 3 sáýirindegi jaǵdaı boıynsha). Sot bankrottyǵy boıynsha da 1 is qozǵalyp, sonyń qorytyndysy boıynsha bankrottyq prosedýrasy qarastyrylmaq. Qazir bul banktegi tólenbegenine 90 kúnnen asqan bereshek kólemi (NPL) jalpy qaryz portfeliniń 2,1 paıyzyn quraıdy.
«Zańǵa sáıkes bankrottyqqa boryshker óz erkimen ótinim bere alady. Bul rette boryshker sáıkes kelýge tıis talaptar bar. Olar – keshiktirilgen bereshektiń bolýy, keshiktirilgen qaryzdy retteýden banktiń bas tartýy, sońǵy 12 aıda tólemniń bolmaýy. Alaıda «Tazalau»-daǵy (bankrottyqqa ótinim beretin platforma) derekterge qarasaq, boryshkerlerden kelip túsken ótinimder zańdaǵy talaptarǵa sáıkes kelmeıdi», dep habarlady banktiń baspasóz qyzmeti.
«VTB Qazaqstannyń» habarlaýynsha, zań aıasynda kelip túsip jatqan ótinim sany az. Olardyń negizgi bóligi sottan tys bankrottyq rásimi boıynsha ótip jatyr eken.
«Jusan Bank» baspasóz qyzmetiniń málimeti boıynsha, sottan tys tártipte bankrot dep taný týraly aryz bergen 30 443 azamattyń 1 990 azamaty Jusan Bank-ten qaryz alǵan. Olar alǵan qaryz somasy 2 472 mıllıon teńgege teń. Búginde «Jusan Bank»-tegi qaryzy 496 myń teńgege jetetin 2 qaryz alýshy boıynsha sottan tys bankrottyq rásimdeý úderisi bastalypty.
Bank baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, «sońǵy 12 aıda tólemniń bolmaýy» krıterııi boıynsha jeke tulǵanyń bankrottyǵyn banktiń 15 754 qaryz alýshysy paıdalana alady.
«Bank balansynda jeke tulǵalardyń 90 kún merzimi ótken bereshegi 47 mlrd teńgege teń. Bank keshiktirilgen nesıe boıynsha 225% mólsherindegi rezerv qamtýynyń joǵary deńgeıine (90+) ıe. Sáıkesinshe nesıelik táýekel deńgeıi tómen», dep jaýap berdi «Jusan Bank».
«Nýrbank» baspasóz qyzmetiniń bizge usynǵan deregine súıensek, 2023 jyldyń 1 naýryzyndaǵy jaǵdaı boıynsha NPL 90+ kólemi 5,21 paıyzdy quraıdy eken.
Al Freedom Bank klıentterine qatysty bankrottyq rásimderin qoldaný týraly habarlamalar kelip túspegen. Banktegi 90 kúnnen asqan bereshek kólemi – nebári 0,01 paıyz.
«Banktiń strestik aktıviniń jalpy kólemi 0,01 paıyzdy quraıtyndyqtan, bankrottyqqa ótinim beretin klıent sany óte az bolady nemese múlde bolmaıdy dep paıymdaımyz», delinedi bank jaýabynda.
Zańda qandaı kemshilik bar?
«Nýrbank» basshylyǵynyń aıtýynsha, qoldanystaǵy zańda birqatar kemshilik bar.
«Osy zańda kredıtorlardyń quqyqtaryna nuqsan keltiretin jáne boryshkerlerdiń josyqsyz bóligi óz mindettemelerin oryndaý bóliginde jaýapkershilikten jaltarý úshin paıdalanyp keterlikteı kemshilikter baıqalady. Osyndaı kemshilikterdiń birine tólem qabilettiligin qalpyna keltirý jónindegi is-sharalar jospary qamtýy múmkin sharalar bóliginde dıspozıtıvti normany jatqyzýǵa bolady. Negizi, bul sharalar mindetti túrde qoldanylýy kerek dep esepteımiz, atap aıtqanda:
boryshker múlkiniń bir bóliginiń satylymy; boryshker múlkiniń múliktik arendaǵa berilýi; boryshkerdiń debıtorlyq bereshegin óndirip alý; boryshkerdiń baspanasyn (avtomobılin) tómen baǵadaǵy baspanaǵa (avtomobılge) aýystyrý; boryshkerdiń turǵyn úıin (avtotransportyn) keıinnen quny tómen turǵyn úıdi (avtotransportty) satyp ala otyryp satý; boryshkerdi jumysqa ornalastyrý.«Sonymen birge kredıtorlardyń boryshkerge qatysty zańda kózdelgen rásimderdiń birin qoldaný týraly ótinish berý múmkindigin shekteý durys emes dep sanaımyz. Sonyń ishinde boryshkerdiń kepil nysanasy bolyp sanalmaıtyn jalǵyz baspanasyn óndirip alýǵa qatysty múmkindigi de bar. О́ıtkeni bul múmkindikterdiń bolýy kredıtorlardyń talaptaryn kóbirek qanaǵattandyrýǵa, sondaı-aq adal emes boryshkerler tarapynan zańsyz áreketterdi azaıtýǵa yqpal eter edi», dep málimdeıdi bank basshylyǵy.
Freedom Bank ózderiniń atalǵan zań jobasyn talqylaýǵa Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵy quramynda qatysqanyn aıtady. «Talqylaý barysyndaǵy eskertpeler men usynystar ázirleýshige Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy tarapynan usynyldy», dep málimdedi qarjy ınstıtýty.
«Jusan Bank» jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zańyn ázirleýge qatyspaǵan.
«Bank SentrKredıt» te zań jobasyn talqylaýǵa Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵy arqyly qatysqan. «Kez kelgen zańnamalyq akt sekildi bul zań da aldaǵy ýaqytta ekinshi deńgeıli bankterdiń usynysy negizinde ózgeretin bolady», dep málimdedi bank.
Eske sala keteıik, sottan tys bankrottyqqa Egov jáne Tazalau portaly arqyly, sondaı-aq Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna baryp ótinim berýge bolady. Sot bankrottyǵyna ótinim berý úshin turǵylyqty jer boıynsha sot mekemesine júginý kerek.