Maǵjan Jumabaev týraly tyń málimetter shyqty

Búgin «Egemen Qazaqstan» gazetine aqyn ómi­riniń ashylmaǵan qyrlaryn tanytý jóninde Jaqsybaı Samrattyń «Maǵjannyń janqııarlyq qyzmeti» atty maqalasy jaryq kórdi. Avtor qoǵam Maǵjan sekildi aqyndardyń shyǵar­mashylyǵyn ǵana emes, ónegeli ómirin, taǵylymdy taǵdyryn, qoǵamdyq isteri men áreketterin, atqarǵan qyz­metin de jetik bilýi kerek deıdi.

Ardakúreń aqynnyń jyrlary ultynyń taǵdyryna shyryldap, bolashaǵyna qatty alańdap jazylǵanyn halyqtyń jadynda jaqsy saqtalǵan. Alaıda Maǵjan jyrlarymen ǵana emes, belsendi qaıratkerlik isterimen de halqyna paıdasyn tıgizýge umtylǵan. Aqyn ásirese ashtyq jylda­­ryn­da qyrylyp jatqan halqynyń qamy úshin ba­­syn báıgege tikken. 

Saıası qýǵyn-súrgin kúnine arnalǵan ǵy­lymı-praktıkalyq konferensııada tarıh ǵylymdarynyń dok­tory Búrkitbaı Aıaǵan tyń málimetter jarııalady. Bul materıaldyń jaryqqa shyǵýyna oblys­tyq arhıv basshysy Sáýle Málikova yqpal etken eken.

Bolshevıkter ókimetiniń lańymen Qazaqstandaǵy alǵashqy ashtyq 1921-1922 jyldary bolǵany belgili. «Sol jyldarda Aqmola gýbernııasynda 1 mln 21 myńdaı turǵyn bolsa, sonyń 471 myń­nan astamy ashtyqqa ushyraǵan. So­nyń ishinde, osy gýbernııaǵa qaraı­­tyn Petropavl men Kókshetaý ýezderinde­ 62 myń qazaq jáne 30 myń orys ash­tyq azabyn tartqan. Halyq bir nápaqa tabý úshin qalalarǵa aǵylǵan», deıdi Búrkit­baı Aıaǵan.

Dál osy ýaqytta Maǵjan Qyzyljar qalasynda bolǵan. 1919 jyly Búkil­odaqtyq atqarý komıteti «Alash» par­tııasynyń basshylaryna keshirim ja­rııalaǵannan keıin ol Qyzyljarda shyǵyp turatyn «Bostandyq týy» ga­ze­tiniń redaksııa alqasynyń múshesi bo­lyp qyzmet etip júrgen. Jergilikti bılik 1922 jyldyń 5 mamyrynda ash­tyq­tyń zardaptaryn joıý jónindegi tótenshe komıssııa qurady. Ashtyqqa ushy­raǵandardyń negizgi bóligin qazaqtar qurap, aqyn komıssııa tóraǵasynyń orynbasary bolyp taǵaıyndalady. Alaıda komıssııanyń istegen barlyq qadamdary men atqarǵan isterine negi­zinen Maǵjan Jumabaev basshylyq etkeni onyń qol qoıǵan qaǵazdarynan kórinip tur. Keıde ol ózin Komıssııa tóraǵasynyń mindetin atqarýshy, tipti tóraǵasy dep te kórsetken. Ony dáleldeıtin birneshe qujattar men telegrammalar  bar. 

Ashtyq taqyrybyn zerttep júrgen ǵalymdarymyzdyń kóbi qazir alǵash­qy ashtyqqa kóńil aýdara qoımaıdy. Oǵan sebep osy M.Jumabaev sııaqty azamattardyń janqııarlyq áre­ketteriniń arqasynda ashtyqtyń kólemi jaıylmaǵandyǵynan da shy­ǵar. Ol tip­ti eldiń Semeı sııaqty qalalarynan ash­tyqqa ushyraǵandarǵa astyq, mal, altyn-kúmis sııaqty zattar da jınatqan. Bir mezgildik ystyq tamaq beretin ashana da uıymdastyrady. Mysaly, oǵan myna buıryq kýá bola alady: «Zav. ­materıalnoı seksıeı prı gýbso­bese: Prı­provojdaıa prı sem spısok golo­daıý­shıh kırgız, nahodıashıhsıa v g. Petropavlovske (okololo trehsot chelovek) gýbkompomgol predlagaet v speshnom porıadke organızovat otdelnýıý sto­lovýıý. Prıchem segodnıa je komandıro­vat v kommýnalnyı otdel predstavıtelıa dlıa podyskanııa podhodıashego na to pomeshenııa. Ob ıspolnenıı donestı Komıssıı nemedlenno. Zampredgýbkompomgola M.Jýmabaev. Sekretar».

Osyndaı buıryq-jedelhatty qa­zaq­tar (kırgızdar dep jazylypty) úshin shyn janashyr adam ǵana jazary belgili. Bas­qalardyń tap bulaı jany kúımes edi...

Gazette «Pomgoldyń» jumysy týraly da aıtyp, qaı jerden, kimnen, qandaı kómekter kelip jatqanyn da kórsetip otyrǵan. Maǵjan aımaqtarǵa issaparǵa jiberilgen qazaqtardan ashtyq qaı jerde kúrt ekenin, qaı jerdegi kólemi qandaı eke­nin anyqtap otyryp, jergilikti bı­lik­ke jedelhat-buıryqtar jiberip otyr­ǵan. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, ChK-nyń buıryqtary sózsiz oryndalatyn. Oryn­dalmasa naqty sharalar jedel qolda­nylatyn.

Maǵjan Orynbordaǵy ortalyq óki­­­metke de birneshe jedelhat jazyp, ash­­­­tyq­tan japa shegýshilerge qol ushyn sozýdy suraǵan. Mysaly, Orenbýrg SK Pomgol.­ «Po postýpaıýshım svede­nııam golod v Pet­ropavlovskom ı Kokchetavskom ýezdah Ba­ganalınskom, Argınskom raıo­nah At­basarskogo ýezda prınımaet ýjas­neı­shıe razmery, ımeıýtsıa slýchaı trýpoedstva, poetomý v podtverjdenıe predydýshıh telegramm Gýbpomgola prosım o kate­go­rıches­kom vozbýjdenıı hodataıstva pe­red ­VSKPG ob okonchatelnom prıznanıı ýka­zan­nyh raıonov golodaıýshımı», dep jazǵan Maǵjan.

Aqynnyń batyl qadamdary onyń adam­gershilik, iskerlik, patrıottyq qyr­la­ryn asha túsip, maǵjantanýǵa súbeli úles qosary aıtpasa da túsinikti.