Bul kartına bizdiń dástúrli uǵymǵa kereǵar ıntererge toly. Maqulyqqa munsha mán bergen sheberdiń zildi ázili oqyrmandy birtúrli oıǵa jeteleıdi. Áýelde jumsaq oryndyqta shalqasynan jatqan ıt kúlkili kóringenimen, azdan keıin mazmun túzedi. Siz shyǵarmaǵa qarap otyryp, áldekimge teńeý izdeısiz jáne bul áreketińizge ishteı razy da bolasyz.
Áýelgi áńgimeni «mops» degen sózden bastasaq. Bul – úı ishinde asyraýǵa qolaıly, tábeti joǵary, ári kisimen tez til tabysyp ketetin ıttiń bir túri. Arǵy tegin ejelgi Qytaıdan taratady. Bul ózi balalar oınaǵanǵa qolaıly, minezi birtoǵa janýar. Bergen tamaqty talǵamaı jep, buryshta typ-tynysh jata beredi. Túri susty bolǵanymen, boıy alasa, shamasy úrýge ǵana jetedi. Sosyn qyńyrlaý, jumsaǵandy unatpaıdy, erinse, júrmeı qoıýy da múmkin. Mundaı jaǵdaıda úıińizge kóterip qaıtasyz.
Al muny fransýz halqynyń janýarlar sýretshisi Alfred Dedre nege mysalǵa aldy dep oılaısyz? Qylqalam sheberi onyń toǵyshar qalpyn qoǵamdaǵy keıbir adamdarǵa uqsatady. «Oryndyqqa jaıǵasqan mops» týyndysy qazirgi ýaqytta Memlekettik Ermıtaj murajaıynyń kolleksııasynda saqtaýly. 1857 jyly jazylǵan sýrettiń ózi parodııalyq jáne satıralyq sıpatqa ıe. Degenmen sheberdiń bul kenepti jazýǵa ne túrtki bolǵany áli kúnge deıin jumbaq kúıinde qalyp otyr. Al zertteýshiler ádettegideı sanalýan pikir sheńberinde sóz qaýzaıdy.
Týyndy ekspozısııasynyń ortasynda qyzyl tósenishi bar shaǵyn dıvanda qannen-qapersiz uıyqtap jatqan mopstyń keıpi jatypisher jalqaýlyqty sıpattaıdy. Onyń janynda sharap quıylǵan shyny men shaǵyn ústel saıasattan habary joq úı batyrlarynyń báken-shúken áńgimesin elestetedi. Al aıaǵynyń astynda jatqan «Le Figaro» gazeti sol pikirimizdi ústeı túsetindeı. Myjylǵan gazet nómirleri keıipkerdiń ózine qajet aqparatty taba almaı, sharapqa masaıa qalǵyp ketkenin áshkerelep tur.
Týyndynyń tómengi jaǵynda moınyna kúmis jaǵaly qarǵybaý taǵylǵan, reńki kúńgirt, sulbasy anyq kórinbeıtin taǵy bir ıtti baıqaımyz. Bul ıt mopstyń kóleńkesinde tur, kózge birden túspeıdi. Avtordyń kartınany jazý motıvi kenepte beınelengen keıipkerlerdiń prototıpteri kim ekenin oqyrmannyń enshisine qaldyrýǵa tyrysady.
Belgili fransýz jýrnalısi Ippolıt de Vıllemessant atalǵan kartınany úsh jyl úzilisten keıin qaıta basyla bastaǵan «Le Figaro» gazetiniń kezekti nómirine jarııalaıdy. Onysy gazettiń bolashaǵyna taǵy da kúdikpen qaraǵan adamdarǵa sesi bolýy múmkin. Nemese osy gazettiń jabylýyna sep bolǵan dókeılerge kórsetken qyry bolýy da ǵajap emes. Tipti maqtanyshpen jarııalaýy da yqtımal. Ne de bolsa sodan keıin kartınanyń ǵana emes, sýretshiniń de ataǵy dúrkirep shyqty. Qoǵamdy ájýalaǵan sýret áli de qunyn joǵaltqan joq.
Negizinde, Dedre sol ýaqyttaǵy graf Sharl de Montrıdiń ıtin beınelegen edi. It ıesine tartady. Onyń jaǵymsyz minez-qulqy aınalasyna súıkimsiz etip kórsetetin. Onyń ústine graf anaý-mynaý emes, sol kezdegi Fransııa Respýblıkasynyń prezıdenti III Napoleonnyń aǵasy-tuǵyn. Ol az deseńiz, jýrnalıst Vılmessanttyń eń jaqyn dosy. Demek jýrnalıstiń shalqyp-tasyp ómir súrýine Montrıdiń mopsy kýálik bolyp tur. Gazettiń qaıtyp tirilýine graftyń súıikti ıtiniń kómegi tıgen. Árıne, bul biz sekildi oqyrmannyń boljamy ǵana.
Bir qyzyǵy, Dedre tek Montrıdiń erekshelikterin ǵana emes, birshama karıkatýra syzyp, ártúrli obrazda beınelegen. Jalpy, mopstyń túri Vılmessantqa óte qatty uqsaıdy. Muny zertteýshiler kórip, tańdaı qaqqan eken. Eger siz onyń bujyr kelbeti, qysqa shashy, qalyń ári sál salbyraǵan erni men qysqa moınyna myqtap bekigen úlken dóńgelek basyn kórseńiz, mopsqa teńerińiz anyq. Zamandastarynyń biriniń aıtýynsha, de Vıllemessant respýblıkada tanylǵan qalamgerden góri, kontrabandashy nemese brakonerge kóbirek uqsaıdy.
Qaıtkenmen sheberdiń osy shyǵarmasy patsha áýletin kúlkige qaldyrǵany daýsyz. Ittiń ózin qarapaıym halyqtan bıik qoıǵan aqymaq graftyń suryqsyz qylyǵy kópshiliktiń kóńiline tıetin. Al ony maqtanyshpen jarııalaǵan jýrnalıst óziniń dosyn yńǵaısyz jaǵdaıǵa qaldyrǵanyn sezdi me eken. Halyq qaljyńǵa jyqqanymen, ishinde úlken shyndyqtyń buǵyp jatqanyn astarlady. Kartına óz degenine jetti. Al avtor óziniń ıýmorlyq shyǵarmalarymen tarıhta qaldy.