Bes jasar «batyr» apannan bes bóltirik alyp shyqty

«Egemenniń» Qaraǵandy obly­­­syndaǵy kúnderi barysynda Aqtoǵaı aýdanynyń Qyzylaraı aýylyndaǵy sharýa qojalyǵynyń basshysy Tóken Qasymbekov aqsaqaldyń úıine túskenimizdi jazǵan edik. Eńbek etken adamnyń esesi tolyq, eńsesi bıik ekendigin kórsetip júrgen jannyń biri osy aǵamyz eken. Keńshar kezinde bólimshede zootehnık, odan ınjener bolyp qyzmet istegen besaspap jan endi ózine qyzmet istegende de eńbegi jana túsipti. Qazir qojalyǵynda 120-sıyry, 300-qoıy, 60 shaqty jylqysy bar. Ony ókimetten alǵan 3 myń gektardaı jerinde baǵyp, ósiredi. Buryn 200 gektar jerge egin de ekken eken, alaıda, tıimsiz bolǵan soń endi tek et ónimin óndirý baǵytyn ǵana ustap qalypty. Aýylda «Qyzylaraı» atty kafesi, «Aqjol» atty dúkeni bar. Qolyndaǵy uly Dáýren jergilikti polısııa qyzmetkeri, al ekinshi uly Balqash qalasynda turady. Uzatylǵan eki qyzy Qaraǵandy qalasynyń turǵyndary. Tókeńniń eńbegi de erekshe belgilermen atap ótilgen. Ol kezinde «Eńbek Qyzyl tý» jáne «Qurmet belgisi» ordenderimen nagradtalǵan. Al elimiz táýelsizdik alǵan jyldary merekelik medaldarmen marapattalypty. Jasy 70-ke jetip qalsa da Tókeńniń ózi de, sózi de nyq. Elimizdiń bir úlken marapatyn alýdan da dámelimin dep ázildep qoıady. Tóken Qasymbekovtiń bizdi tań­ǵal­dyrǵan nársesi – onyń aýylda otyryp eki qabatty kottedj sa­lyp alǵandyǵy boldy. Quddy «aı­da­la­daǵy aq otaý» sııaqty. Osy aýyl­ǵa atbasyn tiregen adamnyń kózine bir­den shalynatyn eńseli, ásem úı. Onyń ishine ystyq-sýyq sýyn da engi­zip, tipti, ájethanasyna deıin qala­­lyq jaıly páterlerdegideı qy­lyp qoıypty. Qalaı rıza bol­mas­syń? Keıbireýler aýylda mundaı úı isteý­ge bolmaıdy deıdi, kózin tapsa, jolyn tapsa – bárin de jasaýǵa bolady eken. Osy úıdi bir-aq jylda sa­­­lyp, kirip aldyq, – deıdi Tókeńniń ózi. Osy úıde taǵy bir ǵajaıyp áńgimeni estidik. Sony oqyrmandarǵa aıtyp berýge bel býyp otyrmyz. Aqsaqaldyń qolyndaǵy balasy Dáýrenniń úlkeni – Aqjol bes jasynda qasqyrdyń apanyna kirip, bes bóltirikti alyp shyqqan «batyr» eken. О́rkenıeti bizden joǵary elderde bul balanyń esimi endigi gazet-jýrnaldardyń betinen túspeı, teledıdardan kún ara berilip turar edi. Al bizde mundaı batyrlyq qatardaǵy oqıǵa sanalyp, «onda ne tur» degen salǵyrttyqpen qaraımyz. Bul oqıǵa osydan 4-5 jyl buryn bolǵan. Bir-eki joldasymen ańǵa shyqqan Dáýren jylap qalmaǵan soń Aqjoldy da ózimen birge ala ketedi. Kúni boıy qasqyrdyń sońyna túsken ańshylar bir kezde onyń apanynyń ústinen shyǵady. Qanshyqtyń apanda joq ekenine kózderi jetken olar uzyn taıaqpen túrtkilep, túbinde bóltirikter bar ekendigin anyqtaıdy. 4-5 metrlik apandy qazyp alýǵa ýaqyt tar, al almasa erteń bóltirikterdiń de qaskúnem bolyp, malǵa shabary sózsiz, endeshe, almaı ketýge bolmaıdy. Apanǵa qoldary syıǵanmen eńseleri boılamaǵan úlkender bes jasar Aqjoldyń kirgenin qalaıdy. Biraq balany qasqyrdyń apanyna kirgizýge kimniń dáti shydar? Alaıda, «Kiresiń be?» dep jorta suraǵanda júzi jaınap turatyn ójet bala: «Kiremin!» dep janyp ketedi. Tipti, kirmeı qoımaıtyn talap qylyp, umtylyp turǵan soń qolsham ustatyp, ákesi ony tar apanǵa súńgitip jiberedi. Jer baýyrlaǵan bala álgindeı bolmaı, kózden ǵaıyp bolady. Álde ne bolyp keter eken dep qorqa soqqan áke apanǵa qarap, ańyrap qala beredi. 4-5 metr tereńdiktiń ishinde ne bary, tipti, túk bolmasa da topyraqtyń opyrylyp qulap, balany basyp qalý qaýpi bar ekeni belgili. Sondyqtan júrek kúpti. «Áı, ne kórdiń» dese bala: «Mynalar maǵan fonarıkterin jaǵyp tur», depti. Qolshamnyń jaryǵyna bóltirikterdiń kózderi jarqyrap kórinedi emes pe. Sábı sony «fonarıkter» degen eken. «Ol fonarık emes, kúshikterdiń kózderi ǵoı, qoryqpa, alyp shyq» deıdi myndaǵylar dem berip. Batyldanyp ketken bala yryldaǵan bóltiriktiń birin jelkesinen qysa ustap, artymen sheginip, alyp shyǵady. «Taǵy da bar ma?» dese: «Áli kóp», dep qaıta kiredi. Sóıtip, júrek jutqan batyr qasqyrdyń bes bóltirigin alyp shyqqan eken. Bul qazaqtyń keń dalasyna kún­delikti kórinis bolǵanymen qatardaǵy oqıǵa emes. Qasqyrdyń apanyna bes jasar balasyn engizýge batyly barǵan áke de, qorqýdy bilmeı, qarańǵy jerge qoıyp ketken bala da osal emes. Qalaly úıde turǵandar bes jasar balasyna kelesi bólmeniń jaryǵyn da jaqtyra almaıdy. О́ıtkeni, balanyń qarańǵylyqtan qorqýy, jalǵyzsyraýy tabıǵı jaıt. Al qarańǵy jerden yryldaǵan bóltirikti alyp shyǵýǵa da júrek kerek. Ony ustaýǵa kez kelgen úlkenniń de batyly bara bermeıdi. Osy, Tókeń úıiniń aýlasynda taǵy bir bóltirik baılaýly tur. Aýyldyń kóptegen ıtte­ri álginiń ıisinen qorqyp, aınalyp qashady eken. Sondaı, Qudaı erek­she qylyp jaratqan bóriniń bóltirigin alyp shyqqan Aqjol batyr da osal adam bolmas dep oılaımyz. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan». Qaraǵandy oblysy, Aqtoǵaı aýdany. Sýrette: qasqyrdyń apanyna kirip, bes bóltirikti alyp shyqqan «batyr» osy.