Mı ımplanty sal aýrýyna shaldyqqan adamnyń fızıkalyq qozǵalysyn retteıtin mı júıesin basqarý arqyly júrip-turýyna múmkindik beredi. Ǵylymnyń bul jetistigi týraly «Nature» jýrnalynda jańa zertteý jarııalandy. Ǵalymdar qurylǵy arqyly júrgizilgen eksperımentte jaqsy nátıjege qol jetkizgen.
Mı ımplanty medısınadaǵy ǵylymı jańalyq bolyp otyr. Degenmen bul zertteýdiń tek alǵashqy nátıjeleri ári ǵalymdar qurylǵyny áli jetildirý qajet dep sanaıdy.
Gert-Iаn Oskam 2011 jyly apatqa ushyrap, sal bolyp qalǵan. Al osy mı ımplanty arqyly ol qaıtadan tómengi deneni basqarýǵa múmkindik aldy. Ol 12 jyl boıy júre almaǵan. Qazir jańa qurylǵynyń kómegimen qaıta júre bastady.
«Nature» jýrnalynda jarııalanǵan zertteýde shveısarııalyq zertteýshiler Oskamǵa mıǵa áser etetin ımplanttardy ornatqan. Qurylǵy arqyly Oskam turyp, júrip, kóterile alady. Implantty ornatqannan keıin bir jyldan astam ýaqyt ótken soń, ol osy qabiletterin saqtap qalǵan jáne ımplantty alyp tastaǵannan keıin de onyń fızıkalyq qozǵalysy qalpyna kele bastaǵan.
Oskamǵa ımplantasııa jasaǵan Lozanna ýnıversıtetiniń nevrologi Djoselın Bloh: «Basynda bul men úshin naǵyz ǵylymı fantastıka boldy, biraq búgin ol shyndyqqa aınaldy», deıdi.
Sońǵy on jyldyqta julyn jaraqattaryn emdeýde birqatar ǵylymı-tehnologııalyq jetistikke qol jetkizildi. Máselen, 2016 jyly doktor Kýrtın jetekshilik etken ǵalymdar toby sal aýrýyna shaldyqqan maımyldardyń júrý qabiletin qalpyna keltirgen bolatyn, al keıin sal aýrýyna shaldyqqan er adamǵa qozǵalysyn qalpyna keltirýge kómektesti. 2018 jyly ǵalymdar sal aýrýyna shaldyqqan adamdarǵa qaıtadan júrýge kómektesetin elektrli ımpýlstik generatorlar arqyly mıǵa pármen berý ádisin oılap tapty.
Oskam alǵash prosedýralardan ótkennen keıin onyń júrý qabileti birtindep qalpyna kele bastaǵan. Biraq alǵashqy tásil barlyq jaǵynan sátti bola qoıǵan joq. Ol qurylǵy arqyly qozǵalǵanda báribir mıy men denesiniń eki bólek jumys isteıtinin aıtqan.
Al jańa zertteýdiń nátıjesinde qurylǵy adamdy emes, adam qurylǵyny basqara alady. Ǵalymdar oǵan jasandy ıntellektiniń múmkindigin paıdalaný arqyly qol jetkizgen.
Doktor Djekson sala ǵalymdary ondaǵan jyl boıy mıdy julyn stımýlıatorlaryna qosý týraly teorııalar qurǵanyn, biraq bul olardyń mundaı jetistikke birinshi ret jetkenin aıtty. «Muny aıtý ońaı, biraq ony jasaý áldeqaıda qıyn», deıdi ol. Bul nátıjege jetý úshin zertteýshiler aldymen Oskamnyń bassúıegi men omyrtqasyna elektrodtardy ımplantasııalaǵan.
Qurylǵy jasandy ıntellekt arqyly adamnyń oıy men áreketin sáıkestendirýge qabiletti. Zertteýshiler mı ımplantyn julyn ımplantyna qosý úshin arnaıy algorıtmdi qoldanǵan. Qurylǵy adam denesiniń ártúrli bólikterine elektr sıgnaldaryn jiberip, qozǵalys týdyrady. Algorıtm árbir bulshyq ettiń jıyrylýy men relaksasııasynyń baǵyty men jyldamdyǵyndaǵy ózgeristerdi seze alady. Mı men omyrtqa arasyndaǵy sıgnaldar ár 300 mıllısekýnd saıyn beriledi.
Zertteýshiler mı-omyrtqa ınterfeısin jaıaý júrý jáne turý sııaqty negizgi áreketterge jaqsyraq sáıkestendirý úshin jetildire túsken. Osynyń nátıjesinde Oskamnyń júrisi shırap, baspaldaqtar men pandýstarda salystyrmaly túrde ońaı shyǵyp-túse bastaǵan. Sonymen qatar bir jyldyq emdeýden keıin qurylǵynyń kómeginsiz qozǵalystarynyń aıqyn jaqsarǵany baıqalǵan.
Alaıda zertteýshiler mı ımplantynyń múmkindigi shekteýli ekenin aıtady. Ol adamnyń barlyq oıyn túsinip, qozǵalys týdyra almaıdy. Sondaı-aq deneniń joǵarǵy bóliginiń qozǵalysyn qalpyna keltirý múmkindigi joq jáne sal aýrýyn tolyq emdeı almaıdy. Sondyqtan ǵalymdar onyń múmkindikterin jetildirýdi kózdep otyr ári qoldanysqa berilgennen keıin onyń barlyq pasıentke qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etkisi keledi.